thumb|250px|Torfowisko wysokie w Parku Narodowym „Bory Tucholskie” Torfowisko wysokie, zwane też mszarem lub rojstem – formacja powstająca w procesie narastania złoża torfowego i odcięcia jego roślinności od wód gruntowych, wskutek czego jest ono zasilane jedynie przez wody opadowe.

Budowa i pochodzenie Torfowiska wysokie zazwyczaj charakteryzują się wyniesionym ponad otoczenie pokładem torfu. Do najbardziej typowych obiektów w tej grupie należy kilkadziesiąt związanych z pobrzeżem Bałtyku torfowisk kopułowych typu bałtyckiego, w których środkowa część jest płaska i silnie wypiętrzona w stosunku do żyźniejszego, często podtopionego okrajka. Utrzymanie odpowiedniej wilgotności warstwy powierzchniowej możliwe jest dzięki porowatej strukturze torfu i jego zdolności do podciągania słupa wody. W innych rejonach budowa złoża torfu może być mniej wypukła, np. w Polsce północno-wschodniej znane są formy o charakterze płaskich mszarów z dominacją brunatnych i czerwonych torfowców. Z powodu uzależnienia od wód opadowych torfowiska wysokie przejawiają dużą wrażliwość na warunki klimatyczne i rozwijają się głównie w miejscach o utrudnionym odpływie, np. w wododziałach, często też powstają wskutek dalszego rozwoju torfowisk przejściowych zarastających jeziora dystroficzne lub wskutek postępującego rozwoju zbiorowisk torfotwórczych w dolinach rzecznych. Przy szczególnie wysokich średnich opadach (ponad 2000 mm/rok) mogą się formować nawet na stromych zboczach.

Roślinność thumb|left|Torfowiec kończysty, jeden z gatunków torfowców typowy dla fazy dolinkowej thumb|Torfowiec magellański, jeden z gatunków torfowców typowych dla fazy kępkowej Zbiorowiska roślinne mają budowę kępkowo-dolinkową, co warunkuje stopniowe narastanie torfowiska. Mogą tu występować jedynie rośliny o małych wymaganiach, odporne na zakwaszenie, niedobór azotu i innych biogenów. Powierzchnię takiego torfowiska zwykle porastają głównie torfowce Sphagnum spp. oraz owadożerne rosiczki Drosera spp., bagno zwyczajne Ledum palustre, żurawina błotna Oxycoccus palustris i inne.

Roślinność torfowisk wysokich odzwierciedla ich złożoną, kępkowo-dolinkową, strukturę. W warunkach środkowoeuropejskich występują na nich następujące zbiorowiska roślinne: roślinność kępkowa klasa Oxycocco–Sphagnetea (zbiorowiska mokrych wrzosowisk i torfowisk wysokich) rząd Erico–Sphagnetalia (Sphagno–Ericetalia) (atlantyckie zbiorowiska mokrych wrzosowisk i torfowisk wysokich) związek Oxycocco–Ericion (zbiorowiska torfowisk wysokich oceanicznej i suboceanicznej części Europy) Erico–Sphagnetum magellanici (mszar wysokotorfowiskowy z wrzoścem bagiennym) Scirpo austriaci–Sphagnetum papillosi (fragmentarycznie, zespół wełnianeczki darniowej i torfowca brodawkowanego) Sphagnum papillosum (zbiorowisko torfowca brodawkowatego) rząd Sphagnetalia magellanici (mszarne zbiorowiska kępowe torfowisk wysokich środkowej i borealnej części Europy) związek Sphagnion magellanici (środkowoeuropejskie mszary wysokotorfowiskowe) Sphagnetum magellanici (mszar kępowy z torfowcem magellańskim) Eriophoro vaginati–Sphagnetum recurvi (zespół wełnianki pochwowatej i torfowca kończystego) Eriophoro–Trichophoretum caespitosi (zespół wełnianki pochwowatej i wełnianeczki darniowej) Ledo–Sphagnetum magellanici (zespół bagna zwyczajnego i torfowca magellańskiego) Sphagneto–Trichophoretum alpini (zespół wełnianeczki alpejskiej i torfowca szorstkiego) związek Oxycocco microcarpi–Empetrion hermaphroditi (subarktyczno–borealne mszary wysokotorfowiskowe) Empetro–Trichophoretum austriaci (zespół bażyny obupłciowej i wełnianeczki darniowej) Sphagno robusti–Empetretum hermaphroditi (zespół torfowca Russowa i bażyny obupłciowej) Chamaemoro–Empetretum hermaphroditi (zespół maliny moroszki i bażyny obupłciowej) Empetro hermaphroditi–Sphagnetum fusci (zespół bażyny obupłciowej i torfowca brunatnego)

