Jazz nad Odrą – jazzowy festiwal muzyczny organizowany od 1964 r. we Wrocławiu.

Do 1989 r. festiwal był imprezą studencką organizowaną przez Zrzeszenie Studentów Polskich (ZSP) i wrocławski klub „Pałacyk”. Obecnie organizatorem jest Biuro Festiwalowe Impart 2016 wraz z Fundacją Jazz nad Odrą i Polskim Stowarzyszeniem Jazzowym Oddział Wrocław.

Już od początku wrocławska impreza cieszyła się dużym prestiżem i zajmowała ważną pozycję na polskiej scenie muzycznej. W jej koncertach uczestniczyli najbardziej liczący się polscy jazzmani. Z biegiem lat – i zgodnie z oczekiwaniami wymagającej publiczności – pojawiały się coraz bardziej znaczące gwiazdy światowej sceny jazzowej.

Koncerty odbywały się w wielu prestiżowych salach Wrocławia: Filharmonii, Studio PR, Teatrze Polskim, Teatrze Współczesnym, Operze czy Hali Ludowej, obecnie większość koncertów odbywa się w salach Centrum Sztuki Impart.

Organizatorzy festiwalu zawsze przywiązywali ogromną wagę do konkursu. Uczestnictwo w nim – oraz ewentualne nagrody i wyróżnienia – często otwierały drogę do wielkiej kariery muzycznej. Konkurs wyłonił tak znaczące indywidualności polskiej sceny jazzowej, jak: Włodzimierz Nahorny, Zbigniew Seifert, Krzesimir Dębski, Jarosław Śmietana, Janusz Strobel, Piotr Baron, Laboratorium, Henryk Miśkiewicz, Tomasz Szukalski, Andrzej Zaucha, Ewa Bem.

Na festiwalu występują także przedstawiciele odmiennych od jazzu gatunków muzycznych.

Historia festiwalu Pierwowzorem Jazzu nad Odrą był I Ogólnopolski Przegląd Studenckich Zespołów Jazzowych. Stworzyło go wrocławskie ZSP w dniach 5 i 6 maja 1957 r. z okazji Dni Wrocławia. Inspiracją do powstania przeglądu był V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów, który odbył się w 1955 r. w Warszawie. Warszawski przegląd był nie tylko możliwością buntu dla ówczesnej młodzieży wobec komunistycznych władz, ale również dał on początek narodzinom ich wrocławskiego odpowiednika: Jazzu nad Odrą.

W latach 50. w komunistycznych gazetach jazz często utożsamiany był z dzikością, niesubordynacją, rozbestwioną młodzieżą i upadkiem moralnym, dlatego też wszelkie wydarzenia związane z jazzem nie były mile widziane przez cenzorów PRL. Jednak muzyka jazzowa cieszyła się niezwykłą popularnością wśród młodych ludzi. W 1963 r. trzej wrocławscy studenci: Karol Maskos, Andrzej Żurek i Aleksander Fleischer zaproponowali zorganizowanie przeglądu-konkursu młodych pianistów jazzowych z Dolnego Śląska. Pomysł spotkał się z aprobatą ZSP, które udzieliło wsparcia projektowi i w 1964 r. miał miejsce pierwszy Jazz nad Odrą, początkowo znany jako Przegląd Jazzowy. Pierwszy festiwal odbył się w siedzibie ZSP – w klubie „Pałacyk” przy ul. Kościuszki 34. Został on otwarty razem z wystawą grafiki jazzowej, przez Józefa Balceraka, redaktora naczelnego miesięcznika „Jazz” (jedyne wówczas profesjonalne polskie pismo o jazzie). Nadodrzańskie wydarzenie wpisało się już na zawsze w karty historii polskiego jazzu dzięki przychylnym opiniom środowiska jazzowego oraz dzięki popularności, z jaką spotkał się festiwal. Pierwsza edycja festiwalu wyłoniła w konkursie wybitnych polskich muzyków, m.in.: Ryszarda Kruzę – laureata w kategorii zespołowej z Kwartetem Ryszarda Kruzy, uznanego za „indywidualność konkursu”.

