mały|Portret marszałka Lubomirskiego mały|Portret marszałka w stroju książęcym Stanisław Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża (ur. 25 grudnia 1722 w Krakowie zm. 12 sierpnia 1783 w Łańcucie) – marszałek wielki koronny od 1766 roku, strażnik wielki koronny w latach 1752–1766, komisarz z rycerstwa Komisji Skarbowej Koronnej w 1765 rokuAntoni Sozański, Imienne spisy osób duchownych, świeckich i wojskowych, które w pierwszych ośmiu latach panowania króla Stanisława Poniatowskiego od 1764–1772 r. w rządzie lub przy administracyi Rzeczypospolitéj udział brały […]. Cz. 1, Tablice i rejestr, Kraków 1866, s. 10., konsyliarz Rady Nieustającej w 1780 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg, s. 582., starosta wiślicki w 1765 roku, starosta kałuski, goszczyński i lubocheńskiUrzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku. Spisy". Oprac. Krzysztof Chłapowski, Stefan Ciara, Łukasz Kądziela, Tomasz Nowakowski, Edward Opaliński, Grażyna Rutkowska, Teresa Zielińska. Kórnik 1992, s. 182., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Poseł na sejmy (1746–1762), członek Stronnictwa Familii.
Syn Józefa Lubomirskiego, wojewody czernihowskiego, i Teresy Mniszchówny, brat Antoniego, kasztelana i wojewody krakowskiego.
Był osobą zamożną i wspierał interesy Familii. Odgrywał rolę jednego z przywódców obozu Czartoryskich (ożenił się z Elżbietą, córką Augusta Aleksandra Czartoryskiego). Jego córkami były Julia Potocka, Konstancja Rzewuska, Izabela Potocka i Aleksandra Potocka. Później był nieprzejednanym wrogiem ostatniego króla Polski – Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zasłużony dla rozwoju Warszawy, zwalczał wpływy rosyjskie w Polsce.
Poseł województwa sandomierskiego na sejm 1746 rokuDyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.II. Dyaryusz sejmu z r.1746. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1912, s. 236.. Poseł koronny z Inflant na sejm 1748 rokuDyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.I. Dyaryusz sejmu z r.1748. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII i Diarium comitiorum anni 1748 wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1911, s. 307.. Wybrany posłem na sejm 1756 roku z powiatu sandomierskiego województwa sandomierskiegoKuryer Polski 1756 nr CLXIII, [b.n.s.]. Był posłem z województwa sandomierskiego na sejm 1758 rokuDiarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 283.. W 1758 roku reaktywował polską lożę masońską – Trzech Braci. Poseł na sejm nadzwyczajny 1761 roku z województwa sandomierskiegoPorządek JJ WW Ich Mciow Panow Posłow Obranych na Seym Extraordynaryiny Warszawski, Dnia 27. Kwietnia 1761, [b.n.s]. 29 kwietnia 1761 roku zerwał sejm nadzwyczajnyManifest jaśnie wielmożnych ichmciów panów posłów na sejm extraordynaryjny warszawski dnia 27. kwietnia r. 1761. zaczęty [b.n.s]. Poseł na sejm 1762 roku z województwa sandomierskiegoDyaryusz Seymu Ordynaryinego Warszawskiego, w Roku, 1762, s. 14.. W 1764 był jednym z inicjatorów reform sejmu konwokacyjnego. Był marszałkiem województwa sandomierskiego w konfederacji Czartoryskich w 1764 rokuVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 140., konsyliarzem konfederacji Czartoryskich w 1764 rokuKonfederacya Generalna Koronna Po doszłym Seymie Convocationis Zaczęta w Warszawie Dnia 23. Czerwca Roku Pańskiego 1764. Ręką J. O. Xcia Jmci Prymasa Korony Polskiey [...] Stwierdzona, s. 5. i posłem z województwa sandomierskiego na sejm konwokacyjnyVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 91.. W 1764 roku był elektorem Stanisława Augusta Poniatowskiego z województwa sandomierskiegoAkt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 45.. Poseł na sejm koronacyjny 1764 roku z województwa sandomierskiegoLudwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 25.. Był posłem na sejm 1766 roku z województwa sandomierskiegoDyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766, Warszawa [b.r.w.], [b.n.s.]. Otrzymawszy 1766 laskę marszałkowską uczynił dużo dla podniesienia Warszawy, pracował nad reformą sądownictwa karnego. W czasie konfederacji barskiej umacniał St. Augusta w oporze przeciw Rosji, usiłując go przeciągnąć na stronę konfederatów i Francji. Członek konfederacji 1773 rokuRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 559.. Jako członek delegacji na Sejmie Rozbiorowym 1773–1775 był przedstawicielem opozycjiRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 557, 559.. 18 września 1773 roku podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze PolskiVolumina Legum t. VIII, Petersburg 1860, s. 20–48..
Po pierwszym rozbiorze należał do opozycji magnackiej, działającej przeciw królowi w oparciu o Austrię, zasiadał w Radzie Nieustającej. Członek Departamentu Policji Rady Nieustającej w 1779 rokuKALENDARZ polityczny dla Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego na rok pański 1779. w Warszawie, Nakładem y drukiem Michała Groella Księgarza Nadwornego J.K.Mci., [b.n.s]. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 529..
Przekazał fundusze na budowane przez Nataniela Mateusza Wolfa obserwatorium astronomiczne na Biskupiej Górce w GdańskuHistoria Gdańska pod redakcją Edmunda Cieślaka, t. III, /1: 1655–1793, Gdańsk 1993, s. 688.. W 1757 odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 188.. W 1765 został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Świętego Stanisława, Warszawa 2006, s. 177..
Bibliografia Zdanie Lubomirskiego Marszałka W. Koronnego na Sessyi Delegacyiney miane dnia 28 lutego 1775 Roku. Stanisław Lubomirski, Pod władzą księcia Repnina, opracował i wstępem poprzedził Jerzy Łojek, Warszawa 1971
Przypisy
Linki zewnętrzne Mowy i pamiętniki Stanisława Lubomirskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego (1773–1775) Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Członkowie konfederacji Adama Ponińskiego 1773 Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo sandomierskie) Kategoria:Komisarze Komisji Skarbowej Koronnej (stan rycerski) Kategoria:Konsyliarze Departamentu Policji Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze konfederacji Czartoryskich (1764) Stanisław Lubomirski Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Marszałkowie konfederaccy (województwo sandomierskie) Kategoria:Marszałkowie konfederacji Czartoryskich (1764) Kategoria:Marszałkowie wielcy koronni Kategoria:Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1746 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1748 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1756 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1758 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1761 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1762 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1766 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Posłowie zrywający sejm nadzwyczajny 1761 Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Starostowie wiśliccy Kategoria:Strażnicy wielcy koronni Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-austriackiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego I rozbioru Polski Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1722 Kategoria:Zmarli w 1783