thumb|160px|Jan Rzepecki thumb|160px|Tadeusz Żenczykowski thumb|160px|Kazimierz Moczarski thumb|160px|Wacław Kaźmierczak w powstaniu warszawskim thumb|160px|Antoni Bohdziewicz – kierownik Referatu Filmowego thumb|160px|Joachim Joachimczyk, fotoreporter Referatu Fotograficznego (pierwszy z lewej) thumb|160px|Andrzej Ancuta – operator Referatu Filmowego

Biuro Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej (BIP KG ZWZ – AK) – konspiracyjny oddział utworzony na przełomie marca i kwietnia 1940 w okupowanej przez Niemców Polsce i podlegający Związkowi Walki Zbrojnej, a później Komendzie Głównej Armii Krajowej (jako VI Oddział).

Szefem BIP do jesieni 1940 był mjr Tadeusz Kruk-Strzelecki, następnie płk dypl. Jan Rzepecki (ps. „Wolski”, „Prezes”). Do końca 1940 r. zastępcą był Hipolit Niepokulczycki. Od października 1944 do stycznia 1945 kpt. Kazimierz Moczarski.

Do zadań BiP-u należało informowanie polskiego społeczeństwa o działaniach polskiego rządu w Londynie, dokumentowanie działań okupanta niemieckiego, walka psychologiczna z propagandą hitlerowską, podbudowywanie solidarności w walce o niepodległość narodu polskiego, zbieranie informacji, raportów, rozkazów. BIP wydawało pisma: „Biuletyn Informacyjny”, „Werble wolności”, „Wiadomości Polskie” i „Insurekcja”, zaś niektóre Referaty prowadziły szkolenia: Dział A (Informacyjno-filmowy), udzielał tajnych szkoleń fotoreportażu, reżyserii, obsługi megafonów. Oddział odpowiedzialny był również za konstruowanie i uruchamianie konspiracyjnych radiostacji, w trakcie samego tylko powstania warszawskiego działało pięć niezależnych rozgłośni radiowych Polskiego Państwa Podziemnego, w tym m.in. słynne: „Błyskawica” i „Burza”.

Dla BIP-u pracowali m.in.: operatorzy i montażyści Antoni Bohdziewicz, Wacław Kaźmierczak, Leonard Zawisławski, Seweryn Kruszyński; reżyserzy Jerzy Gabryelski, Jerzy Zarzycki, Bohdan Korzeniewski, Andrzej Ancuta; fotografowie Sylwester Braun, Joachim Joachimczyk; architekci Gerard Ciołek, Jan Zachwatowicz; dziennikarze Aleksander Kamiński, Witold Giełżyński; historycy Aleksander Gieysztor, Marceli Handelsman, Witold Kula, Tadeusz Manteuffel, Władysław Bartoszewski, Stanisław Herbst; historycy sztuki Michał Walicki, Stanisław Lorentz; inżynierowie: Antoni Zębik, Bolesław Drożdż, Roman Kitzner; filolog Kazimierz Feliks Kumaniecki; a także socjolog Halina Krahelska i prawnik Zygmunt Kapitaniak. Łączniczkami były m.in. Krystyna Wyczańska, Hanna Bińkowska.

