Andrzej Lam (ur. 26 grudnia 1929 w Grudziądzu) – polski historyk literatury i krytyk, polonista, tłumacz poezji łacińskiej i niemieckiej, profesor nauk humanistycznych. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Życiorys Urodził się w rodzinie Longina i Janiny z domu Zgórniak. Jest synem bratanka Jana i bratankiem Stanisława i Władysława. Do 1939 mieszkał w Krakowie i Pionkach pod Radomiem.

W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Krakowie i uczył się w szkole powszechnej, a następnie w Szkole Handlowej.

Po zakończeniu wojny przebywał w klasztorze księży augustianów w Krakowie i w zakładzie księży salwatorianów w Krakowie-Zakrzówku, gdzie w latach 1946–1948 redagował gazetkę „Pochodnia”. Następnie uczęszczał do I Gimnazjum i Liceum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie; w 1947 zdał maturęBeata Dorosz, Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI w. – Lam Andrzej pisarzeibadacze.ibl.edu.pl [dostęp 2025-09-25].. Studia polonistyczne odbył na Uniwersytecie Jagiellońskim (1947–1950) i Uniwersytecie Warszawskim (1950–1952). Związany z Uniwersytetem Warszawskim (1951–2001) i z Akademią im. A. Gieysztora w Pułtusku (2004–2014). W roku akademickim 1982/1983 wykładał literaturę polską na Uniwersytecie Jana Gutenberga w Moguncji. W 1986 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.

Recenzje i artykuły literackie publikował m.in. w „Twórczości” (od 1950), „Nowej Kulturze” (od 1951), „Życiu Literackim” (od 1951), „Polonistyce” (od 1952), „Nowych Książkach” (od 1958). W 1954 był zastępcą redaktora naczelnego „Trybuny Uniwersyteckiej”. W 1956 został członkiem PZPR. W artykule Ideologia i realizm  wziął w obronę awangardę literacką i odrzucił pojęcie realizmu socjalistycznego. Związany przyjaźnią z założycielami Klubu Krzywego Koła, został jego członkiem w 1956. Wchodził w skład komitetów redakcyjnych pism „Nowy Nurt” (1956), „Prasoznawstwo” (1956), „Kwartalnik Prasoznawczy” (1957–1958; w 1957 sekretarz redakcji), „Przegląd Humanistyczny” (1957–1990; należał do zespołu założycielskiego). Był redaktorem dwutygodnika literackiego „Współczesność” (1962–1966), zastępcą redaktora naczelnego „Miesięcznika Literackiego” (1966–1989), od 1968 współredaktorem (od 1980 redaktorem naczelnym) „Rocznika Literackiego”. Redaktor edycji Pism Karola Irzykowskiego. Wydał z rękopisu wspomnienia Stanisława Lama Życie wśród wielu i Mieczysława Jastruna Pamięć i milczenie. Wraz z Arturem Hutnikiewiczem był współredaktorem przewodnika encyklopedycznego Literatura polska XX wieku. Przewodniczył jury Warszawskiej Premiery Literackiej 1985–2009.

W 1968 r. został członkiem Związku Literatów Polskich (w latach 1972–1978 członek Zarządu Głównego, przewodniczący Komisji Interwencyjnej, od 1975 zastępca przewodniczącego Komisji Kwalifikacyjnej), w 1970 r. członkiem Association Internationale des Critiques Littéraires (od 1988 wiceprzewodniczący Sekcji Polskiej). W latach 1971–1987 był członkiem Sekcji Literatury Komitetu Nagród Państwowych (do 1978 sekretarz). W latach 1983–1986 był członkiem Narodowej Rady Kultury. Od 1996 r. należał do Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Przełożył Dzieła wszystkie Horacego (1992) i utwory poetów niemieckich: Pieśń o Nibelungach, pieśni minnesingerów, dzieła Wolframa von Eschenbach, Sebastiana Branta, Anioła Ślązaka, Johanna W. Goethego, Friedricha Schillera (oda Do Radości), Friedricha Hölderlina, Novalisa, Josepha von Eichendorffa, Heinricha Heinego, Eduarda Mörikego, Friedricha Nietzschego, Stefana George, Rainera M. Rilkego, Georga Trakla, Ernsta Stadlera, Georga Heyma, Gottfrieda Benna, Paula Celana i in.

