thumb|240px|Tablica w kościele klasztornym w Skępem Gustaw Zieliński (ur. 1 stycznia 1809 w Markowicach, zm. 23 listopada 1881 w Skępem) – polski pisarz i poeta okresu romantyzmu, uczestnik powstania listopadowego, zesłaniec syberyjski. Zaliczany do „ukraińskiej szkoły poetów”.

Życiorys Gustaw Zieliński rodził się w rodzinie o bogatych tradycjach niepodległościowych. Jego ojciec Norbert Zieliński (1768–1834) był pułkownikiem kościuszkowskim, a matka – Kazimiera Zielińska (1783–1819) była córką Jana Zielińskiego, posła Sejmu Wielkiego. Miał brata Karola (1812–1827/28) oraz dwie siostry: Eufrozynę i Stefanię (ur. 1815).

Uczęszczał do szkół w Toruniu, Warszawie i Płocku. W 1830 skończył Wydział Prawa i Administracji Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W powstaniu listopadowym brał udział jako szeregowiec, po bitwie pod Warszawą zaś otrzymał stopień oficerski. Uniknął represji, uchodząc z korpusem generała Rybińskiego do Prus, ale wrócił do kraju w 1832, korzystając z amnestii. Zawiązał się z ówczesnym literackim środowiskiem warszawskim.

W 1833 został mimowolnie zaangażowany w tzw. „sprawę Zaliwskiego”, za co został uwięziony i zesłany na Syberię. Przebywał w Tobolsku i Iszymiu, gdzie wszedł w środowisko filomatów i dekabrystów. Wrócił do kraju w 1842 i zajął się gospodarką. Nawiązał też znajomości z literatami warszawskimi. Po 1848 współredagował „Bibliotekę Warszawską”. Był jednym z autorów haseł do 28 tomowej Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda z lat 1859–1868. Jego nazwisko wymienione jest w I tomie z 1859 roku na liście twórców zawartości tej encyklopedii.„Encyklopedia Powszechna”, tom I, wyd. Samuel Orgelbrand, Warszawa, 1859.

W proteście wobec planów wywołania powstania styczniowego wyjechał za granicę i nie brał w nim udziału. Zgromadził w tzw. Belwederze Skępskim duży księgozbiór, liczący ponad 20 tys. woluminów, w tym kilkadziesiąt inkunabułów, który stał się podstawą obecnej Biblioteki TNP Towarzystwa Naukowego im. Zielińskich w Płocku. Patron Szkoły Podstawowej w Skępem. Został pochowany w SkępemGustaw Zieliński h. Świnka, [w:] M. Krajewski, Nowy słownik biograficzny Ziemi Dobrzyńskiej, t. 2: M-Ż, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, Rypin 2014, s. 543-546, ..

Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Urszula Romocka (1827–1853), córka Stanisława Romockiego, kapitana byłych wojsk polskich. Gustaw zaślubił ją w 1844 roku. Mieli trójkę dzieci: Józefa (1845–1906) oraz Stanisława i Marię, którzy nie dożyli nastoletniości. Drugi związek małżeński zawarł z Anielą Romocką (zm. 1870), wdową po Stanisławie Popławskim i córką Hieronima Romockiego, właściciela dóbr Obrowo w powiecie lipnowskim. Mieli 11 dzieci: Karola, Władysława (zm. 1929), Konstantego, Ludwika, Jana, Zofię (zamężna z A. Nałęczem), Kazimierę oraz zmarłych w wieku dziecięcym Ignacego, Adolfa, Stanisława i Stefana. Wnukiem Gustawa był Walenty Zieliński (1877–1947).

Przodkowie

Twórczość W 1839 debiutował fragmentem poematu napisanego w Tobolsku pt. Samobójca, wydrukowanym w „Tygodniku Literackim”.

Twórczość Zielińskiego zalicza się do drugiego pokolenia romantyków polskich. Najbardziej znanymi utworami są: Samobójca – poemat (wyd. w 1836 r.), Kirgiz. Powieść – powieść poetycka (wyd. w 1842 r.), Stepy – poemat (wyd. w 1856 r.), Czarnoksiężnik Twardowski – dramat (wyd. w 1856 r.) Manuela – romans (wyd. pośmiertnie w 1910 r.)

Z nich największą popularność uzyskał Kirgiz, który idealnie trafiał w gusta ówczesnych odbiorców, oferując orientalny kostium, apologię wolności, dychotomię miłości i zemsty. Była to ostatnia w literaturze polskiej manifestacja klasycznej powieści poetyckiej, zbudowana na bajronicznym modelu zemsty. W utworze można odnaleźć nawiązania do mickiewiczowskich Sonetów krymskich, Marii Malczewskiego, a także – Puszkina czy Lermontowa. Wolność w Kirgizie ma wymiar nie tylko jednostkowy, ale jest alegorią każdej wolności i protestem przeciw jej dławieniu. Utwór przełożyli na język niemiecki Adolf Bahn (wyd. 1855), Albert Weiss (wyd. 1858) i Sigmund Ludomir (wyd. 1888), na rosyjski (wyd. 1910) oraz na angielski Christina Pawlowski i Edward Pawlowski (wyd. 1990).

Jego wiersz Powrót wiosny opracował na głos z fortepianem Stanisław Moniuszko.

Opracowania naukowe

Literatura piękna (pierwsze wydania)

Inne

Przypisy

Bibliografia Gustaw Zieliński. Życie i dzieło, Mirosław Krajewski (red.), Rypin 1988. Gustaw Zieliński, Kirgiz. Powieść, wstępem poprzedził, przypisami uzupełnił i druku przygotował Mirosław Krajewski, Rypin-Skępe-Płock 2011. Mirosław Krajewski, Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego regionu, Włocławek 2002, s. 719-724. Mirosław Krajewski, Nowy słownik biograficzny Ziemi Dobrzyńskiej, t. 2, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, Rypin 2014, ISB 978-83-83043-08-7. Mirosław Krajewski, Skępski słownik biograficzny. Bene merentes ad Skempensis, Rypin-Skępe 2023, s. 484-489, ISBN 978-83-63043-31-5. G. Zieliński, Kirgiz, wstęp i opr. M. Krajewski

Linki zewnętrzne Genealogia dynastyczna Twórczość Gustawa Zielińskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Oficerowie powstania listopadowego Kategoria:Pisarze związani z Płockiem Kategoria:Pisarze związani z Toruniem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy pisarze romantyzmu Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Polscy zesłańcy do Tobolska Kategoria:Urodzeni w 1809 Gustaw Zieliński Kategoria:Zmarli w 1881