Czingiz (Shyngyź, Shyngýs) Torekulowicz Ajtmatow (ros. Чингиз Торекулович Айтматов, kirg. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; ur. 12 grudnia 1928 w Szeker, Kirgiska Autonomiczna SRR, zm. 10 czerwca 2008 w Norymberdze, Niemcy) – rosyjski i kirgiski pisarz, jeden z animatorów pieriestrojki, zapoczątkował też otwarcie Kirgistanu na Zachód. Ponadto dramaturg i scenarzysta filmowy.
Ukończył wyższą szkołę rolniczą (1953) oraz Instytut Literacki imienia A.M. Gorkiego (1958)Leksykon pisarzy świata XX wiek (autor hasła Mikołaj Melanowicz), Fundacja „Literatura Światowa” Warszawa 1993 s. 11 .
W swoich utworach literackich często posługiwał się przypowieścią Ишанова, Асима Калимовна. Функции притчи в советской прозе 1970-начала 80-х годов // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Москва, 2006. i metaforą Жылдыз Кемеловна Бакашова. Художественные функции сравнения и метафоры в повестях Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Бишкек, 1992., zajmował się tematyką obyczajową i społeczną. Często sięgał też do folkloru ТЕМАЕВА, Хава Нахаевна. Духовно-нравственный и художественный мир Чингиза Айтматова и его мотивы в северокавказской прозе // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Майкоп, 2006. Мискина, Маргарита Сергеевна. Фольклорно-мифологические мотивы в прозе Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.01 : Томск, 2004 206 c. РГБ ОД, 61:04-10/926.
Zasiadał w jury konkursu głównego na 22. MFF w Cannes (1969).
Adaptacje filmowe mały|Czingiz Ajtmatow, Lucien Leitess i Galsan Tschinag Książki Czingiza Ajtmatowa stanowiły podstawę wielu adaptacji filmowych. Najbardziej znaną aktorką, która stworzyła postacie głównych bohaterek utworów pisarza, jest Natalja ArinbasarowaPrzekład z rosyjskiego oryginału: . 1961: Przełęcz (Перевал, według Topolek moj krasnoj kosynkie)Edward Pawlak, Barbara Pełka, Film radziecki w Polsce, Warszawa 1985, s. 228 1962: Znój (Зной, według Wielbłądziego oka) 1966: Pierwszy nauczyciel (Первый учитель, w reżyserii Andrieja Konczałowskiego, w roli głównej Natalja Arinbasarowa) 1967: Matczyne pole (Материнское поле) 1968: Żegnaj, Gulsary! (Бег иноходца) 1969: Dżamila (Джамиля, w reżyserii Iriny Popławskiej, w roli głównej Natalja Arinbasarowa) 1975: Czerwone jabłko (ros. Красное яблоко, kirg. Кызыл алма), reż. Tołomusz Okiejew, w roli głównej Tattybübü Tursunbajewa 1975: Biały statek (Белый пароход) 1979: Żurawie przyleciały wcześnie (Ранние журавли)
Nagrody i odznaczenia Bohater Republiki Kirgiskiej. Został odznaczony m.in. Orderem „Manas”, Złotym Medalem „Sierp i Młot” Bohatera Pracy Socjalistycznej (31 lipca 1978), dwukrotnie Orderem Lenina, Orderem Rewolucji Październikowej, dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy, Orderem Przyjaźni Narodów oraz rosyjskim Orderem Przyjaźni (1998) i Orderem Uśmiechu. Trzykrotny laureat Nagrody Państwowej ZSRR (1968, 1977, 1983) oraz Nagrody Leninowskiej za cykl Opowieści gór i stepów (1963).
Wybrana twórczość
Powieści 1961 – Moja dziewczyna (ros. Тополёк мой в красной косынке) 1966 – Żegnaj, Gulsary (ros. Прощай, Гульсары!) 1970 – Biały statek (ros. Белый пароход) 1975 – Żurawie przyleciały wcześnie (ros. Ранние журавли) 1980 – Dzień dłuższy niż stulecie (ros. Буранный полустанок lub И дольше века длится день) 1986 – Golgota (ros. Плаха) – historia Abdiasza Kallistratowa, młodego dziennikarza, zabitego w stepie 1992 – Biełoje obłako Czyngischana (ros. Белое облако Чингисхана) 1996 – Tawro Kassandry (ros. Тавро Кассандры) 1998 – Wstriecza s odnim bachai (ros. Встреча с одним бахаи) 2006 – Kogda padajut gory (Wiecznaja niewiesta) (ros. Когда падают горы (Вечная невеста))
Nowele i opowiadania 1952 – Gazietczyk Dzjujdo (ros. Газетчик Дзюйдо) 1953 – Aszym (ros. Ашим) 1957 – Trudnaja pierieprawa (ros. Трудная переправа) 1957 – My idiem dalsze (ros. Мы идем дальше) 1957 – Nocznoj poliw (ros. Ночной полив) 1957 – Twarzą w twarz (ros. Лицом к лицу) 1958 – Dżamila (ros. Джамиля) – pierwszy znany w Europie utwór Ajtmatowa, przetłumaczony na język francuski, który nazwano „najpiękniejszą historią miłosną”. Od tego właśnie momentu wszystkie jego utwory cieszyły się sporym zainteresowaniem 1958 – Sopierniki (ros. Соперники) 1960 – Wielbłądzie Oko (ros. Верблюжий глаз) – opublikowane w tłumaczeniu Krystyny Latoniowej zbiorze „Opowiadania pisarzy radzieckich” (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968) 1962 – Pierwszy nauczyciel (ros. Первый учитель) 1976 – Matczyne pole (ros. Материнское поле) 1977 – Łaciaty pies biegnący brzegiem morza (ros. Пегий пёс, бегущий краем моря) 1991 – Na riekie Bajdamtał (ros. На реке Байдамтал) Płacz pierieletnoj pticy (ros. Плач перелетной птицы) Ziemla i flejta (ros. Земля и флейта)
Dramaty 1973 – Wejście na Fudżi-jamę (ros. Восхождение на Фудзияму) – napisany razem z Kałtajem Muchamedżanowem
Publicystyka 1997 – Płacz ochotnika nad propast'ju (ros. Плач охотника над пропастью) – napisany razem z M. Szachanowym Czy podważane są zasady?
Przypisy
Bibliografia Źródła w języku angielskim
Źródła w języku rosyjskim
Linki zewnętrzne CENGİZ AYTMATOV. "ÖMÜR UZAR SONSUZ OLUR" – serwis internetowy poświęcony twórczości pisarza
Kategoria:Bohaterowie Kirgistanu Kategoria:Absolwenci Instytutu Literackiego im. M. Gorkiego w Moskwie Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Członkowie Związku Filmowców ZSRR Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy ZSRR Kategoria:Dramaturdzy XX wieku Kategoria:Kirgiscy pisarze Kategoria:Kirgiscy scenarzyści Kategoria:Laureaci Nagrody Leninowskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR Kategoria:Odznaczeni Orderem „Manas” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Przyjaźni Narodów Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Pisarze rosyjskojęzyczni Kategoria:Prozaicy XX wieku Kategoria:Radzieccy dramaturdzy Kategoria:Radzieccy prozaicy Kategoria:Radzieccy scenarzyści Kategoria:Scenarzyści XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2008