mały|Roślina kwitnąca mały|Kwiaty płodne mały|Dojrzewające owoce mały|Nitkowate i miseczkowate miodniki na ogonku liściowym Kalina koralowa (Viburnum opulus L.) – gatunek krzewu należący do rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae), czasem zaliczany do monotypowej rodziny kalinowatych (Viburnaceae), dawniej także do przewiertniowatych (Caprifoliaceae).
Występuje w Europie i środkowo-zachodniej Azji, a odmiany geograficzne rosną także na Dalekim Wschodzie i w Ameryce Północnej. W Polsce kalina koralowa jest pospolita na terenie całego kraju z wyjątkiem Tatr.
Jest rośliną leczniczą stosowaną głównie w leczeniu chorób kobiecych, związanych z problemami zdrowotnymi i bolesnościami w czasie ciąży i menstruacji. Owoce są jadalne, choć surowe są w dużych ilościach szkodliwe dla dzieci i na ogół nie są cenione ze względów smakowych. W krajach byłego Związku Radzieckiego uprawia się jednak odmiany o owocach pozbawionych goryczy i tam mają one większe znaczenie spożywcze. Ze względu na efektowne kwiatostany, długo utrzymujące się owoce oraz intensywne przebarwianie jesienne liści – kalina jest cenioną rośliną ozdobną.
W tradycjach wielu narodów słowiańskich odgrywa istotną rolę: jest częstym motywem pieśni ludowych, przewija się w tradycjach związanych z weselami i pogrzebami, symbolizując młodość i niewinność.
Zasięg geograficzny Odmiana typowa (var. opulus) występuje w przeważającej części Europy z wyjątkiem północnych krańców Półwyspu Skandynawskiego oraz południowych krańców Półwyspu Iberyjskiego, Apenińskiego i Bałkańskiego. W kierunku wschodnim zasięg obejmuje rozległy obszar sięgający Syberii z izolowanymi obszarami występowania w rejonie gór Azji Środkowej oraz Kaukazu. Rozproszone stanowiska ma w Azji Mniejszej. W Polsce gatunek ten jest pospolity z wyjątkiem wyższych partii gór.
Odmiany opisywane często jako odrębne gatunki zastępcze rosną w Azji Wschodniej i Ameryce Północnej. V. opulus var. sargentii (kalina Sargenta) występuje na Sachalinie, Wyspach Japońskich, na Półwyspie Koreańskim, w dorzeczu Amuru oraz we wschodniej części Chin. Odmiana amerykańska (kalina amerykańska) V. opulus var. americanum zasięgiem swym obejmuje rejon Wielkich Jezior oraz tereny na wschód od nich do wybrzeży Atlantyku z pojedynczymi stanowiskami sięgającymi Nowej Fundlandii. W kierunku zachodnim zwężające się pasmo obszaru występowania biegnie wzdłuż pogranicza Stanów Zjednoczonych i Kanady z pojedynczymi stanowiskami na zachodnim wybrzeżu w rejonie Vancouver. W Kanadzie odmiana euroazjatycka notowana jest jako gatunek inwazyjny.
Morfologia Pokrój Krzew o wysokości do 4 m (4,5 m) i szerokości ok. 2 m (u dołu krzew wąski). Wyjątkowo w korzystnych warunkach osiągać może nawet do 6–7 m wysokości. Korona luźna, niesymetryczna, tworzona przez giętkie pędy o wzroście pseudodichotomicznym. Łodyga Kora szara (zwłaszcza zimą jasna) pokryta licznymi szarymi, kolistymi przetchlinkami, podłużnie spękana (kreskowana). Młode gałązki sześciokanciaste, kruche, krótkoowłosione, połyskujące, czerwonobrunatne. Mają długie międzywęźla, często esowato wygięte, bez zgrubień w węzłach. Rdzeń drewna jasny, szeroki, sześciokątny, samo drewno zielonkawe. Pąki nakrzyżległe, czerwonobrunatne, pod spodem zielonawe, nieco lepkie, okryte dwiema dużymi łuskami i osadzone na krótkich trzonkach. Zróżnicowane są na buławkowate, większe i tępo zakończone pąki kwiatowe oraz spłaszczone od strony pędu, przylegające i ostro zakończone pąki liściowe. Pąka szczytowego często brak. Blizna liściowa z trzema śladami wiązek przewodzących. Korzenie Korzeń palowy długi z bardzo licznymi korzeniami bocznymi, tworzącymi płaski system korzeniowy, silnie rozwinięty, z licznymi odrostami. Liście Naprzeciwległe, o długości do 7–10 cm i szerokości do 8 cm, na młodych, silnie rosnących pędach mogą być większe, do 12 cm długości. Ogonek liściowy krótki (2–3 cm), z wierzchu rynienkowaty. U jego nasady znajdują się drobne, nitkowate, 2–6-sieczne i szybko odpadające przylistki. Blaszka liściowa jest szerokojajowata, tępo klapowana (z trzema, rzadziej pięcioma klapami), na brzegu grubo i nieregularnie piłkowana, u nasady słabo sercowata lub ucięta. Z wierzchu naga i ciemnozielona, pod spodem jaśniejsza, delikatnie owłosiona gwiazdkowatymi włoskami. Na ogonkach liściowych znajdują się pozakwiatowe miodniki. U nasady ogonka umieszczone są one na nitkowatych wyrostkach, a bliżej blaszki liściowej wykształcają się w formie 2–4 gruczołków miseczkowatych, siedzących i zielonych. Liście rozwijają się równocześnie z kwiatami, jesienią przebarwiają się na kolor szkarłatnopurpurowy.
