1941

II wojna światowa Wojna w Afryce Północnej Wojna w Azji i na Pacyfiku Wojna w Europie Wojna w Polsce

Pozostałe wydarzenia w Polsce 15 stycznia – w Stalagu VIII A w dzisiejszym Zgorzelcu odbyła się prapremiera kompozycji Quatuor pour la fin du temp Oliviera Messiaena. 15 lutego – dokonano pierwszego zrzutu cichociemnych; wskutek błędu nawigatora oraz braku paliwa spadochroniarze zostali zrzuceni nie jak planowano pod Włoszczową, ale w Dębowcu na Śląsku Cieszyńskim. 17 lutego – Maksymilian Maria Kolbe został aresztowany przez Gestapo. 26 lutego – zostało zlikwidowane getto w Górze Kalwarii. 28 lutego – premiera filmu Żona i nie żona w reżyserii Emila Chaberskiego. 3 marca – hitlerowcy utworzyli w Krakowie getto żydowskie. 4 marca – na terenach polskich anektowanych przez III Rzeszę wprowadzono volkslistę. 7 marca – oskarżony o kolaborację z Niemcami aktor Igo Sym został zastrzelony w swym mieszkaniu w Warszawie z wyroku Wojskowego Sądu Specjalnego ZWZ. 11 marca – w odwecie za zlikwidowanie przez żołnierzy ZWZ kolaboranta Igo Syma hitlerowcy rozstrzelali w Palmirach 21 więźniów Pawiaka. 24 marca – hitlerowcy utworzyli getto lubelskie. 5 kwietnia – hitlerowcy utworzyli w Kielcach getto żydowskie. Kwiecień – komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Rudolf Pavlu. 1 kwietnia – w Palmirach hitlerowcy rozstrzelali 20 osób przywiezionych z Łowicza. 3 kwietnia – hitlerowcy utworzyli getto radomskie. 5 kwietnia – w Kielcach okupanci niemieccy utworzyli getto dla Żydów. 8 kwietnia – Władysław Bartoszewski został zwolniony z KL Auschwitz. 9 kwietnia – zostało utworzone getto w Częstochowie. 27 kwietnia – w miejsce Uniwersytetu Poznańskiego utworzono Reichsuniversität Posen. 1 maja – na Stadionie Miejskim przy ul. Dolna Wilda w Poznaniu hitlerowcy utworzyli obóz pracy dla Żydów. 19 maja – pancernik „Bismarck” wypłynął z Gdyni w swój pierwszy rejs bojowy, po czym, po dołączeniu krążownika ciężkiego „Prinz Eugen” i eskorty, zespół wziął kurs na Wielki Bełt. 27 maja „Bismarck” został zatopiony przez aliantów na północno-wschodnim Atlantyku. 20 maja – władze niemieckie zezwoliły na otwarcie trzech warszawskich synagog. 28 maja – do obozu Auschwitz trafił Maksymilian Maria Kolbe. 12 czerwca – w Palmirach Niemcy rozstrzelali 30 więźniów Pawiaka, wśród zamordowanych Polaków byli m.in. poeta, krytyk literacki i wydawca Witold Hulewicz; działacz ruchu narodowego i dziennikarz Stanisław Piasecki oraz publicysta i działacz ruchu syndykalistycznego Jerzy Szurig. 22 czerwca – operacja „Barbarossa”, atak Niemiec na ZSRR. 23 czerwca: miał miejsce pierwszy sowiecki nalot bombowy na Warszawę. w więzieniu w Łucku NKWD zamordowało blisko 2 tys. Ukraińców i Polaków. 23/24 czerwca – w nocy NKWD przystąpiło do mordowania więźniów przetrzymywanych w więzieniach w Dubnie i Oszmianie oraz w areszcie w Sądowej Wiszni. 24 czerwca: Adolf Hitler przybył do swej kwatery głównej Wolfsschanze w lesie gierłoskim pod Kętrzynem. Wehrmacht zajął Przemyśl i Wilno. NKWD rozpoczęło ewakuację więzienia w Berezweczu. Jej konsekwencją był „marsz śmierci” do Taklinowa, w którego trakcie zginęło około 1–2 tys. więźniów. NKWD rozpoczęło ewakuację więzienia w Wilejce. Jej konsekwencją był „marsz śmierci” do Borysowa, w którego trakcie zginęło od 500 do 800 więźniów. 25 czerwca: we Lwowie sowieckie NKWD rozpoczęło systematyczną eksterminację więźniów osadzonych w tamtejszych więzieniach. W ciągu czterech dni zamordowano od 3,5 do 7 tys. osób. NKWD rozpoczęło likwidację więźniów osadzonych w więzieniu w Stryju. W ciągu kilku dni zamordowano od 100 do kilkuset osób. 26 czerwca: NKWD przystąpiło do likwidacji więźniów przetrzymywanych w więzieniu w Brzeżanach. NKWD rozpoczęło ostateczną likwidację więźniów przetrzymywanych w Dobromilu. w lesie tarasowskim nieopodal Mińska funkcjonariusze NKWD rozstrzelali około 100 więźniów wyprowadzonych z Wołożyna. żołnierze Wehrmachtu spacyfikowali wieś Słochy Annopolskie, mordując co najmniej 58 osób. 27 czerwca – niemiecki 309. batalion policji dokonuje pogromu Żydów w Białymstoku; zamordowano co najmniej 2 tys. osób, z czego około 700–800 spalono żywcem w Wielkiej Synagodze. 