Honorowi Obywatele Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa

thumb|Dyplom honorowego obywatela miasta Krakowa dla Władysława Czartoryskiego, 1880, Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie Honorowi Obywatele Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa – osoby, które otrzymały tytuł honorowego obywatelstwa Krakowa, będący najwyższym miejskim wyróżnieniem. Nadaje się go obywatelom Polski i cudzoziemcom za zasługi dla miasta, za całokształt dokonań lub postawę życiową stanowiącą wzór do naśladowania dla Krakowian.

Historia Pierwsze tytuły honorowego obywatelstwa Krakowa przyznane zostały 28 maja 1818 przez Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa, a nie dopiero w 1850, jak powtarza się w literaturze.

W okresie zaboru austriackiego honorowym obywatelem mógł został wyłącznie obywatel Austro-Węgier (z tego powodu nie otrzymali wyróżnienia Józef Ignacy Kraszewski, Henryk Sienkiewicz czy w 1910 Ignacy Jan Paderewski).

W latach 1818–2022 wyróżnienie to przyznano 115 osobom. Ponadto mocą uchwały Rady Miasta Krakowa z 2015 do grona honorowych obywateli Krakowa włączonych zostało 31 honorowych obywateli Podgórza, którzy otrzymali to wyróżnienie w latach 1867–1914, tj. przed przyłączeniem Podgórza do KrakowaUchwała nr XVIIIK/319/15 Rady Miasta Krakowa z dn. 4 czerwca 2015 r. w sprawie przywrócenia pamięci Honorowych Obywateli Królewskiego Wolnego Miasta Podgórza z lat 1867–1914..

Kandydatów do tego wyróżnienia zgłasza Komisji Głównej Prezydent lub Przewodniczący Rady Miasta z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek grupy co najmniej 5 radnych lub grupy mieszkańców Krakowa liczącej co najmniej 4000 osób. Propozycje rozpatruje Komisja Główna, w przypadku zatwierdzenia przedstawia swój wniosek Radzie Miasta, która po wysłuchaniu uzasadnienia przystępuje do głosowania. Akt nadania Honorowego Obywatelstwa wręczany jest na uroczystej, specjalnie zwołanej sesji Rady Miasta. Kopia aktu przekazywana jest do Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Rada Miasta Krakowa może przyznać do czterech tytułów Honorowego Obywatela w ciągu kadencji Rady.

11 listopada 1995 Rada Miasta Krakowa uchwaliła regulamin nadawania obywatelstwa honorowego.

