Logopedia – nauka o kształtowaniu właściwej mowy w okresie jej rozwoju i jej doskonaleniu w późniejszym okresie (logopedia ogólna), a także o usuwaniu różnego rodzaju wad i zaburzeń mowy (logopedia specjalna).

Opis dyscypliny Obecnie obowiązujące definicje logopedii mówią, że jest ona „nauką o kształtowaniu prawidłowej mowy, usuwaniu wad wymowy oraz nauczaniu mowy w przypadku jej braku lub utraty”. Obejmuje też oddziaływanie na psychikę w celu wytworzenia właściwego stosunku do wady mowy i zapobiegania ujemnemu jej wpływowi na kontakty interpersonalne oraz kształtowanie osobowości. Według Genowefy Demelowej logopedia zajmuje się etiologią i patogenezą zaburzeń mowy, ich rozpoznawaniem, zapobieganiem oraz usuwaniem. Interesuje się wychowaniem pod względem mowy, czuwaniem nad jej rozwojem i doskonaleniem oraz ewentualną poprawą, gdy odchyla się ona od normy.

Do zadań logopedii, według Ireny Styczek, należą: kształtowanie prawidłowej mowy w przedszkolu i w szkole, czyli dbanie o jej prawidłowy i jak najlepszy rozwój pod względem fonetycznym, gramatycznym i leksykalnym, doskonalenie mowy już ukształtowanej, usuwanie wad mowy, nauczanie mowy (mówienia i rozumienia) w wypadku jej braku lub utraty, usuwanie zaburzeń głosu, usuwanie trudności w czytaniu i pisaniu.

Wśród autorów nie ma zgodności co do przedmiotu i zakresu badań logopedii, stąd aktualnie funkcjonują trzy koncepcje określające obszar tej nauki: koncepcja medyczna, za którą opowiada się m.in. Stanisław Grabias, organizująca zakres przedmiotu badań logopedii do zaburzeń, profilaktyki i korekcji mowy, koncepcja pedagogiczna, rozszerzająca zakres przedmiotu badań logopedii o problemy kształtowania mowy u dzieci z upośledzonym słuchem i porozumiewania się głuchoniewidomych, koncepcja holistyczna, której zwolennikami są Leon Kaczmarek i Irena Styczek, traktuje logopedię jako samodzielną naukę zajmującą się wszystkimi aspektami mowy: embriologicznym, patologicznym, społecznym i artystycznym, integruje wyniki badań dyscyplin zajmujących się mową.

Można zatem wymienić następujące przedmioty badań logopedii: prawidłowy proces nabywania kompetencji i rozwoju sprawności językowej oraz komunikacyjnej, zapobieganie nieprawidłowym zachowaniom językowym, pochodzenie i przyczyny powstających odstępstw od normy w rozwoju mowy, mechanizm powstawania tych odstępstw, ich związek z innymi zaburzeniami rozwojowymi, ich wpływ na psychikę i funkcjonowanie społeczne, korekta wad wymowy, reedukacja zaburzeń mowy, w przypadku utraty nabytych już umiejętności porozumiewania się, terapia zakłóceń i zaburzeń rozwoju mowy oraz zaburzeń mowy, oddziaływanie na psychikę pacjenta w celu umożliwienia mu prawidłowego funkcjonowania społecznego, zapobieganie wtórnym skutkom zaburzeń mowy.

W logopedii wyróżnia się następujące specjalności: logopedia teoretyczna – „jej zadaniem jest integrowanie i wskazywanie możliwości wykorzystania w praktyce wyników badań, a także wprowadzanie metod i narzędzi służących diagnozowaniu wszelkich zaburzeń mowy oraz opracowywanie programów oddziaływań profilaktycznych i terapeutycznych” logopedia stosowana (praktyczna) – jej zadaniem jest rozwijanie kompetencji językowej i komunikacyjnej oraz zapobieganie nieprawidłowościom przebiegu tego procesu dzieli się ona na: logopedię ogólną, której zadaniem jest kształtowanie prawidłowej mowy i doskonalenie wymowy już ukształtowanej, logopedię specjalną, do której zadań należą usuwanie wad wymowy, nauczanie mowy (mówienia i rozumienia) w przypadku jej braku lub utraty, usuwanie zaburzeń głosu, usuwanie trudności w nauce czytania i pisania.

