Ottomar Oertel (ur. 22 sierpnia 1840 r. w Osterfeld zm. 19 października 1914 w Legnicy) – niemiecki prawnik i urzędnik. Pierwszy nadburmistrz Legnicy XX wieku zasłużony dla rozwoju miasta, Honorowy Obywatel Legnicy (1911 r.), honorowy przewodniczący Śląskiego Parlamentu Miast, założyciel Fundacji Oertela.
Pochodził z Saksonii, studiował prawo w Jenie i Halle, a w wieku 21 lat zdecydował się na karierę urzędniczą. Po krótkiej pracy jako sędzia w sądzie wojennym w Torgau, w 1868 roku został wybrany burmistrzem podberlińskiego miasta Köpenick (obecnie dzielnica Berlina), a w trzy lata później przeprowadził się do Legnicy, gdzie po roku został burmistrzem. 23 lipca 2013 r. na wniosek portalu Liegnitz.pl Rada Miasta Legnicy uchwaliła nazwę jednego z placów na Plac Ottomara Oertela.
Rozrost legnickiej infrastruktury Za jego kadencji Legnica zmieniła się nie do poznania. W 1872 roku miasto zamykało się w zasadzie w obrębie średniowiecznych murów miejskich. Mury rozebrano wprawdzie kilka lat wcześniej, ale zagospodarowanie nowych terenów odbywało się już w czasach Oertela. Do swojej wizji rozwoju miasta potrafił przekonać nie tylko współpracujących z nim radnych, ale całą lokalną społeczność. Jego pierwszymi działaniami, zmierzającymi do polepszenia życia w mieście było wybudowanie w 1874 roku jednej dużej rzeźni, w celu poprawy stanu sanitarnego i walki z epidemiami. Projekt ten został uznany przez rząd pruski za wzorowy i zalecany do stosowania przez inne miasta. Następnie w 1878 roku przystąpiono do założenia kanalizacji w centrum, a także w 1893 roku budowy oczyszczalni ścieków, zaopatrzenie rozwijającego się miasta w wodę rozwiązano poprzez ujęcia źródeł podziemnych (1890), natomiast o porządek w mieście dbał utworzony w 1882 roku zakład oczyszczania ulic. Kolejną inwestycją była wymiana położonej w 1857 roku sieci gazowej, a wraz z nastaniem ery elektryczności, już w 1898 roku wybudowano elektrownie komunalną, dzięki czemu po Legnicy mogły ruszyć pierwsze tramwaje. Kursowały na czterech liniach i łączyły z Rynkiem oraz dworcem najważniejsze dzielnice miasta.
Rozbudowa parku
W czasach Oertela zrobiono nieprawdopodobnie wiele. Równocześnie z prowadzonymi inwestycjami w infrastrukturę miejską prowadzone były prace dotyczące Parku Miejskiego. Prawdziwy początek dynamicznej rozbudowy parku nastał po 1860 roku i wiąże się z działalnością Petzolda - ówczesnego dyrektora ogrodów miejskich. W 1863 roku Petzold opracował projekt powiększenia parku o tereny przylegające do alei Baumgarta od strony wschodniej, czyli o część przylegającą dziś do ulicy Zielonej. Odtąd park rozrastał się bardzo szybko i stale przybywało w nim różnego rodzaju urządzeń rekreacyjnych. Przyczyniała się do tego w dużej mierze działalność utworzonego w 1876 roku miejskiego Zarządu Promenad.
W latach 1877–79 za pieniądze tego Zarządu przystosowano Kozi Staw do przejażdżek gondolą i uprawiania łyżwiarstwa. W 1879 roku wybudowano istniejącą do dziś fontannę obok domu strzeleckiego, a w 1881 roku jeszcze raz zajęto się Kozim Stawem – został uregulowany, a na jego środku usypano wyspę. W 1880 roku staraniem Petzolda, na pustych dotąd terenach leżących po wschodniej stronie ulicy Adama Mickiewicza (dawniej Louisenstraβe), urządzono park wystawowy. W tym samym roku urządzono w nim pierwszą w dziejach miasta wystawę ogrodniczą, a w kolejnych latach organizowano następne wystawy, coraz to większe. Dla rozwoju parku miały one bardzo duże znaczenie, bowiem kolejne tereny wystawowe były, co jakiś czas włączane do właściwego parku. W 1883 roku zorganizowano I Śląską Wystawę Budowli i Wyposażenia Ogrodowego, a w 1890 roku po raz pierwszy, mającą taki sam zasięg Wystawę Zimowych Budowli Ogrodowych. W 1910 roku zorganizowano wielką wystawę róż. Za każdym razem część eksponatów zostawała w Legnicy i upiększała park. Dzięki temu, od schyłku XIX wieku, Legnica zaczęła mieć opinię śląskiego miasta parków i ogrodów.