Od tamtej pory Jazz nad Odrą odbywał się regularnie co roku, w auli Politechniki Wrocławskiej oraz w klubie „Pałacyk”. W 1967 r. koncert laureatów został przeniesiony do Dużego Studia Polskiego Radia. Jeśli chodzi o nazwę i organizatorów festiwalu, tutaj również nadeszły zmiany. Organizację III Festiwalu Jazz Nad Odrą z rąk Karola Maskosa przejął Wojciech Siwek (student Politechniki Wrocławskiej). Popularność Jazzu Nad Odrą spowodowała powstanie innych festiwali jazzowych w Polsce w tym samym okresie: m.in. Jazz nad Wartą w Poznaniu, Jazz nad Bałtykiem w Gdańsku, Jazz nad Wisłą w Toruniu, olsztyński Jazz nad Łyną, katowicki Jazz nad Rawą oraz białostocki Jazz nad Białą. Festiwalowa konkurencja jeszcze bardziej zmotywowała organizatorów Jazzu nad Odrą do przygotowania jak najciekawszego programu.

IV Jazz Nad Odrą przyjął nową nazwę: IV Krajowy Festiwal Zespołów i Wokalistów Jazzowych. Jednak czwarta edycja festiwalu przyciągnęła również artystów z zagranicy, m.in. z Danii oraz Czechosłowacji, co pozwoliło mu stać się wydarzeniem międzynarodowym.

Kolejne edycje festiwalu niosły ze sobą szereg zmian: zaczynając od tych regulaminowych, kończąc na zmianach w lokalizacji. W celu utrzymania wysokiego poziomu przeglądu, wymagano od muzyków referencji klubów, do których przynależeli, a także dokonywano ich wstępnej selekcji. Biorąc pod uwagę fakt, iż festiwal cieszył się coraz większą popularnością i renomą, przybywało również chętnych do uczestnictwa w tym wydarzeniu.

Jazz nad Odrą miał miejsce nieprzerwanie, aż do 1988 r. kiedy to z wielu przyczyn festiwal nie odbył się. Do tego momentu zdarzało się, że organizatorzy napotykali liczne przeszkody w organizacji festiwalu, związane m.in. z kwestiami finansowymi, jednak zawsze udawało się je pokonać. Na sytuację w 1988 r. wpływ miały liczne czynniki: przemiany ustrojowo-polityczne, brak zainteresowania władz miasta i nowego ZSP oraz wypalenie się organizatorów. Jednak na wznowienie Jazzu nad Odrą nie trzeba było długo czekać, bowiem już w 1989 r. organizacją festiwalu zajął się Zdzisław Smektała (dziennikarz, literat). Mimo udanej XXV edycji, kolejna w 1990 r. nie doszła do skutku. Osoby ze środowiska jazzowego komentowały sytuację tłumacząc ją brakiem przygotowania ze strony organizatorów na nową gospodarkę rynkową. Szczęśliwie dla festiwalu, w 1991 r. pojawił się Remigiusz Lenczyk – ówczesny dyrektor Wydziału Kultury Urzędu Wojewódzkiego, który wziął w swoje ręce organizację festiwalu i jego finansowanie. W 1992 r. festiwal przejęła Fundacja Jazz nad Odrą (prezydent Wojciech Siwek), która do współpracy zatrudniła profesjonalne firmy. Zmiana funkcjonowania festiwalu (nie był już studencką imprezą jazzową), negatywnie wpłynęła na jego wizerunek, który zaczął być kojarzony z komercją. Zniknął konkurs dla młodych talentów, a ich miejsce zajęli profesjonaliści, co spowodowało, że Jazz Nad Odrą stracił swój amatorski urok.

