Karol Aleksander Emil Bunsch (ur. 22 lutego 1898 w Krakowie, zm. 24 listopada 1987 tamże) – polski pisarz historyczny, tłumacz literatury niemieckiej i angielskiej.
Jego głównym osiągnięciem literackim był wielotomowy cykl powieściowy z czasów piastowskich, znany jako Powieści piastowskie, cieszący się popularnością już od wydania pierwszej książki (Dzikowy skarb, 1945). Opublikował ponadto trylogię o Aleksandrze Wielkim i powieści rozgrywające się w czasach Jagiellonów oraz nowele.
Życiorys thumb|Alojzy Bunsch – popiersie syna Karola (ok. 1906) thumb|Karol Bunsch w mundurze legionowym (grudzień 1915) thumb|Nagrobek Karola Bunscha i jego żony Urodził się w Krakowie, jego ojcem był rzeźbiarz, radca szkolny i profesor Państwowej Szkoły Przemysłowej Alojzy Bunsch, a matka, Maria Aleksandra z domu Sadłowska pochodziła ze znanej rodziny lwowskich architektówArchitektami byli: dziadek Marii Aleksandry Sadłowskiej, Wincenty Rawski (1810-1876), ojciec, Wiktor Sadłowski (1840-1878), wujowie Wincenty Jan Rawski (1850-1927) oraz Kazimierz Rawski (1863-1932). Największy rozgłos zdobył jej brat Władysław Sadłowski (1869-1940), projektant dworca kolejowego we Lwowie i profesor Politechniki Lwowskiej, z którym ojciec Karola Bunscha utrzymywał bliskie kontakty i kilkakrotnie współpracował. Zob. Internetowy Polski Słownik Biograficzny, Sadłowski Władysław Aleksander (1869–1940). [Dostęp: 15.02.2015]. Zainteresowania historyczne i archeologiczne ojca, który działał również w Towarzystwie Miłośników Historii i Zabytków Krakowa oraz postać przyjaciela domu, wybitnego archiwisty i historyka Adama Chmiela, miały wpływ na kształtowanie się osobowości przyszłego pisarza . Był młodszym bratem malarza Adama Bunscha.
Uczęszczał do Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Mając 17 lat, zaciągnął się w 1915 do Legionów Polskich, ukrywając przed komisją rekrutacyjną zbyt młody wiek. Jako żołnierz 4 pułku piechoty III Brygady Legionów przeszedł chrzest bojowy pod Jastkowem. 3 czerwca 1916 zdał maturę wojenną w macierzystym gimnazjum- Z powodu choroby i śmierci ojca musiał wystąpić z wojska, wkrótce jednak znalazł się w armii austriackiej, ukończył w 1916 r. szkołę oficerską i trafił na front. Był ranny podczas walk w Karpatach. Za swoją służbę w czasie I wojny światowej otrzymał austriackie Medale za Waleczność (srebrny i brązowy) oraz Krzyż Wojskowy Karola.
Po odzyskaniu niepodległości w roku 1918 wstąpił powtórnie do odtworzonego 4 pułku piechoty Legionów Wojska Polskiego. Walczył aż do listopada roku 1920 biorąc udział w wojnie polsko-ukraińskiej (1918–1919) oraz polsko-bolszewickiej, był ponownie ranny. Służbę w armii zakończył w stopniu porucznikaW 1924 był porucznikiem rezerwy 66 Pułku Piechoty w Chełmnie ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 1274 lokatą. W roku 1934 zajmował 481 lokatę wśród poruczników pospolitego ruszenia. Pozostawał w ewidencji PKU Kraków Miasto z przydziałem do Okręgowej Kadry Oficerskiej Nr V w Krakowie. Zob. „Rocznik Oficerski 1924”, s. 281, 438. oraz „Rocznik Oficerski Rezerw 1934”, s. 256, 928.. Został odznaczony Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości.
Podjął studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie kształcił się w latach 1917-1920, uzyskując absolutorium w 1920 i stopień doktora praw w 1922. Dodatkowo studiował jeszcze filozofię i rolnictwo, ale kierunków tych nie skończył. Pracę rozpoczął w 1921 r. jako aplikant, a po egzaminie był sędzią w Oświęcimiu w latach 1924–1926, zatrudnił się także w kancelarii notarialnej w Skalbmierzu (1926–1927). Po ślubie w roku 1925 z Zofią Redych, również córką prawnika, wrócił do Krakowa w roku 1926 i po odbyciu aplikacji założył w 1928 r. własną kancelarię adwokacką. W roku 1932 powierzono mu funkcję prawnika miejskiego (syndyka) Krakowa, którym był do wybuchu wojny. Ponownie sprawował ją w latach 1945–1950.