Kwiaty Niewielkie, białe (czasem nieco czerwonawo nabiegłe), zebrane na szczytach gałązek w płaskie do kulistawych baldachogrona o średnicy od 5 do 10 cm. Wszystkie kwiaty są 5-płatkowe; brzeżne są większe (15–25 mm), z nierównej wielkości płatkami, płaskie i płonne (pozbawione są pręcików i słupków) – pełnią funkcję powabni. Kwiaty środkowe mają dzwonkowaty kształt i są mniejsze (4–5 mm średnicy), obupłciowe. Kielich niepozorny, z bardzo krótkimi (0,3 mm długości), jajowatymi i zaostrzonymi ząbkami. Korona z krótką rurką i 5 łatkami, na końcach tępymi i nieco podwijającymi się. Pręcików jest 5, są zrośnięte z rurką korony i wystają ponad nią (białe nitki pręcików mają ok. 5 mm długości). Pylniki białe, otwierają się po wewnętrznej stronie. Słupek z zalążnią dolną, o wysokości 2 mm. Wskutek zaniku dwóch komór słupek jest jednokomorowy i jednonasienny. Szyjka słupka krótka, zakończoną trójdzielnym znamieniem.
Owoc Szkarłatnoczerwony, lśniący, kulistego kształtu pestkowiec o średnicy 8–10 mm, na szczycie z pozostałościami słupka i kielicha. W żółtawym miąższu znajduje się jedna, okrągła i spłaszczona pestka, o czerwonej barwie, średnicy 6–8 mm i wadze 10–12 mg. Masa 1000 nasion wynosi 33 g. Dojrzałe owoce zwisają na szypułkach.
Biologia Rozwój thumb|Siewka kaliny koralowej. mały|Liście w barwach jesiennych Roślina wieloletnia, nanofanerofit. Rozmnaża się zarówno płciowo, jak i wegetatywnie, przy czym szczególnie łatwo tworzy odrosty korzeniowe. Wymaga zapylenia krzyżowego. Nasiona w naturze (bez stratyfikacji) kiełkują latem następnego roku po zawiązaniu, jednak wschody pojawiają się dopiero na drugą wiosnę. Siewka ma dwa liścienie wyrastające na nagim i purpurowym hipokotylu długości do 3 cm. Są one niemal siedzące (ogonek osiąga do 1 mm długości), a ich blaszka osiąga do 1,5 cm długości i 0,4 cm szerokości. Ma ona kształt wąsko eliptyczny do lancetowatego, wierzchołek jest tępo zaostrzony, nasada klinowata. Blaszka liścieni jest naga, z dołu nieco jaśniejsza, z trzema prawie równoległymi wiązkami przewodzącymi biegnącymi na całej długości. Łodyżka nadliścieniowa (epikotyl) osiąga do 2 cm długości i jest czworokątna. Pierwsze liście są naprzeciwległe, osadzone na ogonkach do 1 cm długości, o blaszce szerokojajowatej osiągającej do 2,5 cm długości. Przy wierzchołku blaszka jest grubo i tępo piłkowana (2–5 par ząbków). Jest naga i tylko na brzegu krótko orzęsiona, zielona (od spodu jaśniejsza). W ciągu roku od rozpoczęcia wschodów młode siewki osiągają około 10–15 cm wysokości.
Krzew rośnie szybko, roczne przyrosty długości pędów wynoszą 30–40 cm. Po 5 latach krzew osiąga ok. 1,5 m wysokości i tyleż szerokości. Po 10 latach osiąga ok. 3×3 m, a po 20 osiąga wymiary maksymalne.