Struktura organizacyjna BIP-u Szef BIP-u – mjr rez. Tadeusz Kruk-Strzelecki „Dyrektor”, „Szczepan” październik 1939 – październik 1940 płk Jan Rzepecki „Prezes” październik 1940 – Sekretariat – kierownictwo: Irena Piasecka (ps. „Elżbieta”, „Kreska”) Dział Finansowy – Maria Wielhorska-Szpręglewska (ps. „Maska”) Dział Pocztowy – NN (ps. „Anna”) Dział Łączności Alarmowej – Irena Markiewicz (ps. „Jaga”) Komórka Mikrofotograficzna – Andrzej Pronaszko (ps. „Majster”) Wydział Propagandy Bieżącej – mjr Tadeusz Wardejn-Zagórski (ps. „Gozdawa”) Sekretariat – Hanna Hryniewiecka (ps. „Maryna”) Biuletyny Agencyjne (redakcje „Biuletynu Informacyjnego”, „Wiadomości Polskich”, „Głosu Ojczyzny”) Wojskowe Biuro Historyczne – dr Stanisław Płoski (ps. „Sławski”) Wydział Informacji – kierownictwo: mjr Jerzy Makowiecki (ps. „Tomasz”), por. Aleksander Gieysztor (ps. „Lissowski”, „Borodzicz”) Sekretariat – Zofia Straszewska (ps. „Magdalena”) Biuro Wydziału Informacji Podwydział W – sytuacja wewnętrzna okupowanej Polski – Antoni Szymanowski (ps. „Brun”) Referat W 1 – polityka okupanta, germanizacja, propaganda niemiecka, rejestrowanie aktów terroru Referat W 2 – administracja, ustawodawstwo okupanta, aparat samorządowy Referat W 3 – problematyka gospodarcza Referat W 4 – sprawy społeczne Referat W 5 – sprawy kulturalne Podwydział P – Kazimierz Ostrowski (ps. „Łaski”) Referat P 1 – zorganizowane życie polityczne podziemia Referat P 2 – organizacje komunistyczne i komunizujące Referat P 3 – postawa polskiego społeczeństwa Referat P 4 – problematyka oporu społecznego Referat P 5 – prasa i wydawnictwa programowe stronnictw politycznych Referat Żydowski – Henryk Woliński (ps. „Wacław”) Podwydział R – Informacji Radiowej – Jerzy Olivier-Merson (ps. „Wiktor”) Referat R 1 – redakcja „Dziennika Radiowego” Referat R 2 – redakcja „Służby Reutera” Referat R 3 – redakcja „Biuletynu Sztabowego” Referat R 4 – redakcja „Serwisu Kościuszki” i „Świtu” Inspektorat Terenowy Wydział Propagandy Mobilizacyjnej – kierownictwo: kpt. Tadeusz Żenczykowski (ps. „Kania”, „Kowalik”) Podwydział Propagandy „N” – kpt. Tadeusz Żenczykowski Dział I Organizacyjny – Antoni Szadkowski (ps. „Leszek”) Zespół kurierski Zespół do „Obsługi” Komórka Legalizacyjna Dział II – Studiów – Michał Mendys (ps. „Baca”) Komórka Gospodarcza Komórka Historyczna Komórka Wewnątrzpolityczna Komórka Propagandowa Komórka Prasowa Komórka Zagraniczna Dział III – Redakcyjny – kierownictwo: prof. Kazimierz Feliks Kumaniecki (ps. „Kozakiewicz”) Redakcje pism: „Der Klabautermann”, „Die Ostwache” Dział IV Akcji specjalnych – Kazimierz Gorzkowski (ps. „Godziemba”, „Wolf”) Dział V Kolportażu – Jerzy Rolicki (ps. „Jacek”) Podwydział Propagandy Mobilizacyjnej „Rój” – Zygmunt Ziółek (ps. „Sawa”) Dział A (Informacyjno-filmowy) – Stanisław Olkusznik (ps. „Śmiałowski”) Referat Prasowy – Sławomir Dunin-Borkowski (ps. „Jaskólski”) Referat Radiowy – Stanisław Zadrożny (ps. „Pawlicz”) Referat Megafonowy – Czesław Kotlarczyk (ps. „Czema”) Referat Fotograficzny – Wacław Żdżarski (ps. „Kozłowski”) Referat Filmowy – Antoni