Oprócz kariery prawniczej wiele uwagi poświęcał zajęciom sportowym, uprawiał gimnastykę wyczynową, był wielokrotnym zwycięzcą zawodów strzeleckich w Bractwie Kurkowym, w KS Wawel i TG „Sokół”. Pełnił m.in. od roku 1934 funkcję ostatniego przed II wojną światową prezesa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie. Uprawiał turystykę i narciarstwo, był zamiłowanym wędkarzem, ale przede wszystkim myśliwym, bardzo aktywnie udzielał się w krakowskim Towarzystwie Łowieckim. Miał pasje kolekcjonerskie, interesował się numizmatyką i zbierał białą broń.
W 1938 otrzymał po raz pierwszy Złoty Krzyż Zasługi, a w 1939 został zmobilizowany i uczestniczył w kampanii wrześniowejSłużba w WP 1-23.09.1939, zaświadczenie nr 734832, ZBOWID Kraków 20.06.1983.. Podczas okupacji niemieckiej utrzymywał się zachowując nadal stanowisko radcy prawnego w krakowskim magistracie. Należał do ZWZ, a następnie do AK.
W latach 1950–1952 zlikwidował kancelarię adwokacką i zakończył karierę prawniczą poświęcając się wyłącznie pisarstwu. Mimo że nie angażował się w żadną działalność polityczną, jego podpis znalazł się w budzących do dziś kontrowersje okolicznościach wśród nazwisk wielu krakowskich literatów pod zbiorową rezolucją ZLP w sprawie tzw. procesu krakowskiego w 1953 r.zob. W. Czuchnowski: Blizna. Proces Kurii krakowskiej 1953, wyd. Znak, Kraków 2003 oraz Ks. A. Boniecki: Blizna, „Tygodnik Powszechny”, nr 4 (2794), 26.01.2003.
Za działalność pisarską otrzymał literacką Nagrodę Miasta Krakowa (1971) oraz Nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki w dziedzinie literatury (1973)„Dziennik Polski”, rok XXIX, nr 172 (9145), s. 2.. Nadano mu ponownie Złoty Krzyż Zasługi w 1956, a w roku 1974 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Został też wyróżniony Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego.
Zmarł 24 listopada 1987 w Krakowie i został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Salwatorskim 30 listopada 1987.
Uchwałą Rady Miasta nazwano w roku 2002 jego imieniem jedną z ulic w Krakowie.
Działalność literacka Na przełomie lat 1941–1942 zaczęły powstawać pierwsze szkice powieści, która miała obrazować początki formowania się polskiej państwowości. Zaraz po wojnie zadebiutował powieścią Dzikowy skarb (1945), wkrótce potem ukazały się następne książki opowiadające o kluczowych wydarzeniach w początkach państwa polskiego: Ojciec i syn (1946), Imiennik – Śladem pradziada (1949) oraz Imiennik – Miecz i pastorał (1949). W ten sposób rozpoczął pracę nad cyklem Powieści piastowskich, który rozbudowywał i uzupełniał aż do roku 1984. Kontynuował w nich tradycję polskiej powieści historycznej wywodzącą się od J.I. Kraszewskiego, jednak prosty, niezbyt archaizowany język, wartka akcja i wyraziste, mocno zarysowane charaktery postaci zbliżają jego książki do modelu współczesnej angielskiej literatury historyczno-przygodowej. Sam o swym warsztacie twórczym pisał: „Ponieważ celem mojego pisarstwa jest przyswojenie czytelnikom w sposób przystępny wiedzy o dziejach ojczystych, w przedstawieniu faktów i osób historycznych przyjąłem jako zasadę zgodność z wynikami nauki historii, oczywiście tam, gdzie zgodność taka istnieje”K. Bunsch: Posłowie w: Bracia, Wyd. Edition 2000, Kraków 2003, s. 375.. thumb|Miejsce pracy pisarza z widocznym rękopisem powieści Dzikowy skarb Oparte na rzetelnej, choć reprezentującej ówczesny sposób interpretowania wiedzy historycznej, jego Powieści piastowskie zdobyły od razu wielką popularność dzięki atrakcyjnej fabule i skrótowej narracji. Ogółem wydania jego książek osiągnęły ok. 5 mln egzemplarzy jeszcze za życia autora. Odtwarzające w zbeletryzowanej formie fakty historyczne książki te podkreślają rolę silnych osobowości w biegu dziejów i konfliktach politycznych.
W następnych latach ukazywały się kolejno: Zdobycie Kołobrzegu (1952), Wawelskie wzgórze (1953) i Psie Pole (1953), w których szczególnie mocno zostały wyakcentowane zmagania z najeźdźcą niemieckim, np. w powieści Psie pole znajduje się ekspresyjny opis obrony Głogowa. Ugruntowały one wcześniejszą popularność i również miały bardzo wysokie nakłady.