Zyski z organizacji wystaw przeznaczane były na rozbudowę parku. Dzięki tym pieniądzom, w 1887 roku park wzbogacił się o nową cieplarnię i rosarium nazywane Gajem Muz, z pergolą i stawem. W 1898 roku wybudowano nową palmiarnię z podgrzewanym stawem. Rozwijały się także obrzeża parku. W 1894 roku przy ulicy Adama Mickiewicza wybudowano sanatorium „Wilhemsbad” z okazałym budynkiem służącym zabiegom leczniczym i wszystkimi charakterystycznymi dla uzdrowiska urządzeniami: pijalnia wód, sala koncertowa, sanatorium to mieściło również łaźnie parową, minibasen, wanny, kawiarnię z ogrodem letnim, w którym odbywały się koncerty kameralne. Swój początek wziął od pierwszego domu kąpielowego założonego 1812 roku po odkryciu źródeł mineralnych.
Miejski park w Legnicy spełniał więc pod koniec XIX i w XX wieku rolę prawdziwie nowoczesnej wielkomiejskiej enklawy wypoczynku i rozrywki. Był połączeniem parku rozrywek z restauracją, kawiarnią, letnim teatrem, ogrodu dziecięcego, parku wystawowego, ogrodu botanicznego, parku zdrojowego z sanatorium i wreszcie parku leśnego, który powstał w znacznym oddaleniu od centrum, z rozległymi terenami do gier sportowych i ogrodem botanicznym (obecnie Lasek Złotoryjski).
Rozwój architektoniczny miasta
Działalność burmistrza Ottomara Oertela jak i również ówczesnej rady miejskiej nie kończyła się jedynie na rozwoju terenów zieleni, ale także rozwoju budownictwa.
Przystąpiono do realizacji kolejnej inwestycji, która miała całkowicie odmienić miasto. Po rozebraniu fortyfikacji niemal natychmiast, pod kierunkiem miejskiego radcy budowlanego Otto Kirchnera, przystąpiono do tworzenia planu rozwoju miasta, a wkrótce także do jego realizacji.
Początkowo nowa miejska zabudowa koncentrowała się głównie przy ulicach wyjazdowych, szczególnie przy Jaworzyńskiej i Złotoryjskiej, ale wkrótce zaczęły powstawać całe nowe ulice, a nawet dzielnice. Pierwsza, o charakterze głównie przemysłowym, zaczęła szybko rosnąć na północnym zachodzie od centrum. Druga, zwana teraz Tarninowem, na południu. Jej budowa zaczęła się w 1862 roku od uporządkowania terenu obecnego placu Słowiańskiego (dawniej Friedrichsplatz). W następnym roku wytyczono ulicę Witelona (dawniej Gartenstrasse), a po kolejnych pięciu latach ulicę A. Mickiewicza (dawniej Luisenstrasse). W tym samym 1868 roku władze miasta zatwierdziły pierwszy plan nowej dzielnicy, który przewidywał budowę trzech głównych ulic i dwóch poprzecznych. Jedną z nich była wytyczona (na odcinku do ulicy W. Łukasińskiego) w 1874 roku ul. F. Roosevelta (dawniej Sophienstrasse). W 1879 roku (po części wynikało to z realizacji tamtego planu) wytyczono cztery nowe nowoczesne ulice - Powstańców Śląskich (dawniej Jochmannstrasse), W. Łukasińskiego (dawniej Schuetzenstrasse), W. Korfantego (dawniej Bismarckstrasse) oraz W. Reymonta (dawniej Victoriastrasse). Niebawem wytyczono i zabudowano także ulicę Szkolną (dawniej Schulstrasse). W ten sposób zapoczątkowano tworzenie nowej, nowoczesnej dzielnicy mieszkalnej, w którą szybko zaczęli inwestować tutejsi przedsiębiorcy budowlani i mieszkać najzamożniejsi mieszkańcy miasta.
Procedura inwestycyjna wyglądała następująco. Przeznaczone pod zabudowę działki, zazwyczaj całe kwartały ulic, kupowali przedsiębiorcy budowlani, którzy często bywali jednocześnie architektami. Następnie, za pieniądze własne, a przede wszystkim pożyczone w bankach (tutejsi bankierzy z firmy "Selle & Mattheus" szczycili się, że za pożyczone przez nich pieniądze wybudowano 10 procent kamienic na Tarninowie. A przecież był to jeden z wielu banków działających wówczas w Legnicy). Należy też pamiętać, że pieniędzy szukano m.in. także w kasach oszczędnościowych w ościennych powiatach, a także o tym, że niekiedy budowano także za zaliczki wpłacane przez przyszłych właścicieli. Zazwyczaj jednak kamienice (dotyczy to także niektórych willi) były sprzedawane dopiero po zakończeniu ich budowy. Oczekiwanie na kupca trwało niekiedy długo. Na ten okres przedsiębiorcy budowlani zamieniali się w kamieniczników wydzierżawiając poszczególne mieszkania.