Dopiero w 1996, gdy prezydent Wrocławia – Bogdan Zdrojewski objął patronatem Jazz nad Odrą, a jego organizacją zajęło się Centrum Sztuki Impart, powrócono do dawnej formuły festiwalu, która zawierała konkurs. Nowy konkurs miał za zadanie wyłonić „indywidualność młodego polskiego jazzu”.

W 2001 r. miały miejsce dwa festiwale Jazz nad Odrą. Pierwszy odbył się w maju i był mniejszą wersją dotychczasowego festiwalu. Z powodu braku wystarczających dotacji ze strony miasta, Impart wycofał się z organizacji, a mikro wersja Jazzu nad Odrą powstała dzięki Fundacji. W tym samym roku miała też miejsce jego kolejna, 37 już edycja. 37 Jazz nad Odrą był zorganizowany przez Polskie Stowarzyszenie Jazzowe i zyskał tytuł I Międzynarodowego Jazzu nad Odrą. Festiwal w takim formacie doczekał się trzech edycji, po czym w 2004 r. powrócono do dawnej formuły i usunięto z nazwy przymiotnik „międzynarodowy”. Od tamtej pory festiwal odbywał się co roku bez zmian. Przez lata jego istnienia konkurs, który od 2011 r. stał się jeszcze bardziej atrakcyjny ze względu na wartość nagrody głównej (Grand Prix – Nagroda Prezydenta Wrocławia), zyskał również wysoką popularność w środowisku muzycznym i stał się swego rodzaju wyróżnieniem i nobilitacją dla zakwalifikowanych uczestników.

Po uzyskaniu przez miasto Wrocław tytułu „Europejskiej Stolicy Kultury 2016”, powstało Biuro Festiwalowe Impart 2016 r. (połączenie instytucji Wrocław 2016 r. z Centrum Sztuki Impart), które od 2013 r. zajmuje się organizacją festiwalu.

Uczestnicy Zagranicznymi gwiazdami jazzu zapraszanymi na festiwal byli m.in.: Pat Metheny, Paco de Lucía, McCoy Tyner, Larry Coryell, Al Di Meola, Buddy Rich, Stan Getz, John Surman, Don Cherry i inni. W 1988 r. na festiwalu miał wystąpić Chet Baker, który jednak zginął na kilka dni przed przyjazdem do Polski.

Wśród polskich artystów koncertujących podczas trwania festiwalu byli także muzycy niezwiązani ściśle z jazzem. Byli to m.in. Czesław Niemen, Tadeusz Nalepa, Hanna Banaszak, Edyta Bartosiewicz.