Niektórzy autorzy wyróżniają w logopedii ogólnej następujące specjalności: logopedię wychowawczą, mającą na celu zapobieganie patologii mowy i głosu, logopedię artystyczną, interesującą się ekspresja słowną: potoczną, publicystyczną i artystyczną, Zaś w logopedii specjalnej: logopedię korekcyjną, zajmującą się usuwaniem zaburzeń mowy i głosu oraz trudnościami w nauce czytania i pisania, a także nauczaniem mowy dzieci z upośledzeniem umysłowym lub uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, surdologopedię, zajmującą się kształtowaniem i rozwojem mowy osób wykazujących zaburzenia słuchu oraz postępowaniem z tymi osobami.

Realizacja zadań logopedii wymaga wiedzy z zakresu językoznawstwa, foniatrii, neurologii, audiologii, ortodoncji, anatomii, fizjologii, psychologii, pedagogiki.

Ze względu na epidemię COVID-19, coraz częściej diagnozę i terapię logopedyczną przeprowadza się zdalnie, przy pomocy narzędzi telemedycznych.

Specjalności logopedii balbutologopedia (diagnoza i terapia osób z zaburzeniami płynności mowy, np. jąkanie, giełkot) gerontologopedia (diagnoza i terapia osób z chorobami, zaburzeniami występujących u osób starszych, np. choroba Alzheimera) glottodydaktyka (nauka języka obcokrajowców, ale również metoda rozumiana jako wychowanie językowe dzieci, diagnoza, profilaktyka i terapia dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu) logopedia artystyczna (kształtowanie wzorcowej mowy, dykcji, emisji głosu) logopedia wychowawcza (profilaktyka, zapobieganie zaburzeniom mowy i głosu, kształtowanie właściwej mowy u dzieci) logoterapia (usuwanie zaburzeń mowy, głosu, trudności w czytaniu i pisaniu) neurologopedia (diagnoza i terapia osób m.in. z afazją, alalią, dyzartrią, porażeniem mózgowym) oligofrenologopedia (diagnoza i terapia osób z niepełnosprawnością intelektualną) onkologopedia (kształtowanie mowy osób ze schorzeniami nowotworowymi, po laryngektomii) surdologopedia (kształtowanie mowy osób niesłyszących, niedosłyszących) tyflologopedia (kształtowanie mowy osób niewidzących i niedowidzących) wczesna interwencja logopedyczna (diagnoza i terapia dzieci (0–3 r.ż.) zagrożonych lub z niepełnosprawnością, wymagających wczesnych oddziaływań logopedycznych)

Zobacz też foniatria logorytmika surdologopedia

Przypisy Irena Styczek, wyd. 1981, s. 13. Zakres zainteresowań i przedmiot badań logopedii – logopedia.net.pl: wady wymowy, jąkanie, terapia logopedyczna.

Bibliografia

Antos D., Demel G., Styczek I., Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy, Warszawa: WSiP 1979. Bogdanowicz M., O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach czytaniu i pisaniu. Odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli, Lublin: Linea 1994. Demel G. Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa: WSiP 1994. Karczmarek L. Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin: Wyd. Lubelskie 1989. Kozłowska K. Wady wymowy możemy usunąć, Kielce: Wyd. Pedagogiczne ZNP 1998. Minczakiewicz E. M., Mowa. Rozwój-zaburzenia-terapia, Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP 1997. Opieka logopedyczna od poczęcia, red. Rocławski B., Gdańsk: UG 1989. Skorek E. M., Z logopedią na ty. Podręczny słownik logopedyczny, Kraków: Impuls 2002.

Linki zewnętrzne

Logopedia, [dostęp 2013-12-17]. Księgarnia logopedyczna, edukacyjna.pl

Kategoria:Pedagogika specjalna