Wyróżnieni Honorowy Obywatel Data nadania Uzasadnienie / uwagi Joanis Kapodistrias 28 maja 1818 – Ignacy Sobolewski – Henryk Lubomirski 6 lipca 1818 – Carl Arnold 17 lipca 1818 – Józef Sweerts-Spork 12 sierpnia 1818 – Ignacy Miączyński – Ernest Wilhelm von Reibnitz – Fryderyk August Filip d’Auvray 17 lutego 1819 – Adam Bojanowicz – Franciszek Koss – Klemens Kołaczkowski – Jerzy Arnold – Marcin Klemensowski – Emanuel Lipowski – Emmerich von Blagoevich – Fryderyk Adolf Boscamp – Jan Nepomucen Mettich – Franciszek von Hannekart – Jan von Rothkirch und Panthen – Ferdynand Leo von Pressen – Leopold Herbert – Adolf Marin – Wolfgang von Zollem – Józef Hauke 28 września 1819 – Wilhelm von Pflügl 17 sierpnia 1833 – August von Forckenbeck – Ludwik Tęgoborski – Franciszek Lorenz 5 października 1835 – Otto Emil von Hartmann 14 lipca 1843 – Andrzej Ettmayer d’Adelsburg 22 grudnia 1850 Za wybudowanie mostu na Wiśle w Podgórzu.Henryk Jarosław Clam-Martinic maj 1857 –Andrzej Seidler-Wiślański 4 listopada 1858 Za zasługi dla Krakowa.Fryderyk Wukasowicz 3 maja 1860 –Adam Potocki 18 listopada 1861 –Józef Dietl –Franciszek Jan Smolka –Anton Ryger przed 19 kwietnia 1863Richard Belcredi 18 października 1866Agenor Gołuchowski 3 stycznia 1867 Za zasługi dla kraju.Ludwik Possinger-Choborski 3 grudnia 1868 Za zasługi dla Krakowa i Galicji.Ludwik Kajetan Rulikowski 14 października 1869 Za ofiarowanie książek i aparatury naukowej fizyko-chemicznej dla Krakowskiego Towarzystwa Naukowego.Władysław Czartoryski 7 października 1880 Za ofiarowanie Zbiorów Puławskich i ufundowanie w Krakowie Biblioteki i Muzeum Książąt Czartoryskich.Mikołaj Zyblikiewicz 1 lutego 1881 Za zasługi oddane miastu w czasie pełnienia urzędu Prezydenta Krakowa.Józef Majer 25 maja 1881 „W uznaniu licznych i wielkich zalet, jakie położył dla Narodu i Miasta naszego”.Jan Matejko 18 października 1882 Za ofiarowanie miastu „Hołdu Pruskiego” i zasługi położone dla sztuk pięknych. 23 maja 1892 zwrócił dyplom.Oktaw Pietruski 1 kwietnia 1886 W uznaniu zasług dla Kraju i w 25-lecie służby państwowej.Henryk Kieszkowski 1 maja 1886 Za zasługi oddane w ciągu 25 lat służb publicznej.Julian Dunajewski 2 czerwca 1887 Za zasługi oddane Krakowowi, Galicji, Monarchii.Franciszek Jan Smolka 16 października 1888 Tytuł nadany po raz drugi; jubileusz 40-lecia służby publicznej.Paweł Popiel 6 maja 1890 Za ratowanie zabytków Krakowa i rolę odegraną przy zakładaniu Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.Feliks Szlachtowski 2 lutego 1894 Za zasługi dla Miasta i Kraju.Kazimierz Badeni 17 grudnia 1894 „W uznaniu wielkich zasług dla Kraju i Miasta”.Maciej Jakubowski 6 lutego 1908 Jubileusz 40-lecia pracy naukowej i lekarskiej.Władysław Żeleński 23 listopada 1912 Za wkład w rozwój muzyki polskiej.Tadeusz Rutowski 18 lutego 1917 Za wkład w organizowanie Legionów i za obronę Lwowa w 1914.Władysław Bandurski 28 stycznia 1932 Za wierność dewizie „Deo et Patriae”; jubileusz 25-lecia sakry biskupiej.Józef Piłsudski 3 listopada 1933. Adam Stefan Sapieha 12 czerwca 1937 Za książęco-biskupi Komitet Opiekuńczy i Caritas, w 25-lecie sakry biskupiej.Ludwik Solski 28 kwietnia 1951 Nestorowi scen polskich w uznaniu zasług.Iwan Stiepanowicz Koniew 23 kwietnia 1955 „Za manewr, który ocalił Kraków”. Uchwałą Rady Miasta Krakowa z 8 maja 1992 decyzję anulowano.Józef Cyrankiewicz 26 kwietnia 1961Uchwałą Rady Miasta Krakowa z 8 maja 1992 decyzję anulowano.Ludvík Svoboda 2 września 1969Michał Żymierski 27 kwietnia 1981Henryk Jabłoński 5 stycznia 1988Sławomir Mrożek 15 czerwca 1990 Za zasługi dla literatury polskiej i światowej.Lech Wałęsa 24 sierpnia 1990 „Za zasługi w walce o Polskę wolną i sprawiedliwą i obalenie komunizmu pokojowymi metodami”.Margaret Thatcher 27 września 1991 „W uznaniu jej zasług w przełomowym dziele tworzenia Europy Ojczyzn”.Edward Raczyński 14 maja 1993 „W uznaniu zasług dla niepodległości Polski”.Wacław Jędrzejewicz „W uznaniu zasług dla sprawy niepodległości Polski”.Stanisław Maczek „W uznaniu zasług dla Ojczyzny, Narodu i Miasta”.Adam Bień „W uznaniu zasług dla spraw niepodległości Polski”.Bror Hansson „W uznaniu zasług za działalność charytatywną dla mieszkańców Krakowa”.Czesław Miłosz 15 października 1993 „W uznaniu zasług dla Kultury Polskiej”.Piotr