Laureaci festiwalu w latach 1964–2013 Rok Nr Czas trwania I Nagrodaw kategorii Wykonawcy1964 I 7–8 marca zespół ex aequo: Jazz Band Ballex aequo: Kwartet Ryszarda Kruzy1965 II 5–7 marca zespół ex aequo: Trio Włodzimierza Nahornegoex aequo: Flamingo1966 III 11–13 marca zespół Trio Jacka Bednarka1967 IV 10–12 marca zespół tradycyjnyzespół nowoczesny Playing FamilyKwintet Janusza Trzcińskiego1968 V 8–10 marca zespół tradycyjnyzespół nowoczesny Old TimersParadox1969 VI 7–9 marca zespół tradycyjnyzespół nowoczesny High Society BandKwartet Zbigniewa Seiferta1970 VII 6–8 marca zespół tradycyjnyzespół nowoczesny Old Metropolitan BandKwartet Jerzego Lisewskiego1971 VIII 11–14 marca zespół tradycyjnyzespół nowoczesny Big Band „Stodoła”Teatr Instrumentalny Freedom1972 IX 9–12 marca zespół tradycyjnyzespół nowoczesny Sami SwoiJazz Carriers1973 X 8–11 marca zespół Laboratorium Kwartet Henryka Słaboszowskiego1974 XI 21–24 marca zespół Spisek Sześciu1975 XII 20–23 marca zespół Extra Ball1976 XIII 1–4 kwietnia zespół Big Band PWSM Katowice1977 XIV 17–20 marca zespół Świadectwo Dojrzałości1978 XV 15–19 marca zespół Dzieci Adama1979 XVI 22–24 marca zespół Breakwater1980 XVII 27–30 marca zespół Antiquintet1981 XVIII 11–14 kwietnia zespół ex aequo:Stinky Winkelsex aequo:Swiss Jazz Quintet1982 XIX 27–30 marca nie było konkursu 1983 XX 25–29 marca nie było konkursu 1984 XXI 10–13 marca zespół Teddy Bear1985 XXII 23–26 marca zespół Walk Away1986 XXIII 24–27 marca zespół Stan d’Art1987 XXIV 11–14 marca zespół Sun Quartet1988 nie było festiwalu1989 XXV 16–19 marca nie było konkursu 1990 nie było festiwalu1991 XXVI 27–30 marca nie było konkursu 1992 XXVII 7–10 marca nie było konkursu 1993 XXVIII 6–9 marca nie było konkursu 1994 XXIX 5–7 maja nie było konkursu 1995 XXX 4–6 maja nie było konkursu 1996 XXXI 9–11 maja zespół The Newest Trio1997 XXXII 8–10 maja zespół Acoustic Jazz Quintet1998 XXXIII 7–9 maja zespół Collegium1999 XXXIV 6–8 maja zespół Galaxy2000 XXXV 4–5 maja zespół Epsylon2001 XXXVI nie było konkursu 2001 XXXVII 19–21 października nie było konkursuI Festiwal Międzynarodowy 2002 XXXVIII 25–27 października nie było konkursuII Festiwal Międzynarodowy 2003 XXXIX 16–19 października nie było konkursuIII Festiwal Międzynarodowy 2004 XL 19–21 marcaWiosna 2004 zespół Trio Kaczmarczyk-Barański-Dobrowolski2004 XL 15–17 październikaJesień 2004 nie było konkursu2005 XLI 20–24 kwietnia zespół Soundcheck2006 XLII 19–23 kwietnia zespół Up To Date2007 XLIII 18–22 kwietnia indywidualność jazzowa 2007Grand Prix Jan Freicher (wibrafon), Fourth Floor2008 XLIV 5–9 marca Grand Prix Krzysztof Urbański (saksofon), Mid West Quartet2009 XLV 4–8 marca Grand Prix Daniel Šoltis (perkusja)2010 XLVI 28 lutego – 6 marca Grand Prix nie przyznano2011 XLVII 2–6 marca Grand PrixNagroda Prezydenta Wrocławia Tuźnik-Kądziela Quartet2012 XLVIII 18–22 kwietnia Grand Prix Szymon Mika (gitara), Organ Spot2013 XLIX 9–14 kwietnia Grand PrixNagroda Prezydenta Wrocławia Licak-Wośko Quartet2014 L 4–13 kwietnia indywidualność jazzowa 2014Grand Prix NSI Quartet2015 LI 14–20 kwietnia indywidualność jazzowa 2015Grand Prix Vehemence Quartet2016 LII 26-30 kwietnia indywidualność jazzowa 2016Grand Prix Skicki-Skiuk2017 LIII 26–30 kwietnia indywidualność jazzowa 2017Grand Prix Adam Jarzmik Quintet

Wybrane edycje 1964 – I Ogólnopolski Przegląd Studenckich Zespołów Jazzowych 1965 – II Festiwal Zespołów i Wokalistów Jazzowych „Jazz nad Odrą” 1966 – III Ogólnopolski Festiwal Zespołów i Wokalistów Jazzowych „Jazz nad Odrą” 1967 – IV Krajowy Festiwal Zespołów i Wokalistów Jazzowych „Jazz nad Odrą” 1968 – V Studencki Festiwal Jazzowy „Jazz nad Odrą” 1969 – VI Studencki Festiwal Jazzowy „Jazz nad Odrą”

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Strona internetowa Festiwalu