mały|Marmurowa głowa akrolitu Ateny z epoki rzymskiej (I wiek n.e.) mały|Stopy kolosalnego akrolitu bogini Tyche/Fortuny z II wieku p.n.e. Akrolit (stgr. ἀκρόλιθος akrolithos od akro – skrajny i lithos – kamień) – starożytny posąg kultowy wykonany z różnorodnych materiałów.
Nazwą tą określano statuy wykonane archaiczną techniką łączenia dwóch odmiennych materiałów, najczęściej drewna z kamieniem lub kamienia z brązemJ.A. Ostrowski: Słownik artystów starożytności, dz. cyt., s. 231.. Częstą praktyką było wykonywanie głowy i kończyn posągu (nieokrytych części ciała) z marmuru lub innego kamienia (wapienia), a korpusu z drewna polichromowanego albo obitego blachą (złotą lub brązową)Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 22.. Dodatkowo rzeźby te często odziewano w długie, ozdobne szaty, podobnie jak praktykuje się to dotychczas ze statuami i figurami religijnymi w niektórych katolickich krajach południowej Europy (Hiszpania, Włochy)Karol Estreicher: Historia sztuki w zarysie. Warszawa-Kraków: PWN, 1981, s. 133..
Od VII w. p.n.e. akrolitem zastępowano w starożytnej Grecji prymitywniejszy ksoanonEncyklopedia sztuki starożytnej. Warszawa: Wyd. Artystyczne i Filmowe / Wyd. Naukowe PWN, 1998, s. 346.. Znany w starożytności był opisany przez Pauzaniasza akrolit Ateny Areja w Platejach wykonany przez Fidiasza. Jego trzon (korpus) wykonany ze pozłacanego drewna, fragmentarycznie obity był złoconą blachą, natomiast twarz, ręce i stopy wykonano z marmuru pentelickiegoJ.A. Ostrowski: Słownik artystów starożytności, dz. cyt., s. 86.. Technikę tę szeroko stosowano w VI wieku p.n.e., później zaniechano jej na skutek kolejnych udoskonaleń w rzeźbie statuarycznej.
W okresie klasycznym akrolity wykonywano wykorzystując kosztowniejszą technikę chryzelefantyny – przez łączenie drewna z okładziną ze złota i kości słoniowej (najwybitniejsze przykłady to inne dzieła Fidiasza – posągi Ateny Partenos i Zeusa Olimpijskiego)J.A. Ostrowski: Słownik artystów starożytności, dz. cyt., s. 90..
Greckie akrolity naśladowano w starożytnym Rzymie (nie tylko w rzeźbach kultowych) aż do czasów późnego cesarstwa, czego spektakularnym przykładem są pozostałości kolosalnego posągu Konstantyna Wielkiego z początku IV stulecia.
Zobacz też
sfyrelaton kuros kora kanefora
Przypisy
Bibliografia Krystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1993, s. 14 Janusz A. Ostrowski: Słownik artystów starożytności. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 1994
Kategoria:Rzeźba Kategoria:Sztuka starożytna Kategoria:Historia sztuki Kategoria:Techniki rzeźbiarskie