Prace historyczno- i teoretycznoliterackie A. Lama dotyczą nurtów awangardowych w literaturze XX wieku, języka poetyckiego, wątków tradycji literackiej ujętych komparatystycznie (Kochanowski i Horacy, Mickiewicz i Anioł Ślązak, polski modernizm i niemiecki ekspresjonizm). Obszerniejsze studia poświęcił twórczości Wacława Sieroszewskiego (był współredaktorem wydania jego Dzieł), Karola Irzykowskiego, Bolesława Leśmiana, Juliana Przybosia, Jerzego Szaniawskiego, Władysława Broniewskiego, Konstantego I. Gałczyńskiego, Władysława Sebyły, Witolda Gombrowicza, Mariana Hemara, Aleskandra Janty, ks. Jana Twardowskiego, Karola Wojtyły, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej, Zbigniewa Herberta, Stanisława Grochowiaka.

Od 1960 roku był mężem Donaty Świtalskiej (zm. 2021Nekrolog Donaty Lam.).

Publikacje (wybór) Jan Kochanowski. Andrzej Frycz Modrzewski. [w:] Wielcy Polacy Odrodzenia, 1956 Wiersze i krajobrazy. Antologia poetycka (wspólnie z J. Trznadlem), 1960 Opisanie z pamięci. Antologia poetycka londyńskiej grupy „Kontynentów”, 1965 Wyobraźnia ujarzmiona, 1967 (szkice lit. i rozprawy) Polska awangarda poetycka. Programy lat 1917–1923, t. 1 Instynkt i ład, t. 2 Manifesty i protesty (Antologia), 1969; wyd. rozszerz. 2023 Kolumbowie i współcześni. Antologia poezji polskiej po roku 1939, 1972; 2. wyd. 1976 Z teorii i praktyki awangardyzmu, 1976 Marksizm i literaturoznawstwo współczesne. Antologia (wspólnie z B. Owczarkiem), 1979 Ze struny na strunę. Wiersze poetów Polski Odrodzonej 1918–1978, 1980 Mainzer Vorlesungen über die polnische Literatur seit 1918, München 1983 Lupus in fabula. Szkice literackie, 1988 Literatur Polens 1944 bis 1985. Einzeldarstellungen, oprac. zespół autorów pod kier. A.Lama., Berlin 1990 Die literarische Avantgarde in Polen. Dichtungen–Manifeste–Theoretische Schriften, przeł. Z. Wilkiewicz, Tübingen 1990 Inne widzenie. Studia o poezji polskiej i niemieckiej, Warszawa 2001 Poznać to, co mówimy. Prace filologiczne i wspomnienia, 2009 Portrety i spotkania, 2014; wyd. zmienione 2018 Anioł Ślązak Mickiewicza, 2015 Polonistyka warszawska po wojnie, [w:] Nasz Uniwersytet. Wspomnienia pracowników UW, 2016 Antologia niemieckiej poezji klasycznej od średniowiecza do Celana; wyd. 2. rozszerz. 2023

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1986) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974) Złoty Krzyż Zasługi (1969) Medal 40-lecia Polski Ludowej Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Komisji Edukacji Narodowej (1978) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Złota Odznaka ZNP Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” Odznaka Stowarzyszenia Księgarzy Polskich (2019) Odznaka 50 lat w ZNP (2005)

Nagrody i wyróżnienia Nagroda na III Ogólnopolskim Festiwalu Poezji w Łodzi (1968) Nagroda „Pióra” Klubu Studentów Wybrzeża „Żak” za działalność krytycznoliteracką (1970) Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (1985) Medal Pamiątkowy Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2009) Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2025)

Przypisy A. Lam, „Przegląd Humanistyczny” w sporze o nowoczesność, w: PH – 50 lat, 2007. A. Lam, Epizod ze „Współczesnością”, w: Poznać to, co mówimy, s. 153–181. A. Lam, Zofia Szmydtowa jako redaktorka „Rocznika Literackiego”, RL 1977, 1980. Książki Warszawskiej Premiery Literackiej, rozmawia B. Petrozolin-Skowrońska, w: „Kronika Warszawy”, 2013, nr 2. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 5, 1997, s. 9–13 i t. 10 (uzupełnienia), 2007, s. 523–524. Słownik badaczy literatury polskiej, red. J. Starnawski, t. IV, 2001, s. 210: Lam Longin Ryszard.

Linki zewnętrzne

Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku [dostęp 2024-12-25].

Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Grudziądzu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy tłumacze literatury łacińskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1929