Liście rozwijają się w końcu kwietnia. Kwitnienie trwa od maja do lipca i kwiaty w tym czasie zapylane są przez muchówki, wabione efektownymi kwiatostanami i raczej nieprzyjemnym zapachem wydzielanym przez kwiaty. Owoce dojrzewają w sierpniu i wrześniu, po czym pozostają przez kilka miesięcy na krzewach. Zachowują się tak długo, ponieważ z powodu wysokiej zawartości garbników są niechętnie zjadane przez ptaki. Liście przebarwione jesienią odpadają w październiku i na początku listopada. Pędy zachowują żywotność przez 9–25 lat (maksymalnie do 50).
Cechy fitochemiczne Kora kaliny koralowej zawiera pochodne kumaryny (skopoletynę i eskuletynę), flawonoidy (astragalinę, kempferol, kwercetynę), fitosterole (systosterol), irydoidy, garbniki (garbniki katechinowe stanowią 2,3% surowca), żywicę (do 6,5%), triterpeny (np. β-amarynę), kwasy organiczne (izowalerianowy, octowy, masłowy, kapronowy, mrówkowy, linolowy, cerotynowy, palmitynowy), fenolokwasy, olejek eteryczny (do 0,3%), witaminę K. W korze stwierdzono także obecność związku o słabym działaniu cytotoksycznym o nazwie p-ksylilenodwucyjanid. W różnych częściach rośliny występuje glikozyd o gorzkim smaku zwany wiburniną. W owocach znajdują się saponiny, węglowodany (do 30%–32%), garbniki (do 3%), pektyny (według różnych źródeł od 0,5% do 5%), kwasy organiczne (m.in. kwas octowy), karotenoidy, witamina C (18–81, rzadko ponad 100 mg na 100 g), P, E i kwas foliowy (witamina B9). Z substancji mineralnych w owocach stwierdzono: Na, K, Ca, Mg, P, Fe (do 5 mg na 100 g). Za specyficzny zapach owoców odpowiada zawarty w nich w niewielkich ilościach kwas walerianowy i jego pochodne. Owoce mają smak określany jako „słodko-cierpko-gorzki”. Wyraźna goryczka owoców zanika jednak po przemrożeniu i pod wpływem wysokiej temperatury. Roślina trująca Na zawarte w owocach trujące saponiny wrażliwe są małe dzieci, także bydło i konie, przy czym objawy zatrucia występują tylko po spożyciu dużych ilości owoców. Według niektórych autorów także kora i liście są lekko trujące. Objawami zatrucia jest rozszerzenie źrenic oraz ostry nieżyt przewodu pokarmowego z mdłościami, wymiotami, ewentualnie biegunką. W skrajnych przypadkach dochodzą do tego zaburzenia świadomości i rytmu serca, duszności, zaburzenia mowy, pojawienie się krwi w moczu w wyniku uszkodzenia nerek, w końcu nawet utrata przytomności i śmierć. Zwykle jednak zatrucia kaliną mają łagodny przebieg. Według niektórych autorów owoce po przetworzeniu, zwłaszcza po przegotowaniu, są nieszkodliwe i nadają się do spożycia.
Genetyka Liczba chromosomów 2n=18.
Ekologia Siedlisko Kalina koralowa rośnie w wilgotnych lub przynajmniej świeżych lasach i zaroślach, zarówno w podszycie, jak i na skrajach. Często w łęgach wzdłuż rzek, strumieni i nad brzegami jezior, także w grądach i rzadziej w olsach, nierzadko na brzegach śródleśnych i podleśnych torfowisk niskich, w zaroślowych zbiorowiskach ekotonowych. Spotykana jest też pod okapem drzewostanów mieszanych i sosnowych posadzonych na żyznych i świeżych siedliskach lasowych. Na stanowiskach nasłonecznionych lepiej kwitnie i owocuje. Występuje na niżu, w górach po regiel dolny. Najwyższe jej stanowisko w Polsce znajduje się w Bieszczadach na Bukowym Berdzie. Jest odporna na mróz (znosi dobrze mrozy do –25 °C) i ocienienie. W warunkach naturalnych rośnie zwykle na glebach próchnicznych, żyznych, zasobnych w węglan wapnia, o odczynie obojętnym, w miejscach o wysokim poziomie wód gruntowych. Jest gatunkiem wskaźnikowym wysokiej wilgotności, tolerancyjnym wobec zasolenia, odpornym na zapylenie i zanieczyszczenie powietrza. Fitosocjologia Gatunek charakterystyczny dla zaroślowych zbiorowisk otulinowych ze związku (All.) Pruno-Rubion fruticosi, w których kalina koralowa znajduje optimum rozwojowe (intensywnie kwitnie i owocuje). Poza tym rośnie często w zbiorowiskach z klas (Cl.) Querco-Fagetea i Alnetea glutinosae.