Bohdziewicz (ps. „Wiktor”) Dział B – Propagandy Kultury – Bronisław Rutkowski (ps. „Korycki”) Referat Literacki – Stanisław Ryszard Dobrowolski (ps. „Goliard”) Referat Muzyczny – Bronisław Rutkowski (ps. „Korycki”) Referat Teatralny – Józef Wyszomirski (ps. „Albin”) Referat Wydawniczy – Józef Marian Sosnowski (ps. „Brzeziński”) Referat Księgarń i Bibliotek – Tadeusz Suchocki (ps. „Radwan”) Referat Plastyczny – Mieczysław Jurgielewicz (ps. „Narbutt”) Dział C – Techniczny – Kazimierz Dobrowolski (ps. „Szymczak”)Zadania: nadzór referatu radiowego i megafonowego pod względem zaopatrzenia technicznego, gromadzenie materiałów i środków. Dział D – Propagandy Polowej – Stanisław Ostrowski (ps. „Bogdan”) Referat Patroli Referat BIP-ów polowych Referat Wyposażenia Redakcja „Gawęd Żołnierskich” – Zygmunt Ziółek (ps. „Sawa”) Podwydział Pomoc Żołnierzowi – mjr Hanna Łukaszewicz (ps. „Ludwika”) Referat Organizacyjny Referat Propagandowo–szkoleniowy Referat Gospodarczy Referat Pomocy Społecznej Podwydział „Antyk” – kpt. Tadeusz Żenczykowski (ps. „Krawczyk”) Dział Redakcyjny – kpt. Tadeusz Żenczykowski Dział Organizacyjny – NN Dział Kolportażowy – Bolesław Trenda Wydział Kolportażu – kierownictwo: Wanda Kraszewska-Ancerewicz (ps. „Lena”) Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze – kierownictwo: Jerzy Rutkowski (ps. „Michał”, „Kmita”) Sekretariat – Maria Rutkowska-Mierzejewska (ps. „Janka”) Dział Administracyjny – Igor Telechun (ps. „Łukasz”) Dział Zaopatrzenia – Aleksander Wąsowski (ps. „Józef”) Dział Techniczny – Stefan Berent (ps. „Steb”) Komórka kreślarska – Stanisław Kunstetter (ps. „Krzysztof”) Drukarnia W 2 – Jerzy Paszyc (ps. „Stefan”) Drukarnia W 3 – Władysław Pomorski (ps. „Jerzy”) Drukarnia W 4 – Michał Wojewódzki (ps. „Andrzej”) Drukarnia W 5 – Czesław Mierzejewski (ps. „Marek”) Drukarnia W 6 – Jerzy Mierzejewski (ps. „Jacek”) Drukarnia W 7 – Michał Wojewódzki (ps. „Andrzej”) Drukarnia W 8 – Jerzy Paszyc (ps. Stefan”) Drukarnia W 9 – Marian Jędrzejczyk (ps. „Kazimierz”) Drukarnia W 10 – Stanisław Stopczyk (ps. „Antoni”) Redakcja Fachowych Pism Wojskowych – ppłk Mieczysław Biernacki (ps. „Mieczysław”) „Insurekcja” – Mieczysław Biernacki „Żołnierz Polski” – Mieczysław Biernacki

Biura Informacji i Propagandy funkcjonowały również w poszczególnych okręgach AK, np. w Okręgu „Łódź”Kubik Tomasz, Struktura i zadani....

Przypisy

Bibliografia Marek Ney-Krwawicz, Struktura organizacyjna Armii Krajowej. „Mówią Wieki” 1986 nr 9. Grzegorz Mazur, Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939–1945. Warszawa: IW Pax, 1987.

Kubik Tomasz, Struktura i zadania Biura Informacji i Propagandy AK okręgu „Łódź” w odniesieniu do struktury i zadań Komendy Głównej AK, 1939–1945. praca magisterska. Łowicz 2007 Dostępna w bibliotece oddz. „Radogoszcz” w Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. 30 624/R (tel. 42/657 93 34; prosić z b-ką)

Linki zewnętrzne

Komenda Główna ZWZ – AK w latach 1940–1945 Skrajna prawica zamordowała pracowników najważniejszego organu prasowego AK

Kategoria:Komenda Główna Armii Krajowej