W latach 1955–1967 opublikował trylogię o Aleksandrze Wielkim: Olimpias (1955), Parmenion (1967) i Aleksander (1967). Cechujące się niemal filmową konstrukcją narracji fabularnej, na której tle pokazane są ożywiane namiętnościami główne postacie, powieści te spotkały się także z dużym zainteresowaniem, nie osiągnęły jednak ogromnego powodzenia cyklu piastowskiego. Autor przedstawił w nich jeszcze wyraźniej niż w innych książkach wizję historii nie jako procesu, lecz dzieła wybitnych jednostek. Podjęcie tematów związanych ze starożytnością i odkryciami archeologicznymi zaowocowało jednocześnie reportażami z podróży do Egiptu pod wspólnym tytułem Wyprawa pod Psametychem, opublikowanymi w tygodniku „Dookoła Świata” w roku 1957K. Bunsch: Wyprawa pod Psametychem 1-4, „Dookoła Świata” r. 1957, nr 20, s. 8-9, nr 22, s. 12-13, nr 24, s. 10-11, nr 26, s. 7-8..
W następnych częściach cyklu piastowskiego powiększał i rozszerzał panoramę panowania Piastów do czasów Władysława Łokietka. Były to powieści: Wywołańcy (1958), Rok tysięczny (1961, wydane razem z opowiadaniem Obrona Niemczy), Przełom (1964), Powrotna droga (1971), Przekleństwo (1973), Bracia (1976) i Bezkrólewie (1979). Ostatnią z tej serii była napisana w 1984 powieść Odnowiciel, dopełniająca chronologicznie tomy opublikowane jeszcze w latach 40.
Poza cykl Powieści piastowskich wychodziły: O Zawiszy Czarnym opowieść (1958) oraz Warna 1444 (1971), których akcja rozgrywa się w czasach Jagiellonów. W roku 1971 ukazał się także tomik zatytułowany Myśli, zawierający zbiór aforyzmów.
Zajmował się ponadto przekładami z literatury niemieckiej i angielskiej, przetłumaczył m.in.: Stulecie detektywów (1971, wraz z W. Kragen) oraz Stulecie chirurgów (1977) J. Thorwalda, Moje życie I. Duncan (1974) i Trzecią Rzeszę w krzyżowym ogniu pytań R.W.M. Kempnera (1975).
W roku 1986 ukazały się Nowele zebrane, obok wątków historycznych zawierające opowiadania, które można podzielić na trzy grupy tematyczne związane z życiem autora: wojska i wojny, sądu oraz myślistwa. Pod koniec życia zajął się również pisaniem wspomnień doprowadzonych do okresu okupacji hitlerowskiej, które jednak nie zostały wydane.
Po okresie wyraźnego spadku zainteresowania jego twórczością w latach 90. XX wieku, od roku 2000 zaczęły się pojawiać nowe wydania obejmujące Powieści piastowskie i trylogię antyczną, a później także serie audiobooków.
Twórczość
Cykl Powieści piastowskie Piastowska seria powieści posiada fabułę, w którą wplecione zostały postaci, wydarzenia i miejsca historyczne, związane z kształtowaniem się państwowości polskiejPoniższe opisy i datowania według .:
Dzikowy skarb (1945) - akcja rozgrywa się w początkach panowania Mieszka I; Ojciec i syn (1946) - ukazuje konflikt pokoleń, między Bolesławem a jego ojcem Mieszkiem I; Rok tysięczny (1961) - opowiada o rządach Chrobrego, jego konflikcie z Odą i wojnach z Niemcami oraz o życiu św. Wojciecha; uzupełniona jest opowiadaniem Obrona Niemczy, którego akcja rozgrywa się w 1017 roku, z tymi samymi bohaterami; Bracia (1976) - ukazuje rządy Mieszka II Lamberta, który w wyniku spisku braci został wplątany w ogromne kłopoty; Bezkrólewie (1979) - po śmierci Mieszka II rządy obejmuje impulsywny i srogi Bolesław, określany w historii Zapomnianym, wspiera go palatyn Michał Awdaniec; Odnowiciel (1984) - o odnowie przez Kazimierza I Odnowiciela wyludnionej i zniszczonej Polski i o jego walkach z Mojsławem; Imiennik – Śladem pradziada (1949) - opowieść tocząca się zaraz po śmierci Kazimierza, opowiada o losach woja Domana w czasach Bolesława Szczodrego, łącznie z koronacją króla; Imiennik – Miecz i pastorał (1949) - kontynuacja poprzedniej części; zaostrza się konflikt między królem Bolesławem a biskupem Stanisławem, który nie wie, że jest marionetką w rękach przebiegłego Sieciecha; Przekleństwo (1973) - Mieszko Bolesławowic powraca z wygnania; możni zmęczeni rządami Sieciecha pragną ustanowić Mieszka księciem; Zdobycie Kołobrzegu (1952) - pierwsze lata panowania Bolesława Krzywoustego i jego dwie wyprawy na Pomorze;