Prace i dni (gr. , Érga káj heméraj) – epos dydaktyczny zawierający zbiór rad o charakterze agrotechnicznym i filozoficznym napisany przez greckiego epika Hezjoda.
Gatunek Prace i dni należą do tzw. pisarstwa „pouczeń”. Jest to pierwszy tego gatunku utwór grecki, pojawiał się on za to wcześniej w literaturze Bliskiego Wschodu i Egiptu. Autorzy takich dzieł zwracali się zwykle do bliskich sobie, najczęściej młodszych osób, udzielając im serii negatywnych i pozytywnych rad dotyczących prowadzenia życia i uprawiania zawodu. Rady te – przyjmujące formę zwięzłych sentencji – dotyczyły nie tylko pracy, miały one na celu formowanie człowieka na podstawie starych doświadczeń i dawnej tradycji (działały tu starszeństwo oraz związane z nim mądrość i wiedza).
Geneza Impulsem do powstania utworu był niesprawiedliwie rozwiązany przez arystokratycznych sędziów („darów zjadaczy”) spór poety z jego bratem Persesem o podział ziemi.
Tytuł Tytuł utworu odnosi się jedynie do drugiej jego części, pierwsza bliższa jest Narodzinom bogów Hezjoda. Elementem jednoczącym te fragmenty jest wspólny adresat – brat autora Perses.
Streszczenie Inwokacja do Muz, pochwała Dzeusa. Wspomnienie o dwoistości Waśni – jedna z nich jest zła, podsyca walki, druga skłania do pracy poprzez pojawienie się uczucia zazdrości. Zwrot do Persesa, uczynienie go odbiorcą rad i wypomnienie tego, jak przekupił sędziów. Przywołanie opowieści o Prometeju, Epimeteju i Pandorze. Opowieść o wiekach (pokoleniach): złoty – brak kłopotów i trosk, ucztowanie, urodzajna ziemia, srebrny – długie dzieciństwo, krótki wiek dojrzały, niepokorność wobec bogów i nieskładanie ofiar, brązowy – wojny, ludzie byli silni i ogromni, w końcu pozabijali się nawzajem, ród mężów herosów – półbogowie, ród Edypa, wojna trojańska, żelazny – najgorszy, w nim żyje autor; wysiłek, troska, udręka, brak czci dla rodziców, wojny, łamanie przysiąg, zaniknięcie wstydu, brak sumienia. Bajka o sokole skierowana do władców:
Bajkę teraz opowiem władcom, niech ją przemyślą, jak to sokół przemawiał do barwnopiórego słowika, niosąc wysoko go w chmurach, mocno ścisnąwszy szponami. Ten zaś jęczał żałośnie przebity krzywymi szponami, sokół zaś taką do niego wygłosił hardą przemowę: „Nieszczęśniku, cóż jęczysz? Silniejszy od ciebie cię trzyma. Pójdziesz, gdzie cię powiodę, i chociaż jesteś śpiewakiem, zrobię z ciebie posiłek, gdy zechcę, albo i puszczę. Bezrozumny, kto pragnie się przeciwstawiać silniejszym – nie odniesie zwycięstwa, do hańby cierpienia dołączy”.
Zestaw rad dla PersesaNiektóre z nich:– skarbem najlepszym dla ludzi jest powściągliwy język,– nie bądź zbytnio gościnny, ale i niegościnny,– bogactw grabić nie trzeba, lepiej je dostać od bogów,– niech ci kręcąca tyłkiem umysłu też nie zamąci (…) kto kobiecie zaufał, zaufał niezłym złodziejom,– nie szczyj nigdy stojąc i obrócony ku słońcu..
