thumb|Fryz heraldyczny na budynku Collegium Maius, drugi z lewej w środkowym rzędzie herb biskupa krakowskiego, kanclerza Akademii Krakowskiej Stanisława Szembeka|alt=|240x240px Stanisław Szembek łac. Stanislaus in Słupów Szembek, („von Slupow-Szembek“) herbu Szembek (ur. 1650 w Morawicy, zm. 3 sierpnia 1721 w Skierniewicach) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1706, biskup kujawski od 1700, biskup dionizejski i krakowski biskup pomocniczy, opat komendatoryjny mogilski instalowany w 1699 roku, kanonik katedry krakowskiej w 1678 roku, kanonik przemyski, archidiakon zawichojski, kaznodzieja.
Życiorys Był synem Franciszka Szembeka i Zofii Pieniążek.
W latach 1690–1700 biskup pomocniczy diecezji krakowskiej. Był deputatem na Trybunał Główny KoronnyMonografia opactwa Cystersów we wsi Mogile; opracowana i pamięci ubiegłych w r. 1864 pięciuset lat istnienia Akademii krakowskiej poświęcona przez Towarzystwo naukowe krakowskie., Kraków 1867, s. 130–131..
W czasie bezkrólewia po śmierci Jana III Sobieskiego (1696) wraz z innymi członkami swej rodziny poparł kandydaturę elektora saskiego, Augusta II, który obdarzył go w zamian wieloma beneficjami kościelnymi. Został przywódca konfederacji sandomierskiej zawiązanej w 1704Jerzy Daniel, Kalendarz Świętokrzyski 2005. Wydawnictwo Jedność Kielce 2004, s.266.. Od roku 1700 był biskupem kujawskim, a od 1706 prymasem. W styczniu 1702 roku podpisał akt pacyfikacji Wielkiego Księstwa LitewskiegoDiariusz Sejmu Walnego Warszawskiego 1701-1702, Warszawa 1962, s. 304.. Po abdykacji Sasa w 1706 faktycznie przejął ster rządów w Rzeczypospolitej. W 1707 zwołał walne rady do Lwowa i Lublina, gdzie pod naciskiem cara Piotra I ogłosił bezkrólewie. W 1709 witał powracającego na tron Augusta II. Był uczestnikiem Walnej Rady Warszawskiej 1710 rokuVolumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 98.. Później przeszedł do opozycji wobec dworu Wettynów.
W 1717 roku został wyznaczony senatorem rezydentemVolumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 149..
Jako senator, wraz z innymi biskupami wystąpił w 1718 r. przeciwko udziałowi chłopów z dóbr kościelnych w obronie ojczyzny w ramach pospolitego ruszeniaJanusz Tazbir, Łyżka dziegciu w ekumenicznym miodzie., Warszawa 2004, s.56,57.
Pozbawiony talentu politycznego, miał charakter miękki i niezdecydowany, odznaczył się wydatniej gorliwością duszpasterską i uczynkami pobożności oraz miłosierdzia, a także działalnością fundacyjną.
Przypisy
Linki zewnętrzne Stanisław Szembek, Zebranie kazań... w bibliotece Polona
Kategoria:Biskupi gnieźnieńscy Kategoria:Biskupi krakowscy Kategoria:Biskupi włocławscy Kategoria:Deputaci duchowni Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Kanonicy krakowskiej kapituły katedralnej Kategoria:Kanonicy przemyskiej kapituły katedralnej Kategoria:Ludzie urodzeni w Morawicy Kategoria:Ludzie związani ze Skierniewicami (I Rzeczpospolita) Kategoria:Opaci mogilscy (komendatoryjni) Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie Kategoria:Polscy kaznodzieje Kategoria:Prymasi Polski Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie na Walnej Radzie Warszawskiej 1710 Kategoria:Senatorowie rezydenci (August II Mocny) Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta II Mocnego Kategoria:Sygnatariusze aktu pacyfikacji Wielkiego Księstwa Litewskiego 1702 Stanisław Szembek Kategoria:Urodzeni w 1650 Kategoria:Zmarli w 1721