30 czerwca – Niemcy wkroczyli do Lwowa; o godz. 4:30 rano, siedem godzin przed zajęciem miasta przez 1 dywizję strzelców górskich Wehrmachtu, wkroczył do miasta złożony z Ukraińców batalion Nachtigall; o godzinie 20:00 ukraińscy nacjonaliści ogłosili Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego oraz powstanie tzw. rządu Jarosława Stećki; rozpoczął się pogrom Żydów lwowskich. 2 lipca – koniec pierwszego pogromu Żydów lwowskich. 4 lipca – hitlerowcy rozstrzelali we Lwowie grupę 25 polskich profesorów, wśród nich Tadeusza Boya-Żeleńskiego. 10 lipca – w miasteczku Jedwabne doszło do pogromu miejscowych Żydów. 12 lipca – w Białymstoku funkcjonariusze niemieckich 316. i 322. batalionów policji zatrzymali i rozstrzelali około 4–4,5 tys. Żydów. 20 lipca – NKWD zamordowało w Humaniu ok. 700–800 więźniów doprowadzonych z Czortkowa. 25 lipca – drugi pogrom Żydów lwowskich. 26 lipca – we Lwowie zamordowany został Kazimierz Bartel, wielokrotny premier rządu RP. 30 lipca – podpisanie układu Sikorski-Majski. sierpień – masowe mordy na ludności żydowskiej – zbrodnia w Szumowie 1 sierpnia – na mocy dekretu Hitlera tereny dawnych województw: lwowskiego, tarnopolskiego, stanisławowskiego i wołyńskiego, pod nazwą dystryktu galicyjskiego, weszły w skład Generalnego Gubernatorstwa. 14 sierpnia: rząd polski zawarł umowę z ZSRR dotyczącą tworzenia polskiej armii na wschodzie – zob. Armia Andersa. w bloku śmierci w obozie Auschwitz zmarł franciszkanin Maksymilian Maria Kolbe. 14/15 sierpnia – mord w Czarnym Lesie: w nocy z 14 na 15 sierpnia w Czarnym Lesie koło Stanisławowa Niemcy rozstrzelali około ćwierć tysiąca przedstawicieli polskiej inteligencji. 22 sierpnia – w Krakowie założono konspiracyjny Teatr Rapsodyczny. 3 września – w obozie Auschwitz dokonano pierwszej masowej egzekucji z użyciem Cyklonu B. SS-Hauptsturmführer Karl Fritzsch, zastępca komendanta obozu KL Auschwitz po raz pierwszy użył pestycydu cyklonu B do masowej eksterminacji więźniów (gaz został użyty przeciwko 600 sowieckim jeńcom wojennym oraz przeciwko 250 niezdolnym do pracy Polakom). 25 września – hitlerowcy rozstrzelali 575 Żydów w Jaszunach koło Wilna. 6 października – hitlerowcy rozstrzelali w Klecku (ob. Białoruś) około 4 tysięcy Żydów. 7 października – na poligonie wojskowym pod Nowymi Święcianami członkowie litewskiej formacji kolaboracyjnej Ypatingasis būrys zamordowali ponad 3,7 tys. Żydów ze Święcian i okolic. 15 października – w Generalnym Gubernatorstwie wprowadzono karę śmierci dla Żydów opuszczających teren getta i Polaków udzielających Żydom schronienia. 26 października – do kraju powrócił Edward Rydz-Śmigły z zamiarem rozbudowania organizacji Obóz Polski Walczącej i podjęcia walki z okupantem niemieckim. 29 października – marszałek Edward Śmigły-Rydz przybył w ukryciu do Warszawy, gdzie zamieszkał pod przybranym nazwiskiem Adam Zawisza przy ul. Sandomierskiej 18, w domu generałowej Jadwigi Maksymowicz-Raczyńskiej. 1 listopada – Kraków: odbyło się pierwsze przedstawienie konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego. 23 listopada – w odwecie za wysłanie anonimu z groźbami do władz niemieckich, przed kościołem na poznańskich Krzesinach ciężko pobito spędzonych tam Polaków z Krzesin, Krzesinek i Szczepankowa. 4 grudnia – władze hitlerowskie wydały rozporządzenie o utworzeniu sądów doraźnych dla Polaków i Żydów, na terenach zaanektowanych do III Rzeszy. 8 grudnia – hitlerowcy utworzyli obóz zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. 11 grudnia – Polska wypowiedziała wojnę Japonii. 16 grudnia – hitlerowcy utworzyli getto w Brześciu nad Bugiem. 17 grudnia – hitlerowcy utworzyli getto w Rzeszowie. 18 grudnia – Gestapo aresztowało 456 żołnierzy Inspektoratu Katowickiego ZWZ. Trzech zabito podczas akcji, a większość pozostałych zginęła później w obozach i egzekucjach. 27/28 grudnia – w nocy została zrzucona do Polski tzw. Grupa Inicjatywna komunistów (Paweł Finder, Marceli Nowotko i in.).