roślinność dolinkowa klasa Scheuchzerio–Caricetea nigrae (zbiorowiska torfowisk niskich, przejściowych i dolinek na torfowiskach wysokich) rząd Scheuchzerietalia palustris (torfotwórcze zbiorowiska torfowisk przejściowych i dolinek na torfowiskach wysokich) związek Rhynchosporion albae (mszary przejściowotorfowiskowe i dolinkowe) Caricetum limosae (Sphagno lindbergii–Caricetum limosae, Sphagno duseni–Caricetum limosae, Scheuchzerio–Sphagnetum cuspidati) (mszar dolinkowy z turzycą bagienną) Rhynchosporetum albae (mszar przygiełkowy) Eriophoro angustifolii–Sphagnetum recurvi (zespół wełnianki wąskolistnej i torfowca kończystego) Calliergo sarmentosi–Eriophoretum angustifolii

roślinność okrajkowa klasa Scheuchzerio–Caricetea nigrae rząd Scheuchzerietalia palustris związek Rhynchosporion albae Eriophoro angustifolii–Sphagnetum recurvi Calliergo sarmentosi–Eriophoretum angustifolii związek Caricion lasiocarpae (zbiorowiska wąskolistnych turzyc na silnie kwaśnych torfowiskach przejściowych, o subborealnym typie rozmieszczenia) Caricetum lasiocarpae (w tym: podzespół ze Sphagnum fallax = Carici filiformis-Sphagnetum apiculati) (zespół turzycy nitkowatej) Caricetum rostratae (w tym: podzespół ze Sphagnum fallax = Carici rostratae–Sphagnetum apiculati oraz Carici rostratae–Drepanocladetum fluitantis) (zespół turzycy dzióbkowatej ) rząd Caricetalia nigrae (kwaśne młaki niskoturzycowe) związek Caricion nigrae (kwaśne młaki niskoturzycowe) Carici echinatae–Sphagnetum (zespół turzycy gwiazdkowatej) Caricetum nigrae (subalpinum) (wraz z podzespołem z Juncus filiformis = Junco filiformis-–Sphagnetum recurvi) (zespół turzycy pospolitej)

Zagrożenia i ochrona Torfowiska wysokie można oglądać m.in. w rezerwatach „Staniszewskie Błoto”, „Kurze Grzędy” czy „Bagna Izbickie” w województwie pomorskim. Poza tym w północnej Polsce znanych jest kilkadziesiąt obiektów tego typu, wszystkie silnie zdegradowane na skutek melioracji i zalesiania. Pierwotne, nieleśne zbiorowiska roślinne ustąpiły tam borom bagiennym.

Interesujące – choć odmienne – torfowiska wysokie, charakteryzujące się m.in. występowaniem kosodrzewiny Pinus mugo, spotkać można w górach, np. w Kotlinie Nowotarskiej, na Równi Pod Śnieżką czy w rezerwacie „Torfowisko pod Zieleńcem”. Względnie uboga fauna i flora torfowisk wysokich charakteryzuje się wysokim odsetkiem gatunków reliktowych, głównie z okresu ostatniego zlodowacenia. Należą tu m.in. brzoza karłowata Betula nana i malina moroszka Rubus chamaemorus.

Natomiast w Europie największym (250 km²) zachowanym torfowiskiem tego typu są Mchy Jelniańskie położone w dorzeczu Dźwiny.

W systemie Natura 2000 torfowiska wysokie w fazie niezdegenerowanej są uznane za priorytetowe siedlisko przyrodnicze o kodzie 7110 – Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe), natomiast zdegenerowane za siedlisko przyrodnicze 7120 – Torfowiska wysokie zdegradowane zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji.

Przypisy

Kategoria:Typy torfowisk