Rok gospodarkiTabela została sporządzona przez Jerzego Łanowskiego na podstawie tekstu utworu. Miesiące Niebo Pogoda Przyroda Prace na lądzie i morzu maj wschód Plejad (ok. 10 V) słońce ostro grzeje ślimaki wpełzają na drzewa, rosną liście figowca rozpoczęcie żniw, rozpoczęcie żeglugi wiosennej, dość niebezpiecznej czerwiec/lipiec wschód Syriusza (ok. 10 VI), wschód Oriona (początek lipca) ożywczo powiewa Zefir zakwita oset, pojawiają się piewiki na kwiatach czas odpoczynku, obfitego posiłku, picia wina, młócka, gromadzenie i obliczanie zapasów, najmowanie służby, zwózka siana sierpień/wrzesień 50 dni po przesileniu letnim, Syriusz świeci na dziennym niebie i przez większą część nocy, górowania Oriona przed wschodem słońca; Arktur pojawia się po zachodzie słońca świeża bryza las nie atakowany przez robactwo, opadają liście najlepsza pora dla żeglugi, wyrąb drzew, sporządzenie narzędzi i maszyn rolniczych, winobranie, suszenie gron, nastawianie wina na fermentację październik/listopad przed wschodem słońca zachodzą Plejady, Hyady i Orion nadchodzi zima, pora deszczów, zrywają się wiatry odlot żurawi orka i siew, wyciąganie statków na ląd, usunięcie zatyczek dla swobodnego odpływu deszczówki, zabezpieczenie takielunku i osprzętu grudzień przesilenie zimowe późny siew (zwiastuje marny - „niski” plon) Lenajon (styczeń/luty) długie noce, okres ten kończy równonoc wiosenna silne podmuchy Boreasza, mrozy, ranki są mgliste, wieczory deszczowe i wietrzne marzec wschód Arktura o zmroku pojawiają się jaskółki przycinanie winorośli kwiecień Plejady niewidoczne pod koniec okresu ostrzenie sierpów
Dni pomyślne i niepomyślneJw. Lp. Rodzaj dnia Charakterystyka Prace 1 pomyślny święty 2 3 4 pomyślny święty ++++ należy unikać zmartwień – dzień składania ofiarwprowadzenie do domu małżonkirozpoczęcie budowy okrętuotwieranie beczek 5 niepomyślny nieszczęśliwy(Erynie towarzyszyły Przysiędze) 6 pomyślnyniepomyślny ++++- kastrowanie kóz i owiecogradzanie koszarów pasterskichnarodziny chłopcaszyderstwa, kłamstwa, pochlebstwanarodziny dziewczynki 7 pomyślny święty (urodziny Apollona) 8 pomyślny roboczy, najlepszy + kastrowanie bydła i świń 9 pomyślny roboczy, święty, najlepszy +++ uwalnia od troskuprawa rolinarodziny potomstwa obu płci 10 pomyślny + narodziny chłopca 11 pomyślny roboczy, wyśmienity +++ strzyża owiecżniwakastrowanie mułów 12 pomyślny roboczy, wyśmienity,lepszy od jedenastego ++++ strzyża owiecżniwapraca na krosnach (pająk snuje nić)trzebienie mułów 13 pomyślnyniepomyślny +- sadzenierozpoczęcie siewu 14 pomyślny najświętszy ++ narodzenie dziewczynkioswajanie zwierząt domowych 15 niepomyślny nieszczęśliwy(Erynie towarzyszyły Przysiędze) 16 pomyślnyniepomyślny ++- narodziny chłopcasadzenienarodziny dziewczynki, zamążpójście 17 pomyślny ++ młóckawyrąb drewna 18 19 pomyślny wieczorem korzystny 20 pomyślny o świcie najlepszy,wieczorem gorszy + narodziny człowieka mądrego 21 22 23 24 pomyślny najlepszy po dwudziestym(o świcie, wieczorem gorszy) + należy unikać zmartwień – dzień składania ofiar 25 niepomyślny nieszczęśliwy(Erynie towarzyszyły Przysiędze) 26 27 28 29 pomyślny świetny, choć niewielu ludzi o tym wie +++ otwieranie beczekzakładanie jarzmaspuszczanie statku na morze 30 pomyślny ++ ocena pracyrozdział żywności
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Literatura starożytnej Grecji Kategoria:Eposy starożytnej Grecji Kategoria:Utwory literackie napisane heksametrem