Zabudowa tej części Tarninowa praktycznie zakończyła się na początku XX wieku: w 1901 roku wytyczono kwartał zamknięty ulicami Św. Elżbiety (dawniej Elisabethstrasse), R. Traugutta (dawniej Doktorgang) i Oświęcimską (dawniej Daeslerstrasse). Nieco wcześniej, bo w 1881 roku, wytyczono kolejny odcinek ul. A. Mickiewicza oraz ul. D. Chłapowskiego (dawniej Augustrastrasse). W 1895 roku ul. W. Łukasińskiego została przedłużona do ulicy Jaworzyńskiej.Plany przewidywały rozbudowę tej części dzielnicy na południe. Na przykład między ulicą Oświęcimską a przedłużonymi ulicami św. Elżbiety i Tatarską, miał powstać reprezentacyjny plac (Bluecherplatz), na wzór położonego w zachodniej części dzielnicy obecnego Skweru Orląt Lwowskich. Z tych ambitnych zamierzeń nic nie wyszło. Przygotowania do I wojny światowej, a później sama wojna skierowały budownictwo na inne tory, zaś po zakończeniu wojny nie było pieniędzy na monumentalne budownictwo.
Lepiej sprawy się miały z zabudową zachodniej części dzielnicy, czyli jej fragmentu zamkniętego ulicami Jaworzyńską i Złotoryjską. Plan zabudowy tego terenu został uchwalony przez zgromadzenie radnych miejskich w marcu 1891 roku, a realizację planu rozpoczęto od wytyczenia Skweru Orląt Lwowskich (dawniej Bilseplatz, a później Hindenburgplatz) oraz ulic Tadeusza Kościuszki (dawniej Dovestrasse) i Wojska Polskiego (dawniej Schubertstrasse).
Znaczna część terenu, na którym wytyczono plac i sąsiadujące z nim ulice, należał wówczas do mieszkającego w pobliżu, przy obecnej ulicy Dziennikarskiej (w tamtych czasach Wallstrasse), handlarza drewnem Gustava Knoblocha. Właściciel, dzięki sprzedaży działek budowlanych, stał się jednym z zamożniejszych mieszkańców miasta. Jednak wcześniej musiał teren odpowiednio przygotować. Rozebrał wszystkie zabudowania gospodarcze, a w 1895 roku na placu rozplantowano, w celu podwyższenia, 30 tysięcy wozów piasku.
Zachodnia, większa część Tarninowa, powstała przede wszystkim na terenie dawnych Folwarków Legnickich (jeszcze w latach międzywojennych jeden o obwodów geodezyjnych Legnicy nosił taką nazwę), między ulicą Złotoryjską (dawniej Neue Goldberger Strasse), która już w średniowieczu była ważnym szlakiem komunikacyjnym, a ulicą Jaworzyńską (dawniej Jauer Strasse). Druga z tych ulic miała rangę "małej" drogi jaworskiej. "Małej", bo ważniejsze znaczenie komunikacyjne miał dawniej trakt zaczynający się przy obecnym placu Wilsona i biegnący prawym brzegiem Kaczawy.
Spośród ulic Tarninowa w zasadzie tylko pięć (nie licząc dwóch wspomnianych wylotowych) miało odpowiedniki przed wytyczeniem dzielnicy. Pierwszą z nich była przedwojenna Museumstrasse (jeszcze wcześniej Wallstrasse, a obecnie ul. Muzealna), biegnąca w pobliżu średniowiecznych murów miejskich i łącząca ul. Jaworzyńską z ul. Złotoryjską. Drugą była Albrechtstrasse (obecnie ul. Poselska; nim jeszcze po raz pierwszy otrzymała nazwę, ale jej zabudowania przypisane były do "nowej" ulicy Złotoryjskiej), trzecią Doktorgang (obecnie ul. R. Traugutta), której nazwa wywodziła się od dawnego właściciela (chirurga i okulisty), który w drugiej połowie XVII wieku był właścicielem sąsiadujących z nią terenów. Czwartą starą ulicą była obecna ul. Elizy Orzeszkowej (dawniej Scheibestrasse), która już na planie miasta z 1826 roku zaznaczona była jako "hinter der Scheibe". Piąta stara droga, to obecna ulica Tadeusza Kościuszki. Wytyczono ją na miejscu dawnej dróżki prowadzącej do słynącego w średniowieczu z cudownych właściwości źródła świętej Jadwigi. Wszystkie pozostałe ulice, szczególnie wytyczone poprzecznie do dwóch głównych, wytyczone i zbudowane były od podstaw. Jeszcze kilka innych ulic miało w przeszłości swoje odpowiedniki, ale w postaci polnych dróg.