Skrzynecki 22 kwietnia 1994 „Jako wyraz uznania i wdzięczności za wieloletnie hodowanie w Piwnicy pod Baranami szlachetnego szczepu sztuki, humoru i opinii, który rozplenił się w Krakowie i w Polsce”.George Bush 27 maja 1994 „Za wsparcie Narodu Polskiego w walce o wolność, za pomoc w przywracaniu godnych warunków życia mieszkańcom naszego miasta”.Ronald Reagan „Za stanowcze konkretne poparcie udzielone Narodowi Polskiemu i «Solidarności» walczącej z totalitaryzmem o swoją godność i niezależność oraz za współudział w doprowadzeniu do załamania systemu komunistycznego”.Siergiej Kowaliow 24 maja 1995 „W uznaniu zasług dla obrony praw człowieka oraz suwerenności narodów świata”.Zdzisław Peszkowski 20 marca 1996 „Za patriotyczną postawę, osobisty wkład w zapobieganiu fałszowania historii o tragedii katyńskiej oraz za pracę na rzecz podtrzymania poczucia narodowej tożsamości o środowisku Polonii Amerykańskiej”.Hank Brown 23 października 1996 „Za niestrudzoną działalność na rzecz włączenia Polski do sojuszu obronnego państw demokratycznych oraz szczególne zasługi dl azbliżenia narodów amerykańskiego i polskiego”.Edward Moskal 9 stycznia 1997 „W uznaniu zasług w działalności dla Rzeczypospolitej Narodu Polskiego, umacnianiu polskiej tradycji religijnej i kulturowej wśród Polaków zamieszkałych w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej i w staraniach o należyte miejsce Polski w świecie oraz za wszechstronną charytatywną pomoc dla macierzy”.Stanisław Lem 29 stycznia 1997 „Pisarzowi, filozofowi, uczonemu, w uznaniu zasług dla kultury polskiej i światowej”.Ryszard Kukliński 7 maja 1997 „Za wkład w dzieło odzyskania niepodległości i obalenie komunizmu”.Wisława Szymborska 10 listopada 1997 „Za zasługi dla literatury polskiej i światowej”.Ryszard Kaczorowski 22 października 1999 „Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie - w uznaniu zasług w działalności na rzecz odzyskania niepodległości Polski poprzez walkę zbrojną i aktywną działalność polityczną oraz społeczną na emigracji”Bohdan Zieliński 13 stycznia 1999 "W uznaniu zasług za działalność na rzecz odzyskania niepodległości Rzeczypospolitej poprzez walkę zbrojną w szeregach Jej "Armii Podziemnej"Norman Davies 31 marca 1999 "Za przybliżenie światu dziejów Polski, za szlachetny trud i przyjaźń okazaną Polakom w latach walki o restytucję niepodległego państwa"Adam Studziński 28 kwietnia 1999 –Jan Nowak-Jeziorański 7 listopada 2001 –Zbigniew Brzeziński –István Kovács 21 maja 2003 –Tomasz Pawłowski 15 października 2004 –Albin Małysiak 22 czerwca 2005 –Friedrich Magirius 3 października 2005 –Marian Jaworski 8 czerwca 2006 –Danuta Michałowska 27 lutego 2008 –Bolesław Nieczuja-Ostrowski 28 maja 2008 –Stanisław Dziwisz 22 kwietnia 2009 "Arcybiskupowi Metropolicie Krakowskiemu - za Jego duszpasterską troskę, którą otacza krakowian oraz za opiekę nad spuścizną Jana Pawła II"Gabriel Turowski 14 września 2011 –Mieczysław Tomaszewski 11 lipca 2012 –Władysław Bartoszewski 19 grudnia 2012 –Krzysztof Penderecki 12 czerwca 2013 –Władysław Stróżewski 25 września 2013 –Stanisław Juchnowicz 25 września 2013 –Ryszard Horowitz 26 marca 2014 "światowej sławy fotografikowi, w dowód uznania Jego szczególnych zasług"Leopold Kozłowski-Kleinman 26 marca 2014 –Jerzy Bryła 21 maja 2014 –Adam Macedoński 10 września 2014 "Wybitnemu krakowskiemu artyście plastykowi oraz działaczowi niepodległościowemu, w dowód uznania Jego szczególnych zasług w walce o niepodległość „Naszą i Waszą”, za wielką odwagę, za popularyzowanie historii czasów bardzo trudnych"Jerzy Buzek 8 lipca 2015 "Mężowi stanu, Premierowi Rządu RP, Przewodniczącemu Parlamentu Europejskiego, w dowód uznania Jego szczególnych zasług dla Krakowa, dla przemian demokratycznych w Polsce i modernizacji Europy, Jego sukcesów w działalności politycznej w kraju i na arenie międzynarodowej oraz w pracy społecznej i naukowej"Biserca Rajčić 25 kwietnia 2018 –Janusz Skalski –Antoni Dziatkowiak 8 maja 2019Andrzej Mleczko 9 czerwca 2021 –Olga Tokarczuk –Wanda Półtawska 11 maja 2022 Jerzy TrelaAnna Dymna22 maja 2024

Tytułów honorowego obywatela Krakowa pozbawiono: Iwana Koniewa, Józefa Cyrankiewicza, Ludwika Svobodę, Henryka Jabłońskiego i Michała „Rolę” Żymierskiego.

Przypisy

Bibliografia