Pozostałe wydarzenia na świecie 6 stycznia – prezydent Franklin Delano Roosevelt w przemówieniu do Kongresu zdefiniował „4 wolności” mające stanowić podstawę ładu światowego, do którego będą dążyć Stany Zjednoczone: wolność słowa, wolność wyznania, wolność od biedy i wolność od strachu. 9 stycznia: Adolf Hitler podjął decyzję o wsparciu włoskich działań wojennych w Afryce. dokonano oblotu ciężkiego bombowca brytyjskiego Avro Lancaster. 10 stycznia – w Berlinie i Moskwie podpisano układy sowiecko-niemieckie o granicach we wschodniej Europie i wymianie handlowej. W zamian za artykuły przemysłowe Niemcy miały otrzymywać żywność i surowce. Niemcy będą czerpać korzyści z tej umowy do momentu swojego ataku na Związek Radziecki. 15 stycznia: w Stalagu VIII A odbyła się prapremiera Quatuor pour la fin du temp Olivier Messiaena. została odkryta Kometa de Kocka-Paraskevopulosa. 16 stycznia – została założona Litewska Akademia Nauk. 17 stycznia – stoczono bitwę pod Ko Chang. 19 stycznia – w Moskwie doszło do podpisania przez przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych ZSRR Wiaczesława Mołotowa i ambasadora Niemiec Friedricha Wernera von Schulenburga protokołu o rezygnacji Niemców z roszczeń do części terytorium Litwy, wskazanego w Tajnym Uzupełniającym Protokole z 28 września 1939. 21 stycznia – w Rumunii Żelazna Gwardia dokonała nieudanego zamachu stanu. 23 stycznia – rumuńska organizacja faszystowska Żelazna Gwardia została zdelegalizowana po nieudanym puczu wymierzonym w rząd Iona Antonescu. 24 stycznia – znacjonalizowano Koleje Hiszpańskie. 8 lutego – w West Palm Beach w stanie Floryda otwarto Norton Museum of Art. 12 lutego – II wojna światowa w Afryce: generał Erwin Rommel wylądował w Afryce Północnej. 16 lutego – w londyńskim piśmie Wiadomości Polskie, Polityczne i Literackie ukazał się pierwszy fragment poematu Kwiaty polskie Juliana Tuwima. 22 lutego – w Toronto ukazał się pierwszy numer polonijnego czasopisma Kronika Tygodniowa. 23 lutego – zespół kierowany przez amerykańskiego chemika Glenna T. Seaborga po raz pierwszy wytworzył pluton. 25 lutego – wszedł do służby niemiecki pancernik „Tirpitz”. 27 lutego – odbyła się 13. ceremonia wręczenia Oscarów. 28 lutego – w stolicy Kolumbii Bogocie założono klub piłkarski Independiente Santa Fe. 1 marca – podpisanie paktu trzech przez Bułgarię. 4 marca – brytyjscy komandosi dokonali rajdu na norweski archipelag Lofoty. 7 marca: na Atlantyku zaginął bez śladu niemiecki okręt podwodny U-47, który w czasie swej służby w Kriegsmarine zatopił 30 statków handlowych o łącznym tonażu 162 769 BRT i jeden pancernik o wyporności 29 150 ton. u wybrzeży Islandii został zatopiony przez brytyjskie korwety okręt podwodny U-70; zginęło 20 członków załogi, uratowano 25. 11 marca – uchwalono Lend-Lease Act w sprawie pomocy dla krajów istotnych z punktu widzenia obrony USA. 17 marca – bitwa o Atlantyk: Brytyjczycy zatopili niemieckie okręty podwodne U-99 i U-100; zginęło 3 i 38 członków ich załóg. 24 marca – II wojna światowa w Afryce: rozpoczęła się niemiecko-włoska ofensywa w Cyrenajce. 25 marca: Jugosławia przystąpiła do Paktu trzech. niemiecki krążownik pomocniczy HSK „Thor” zatopił u zachodniego wybrzeża Afryki płynący do Bombaju statek pasażerski SS „Britannia”, w wyniku czego zginęło 122 członków załogi i 127 pasażerów. 27 marca: w Jugosławii w wyniku zamachu stanu generała Dušana Simovicia obalono regenta Pawła Karadziordziewicia. Król Piotr II Karadziordziewić przejął rzeczywistą władzę. Jugosławia wystąpiła z paktu trzech. kampania śródziemnomorska: rozpoczęła się bitwa u przylądka Matapan. 28 marca – 10 osób zginęło w katastrofie samolotu pasażerskiego Lockheed 18 w Elands Bay w Związku Południowej Afryki.