mały|7 tomów XVIII-wiecznego wydania Volumina Legum thumb|Tom 7. Volumina Legum wydany w 1860 roku w reedycji Jozafata Ohryzki. Volumina LegumŁac. tomy ustaw. (łac. Volumina Legum. Leges, statua, constitutiones et privilegia Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae. Omniumque provinciarum annexarum, a commitiis visliciae anno 1347 celebratis usque ad ultima regni comitia – Prawa, konstytucye y przywileie Królestwa Polskiego, Wielkiego Xięstwa Litewskiego y wszystkich prowincyi należących na walnych seymiech koronnych od seymu wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu) – zbiór polskiego prawa stanowionego, zawierający teksty statutów, przywilejów ziemskich i konstytucji sejmowych od roku 1347 do 1793 (uchwały sejmu grodzieńskiego).
Historia Dzieło powstało z inicjatywy biskupa kijowskiego Józefa Andrzeja Załuskiego. Rozpoczął on pracę nad chronologicznym i pełnym wydaniem wszystkich polskich praw. O publikacji na bieżąco informowała ówczesna polska prasa np. Kurier Polski, który podobnie jak Volumina Legum drukowany był w drukarni pijarskiej w Warszawie.
Dzieło wydania całości praw polskich podjął katolicki zakon pijarów, którzy zajmował się edukacją, wiedzą oraz prowadzeniem szkół i drukarni. Pierwsze sześć tomów, zawierających prawa uchwalone do 1736, opracował i wydał w latach 1732–1739 członek tego zakonu Stanisław Konarski. Pierwszy tom wydano tuż przed sejmem w Warszawie 18 września 1732. Kolejne tomy VII i VIII w 1782 również wydali pijarzy. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów nie udało się zrealizować całości przedsięwzięcia. Opublikowano jedynie prawa od XIV wieku do 1736 roku. Dalsze prace przerwały rozbiory Polski.
W okresie Księstwa Warszawskiego Volumina Legum zostały uznane za zbiór autentyczny prawa polskiegoArt. 7 Ustawy przechodniej do Kodeksu Napoleona z dnia 10 października 1809 r. (Dziennik Praw Księstwa Warszawskiego t. II, Nr 14 s. 87n)..
W drugiej połowie XIX wieku prawnik, wydawca i działacz polityczny Jozafat Ohryzko dokonał reedycji pierwszych 8 tomów Volumina Legum i wydał je w latach 1859–1860 wraz z dwoma dodatkowymi tomami inwentarzy. Tom IX ukazał się w 1889 w Krakowie, nakładem Akademii Umiejętności. Umieszczono w nim konstytucje z lat 1782, 1784 i 1786 oraz cały dorobek Sejmu Czteroletniego.
Tom X zawierający ustawy sejmu grodzieńskiego (1793) wydano dopiero w okresie PRL w 1952 w Poznaniu.
Do Volumina Legum opublikowano również kilka naukowych prac, słowników oraz indeksów. W 2012 roku opublikowany został Indeks nazwisk do Volumina Legum Marka Wolińskiego.
Zbiór był pierwszym polskim pismem, za które opłacano subskrypcję.
Wydane Tomy Volumina Legum doczekały się kilku edycji. Pierwsze z nich w latach (1732–1782). Opublikowano:
+ Lata publikacji i zawartość Volumina Legum 1732–1952 Nr tomu LataZawartość Rok publikacjiTom I Napisany w języku łacińskim obejmuje „Statut Wiślicki” Kazimierza Wielkiego, oraz dzieła prawodawcze innych polskich królów do r. 1547Tom IIUchwały sejmowe z tego okresu.Tom IIITom IVTom VTom VIZawiera uchwały sejmowe z czasu panowania Augusta II Sasa, „Pakty i przywileje księstwa Kurlandzkiego”, oraz obowiązującą w województwach pomorskich „Korrekturę Pruską”. Uchwały sejmu pacyfikacyjnego za Augusta III z r. 1736Tom VIITom VIIITom IXKonstytucje z lat 1782, 1784 i 1786 oraz cały dorobek Sejmu CzteroletniegoTom Xustawy sejmu grodzieńskiego (1793)Inw. t. IInwentarz Voluminow legum przedruk wydania XX. Pijarow. Cz. 1, Do tomów I-VIInw. t. IIInwentarz Voluminow legum przedruk wydania XX. Pijarów. Cz. 2, Do tomów VII-VIII
Bibliografia Volumina Constitutionum. T. I/1. Warszawa: wyd. S. Grodziski, I. Dwornicka i W. Uruszczak, 1996.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Volumina Legum w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej tomy 1-7 w edycji Stanisława Konarskiego. Volumina Legum w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej tomy 1-8 (edycja Jozafata Ohryzki), tom 9 (1889) oraz dwa tomy inwentarzy (do tomów 1-6 i 7-8). Publikacja planowana (stan z 2019 r.):
Kategoria:Akademia Umiejętności Kategoria:Sejm Polski Kategoria:Wydawnictwa źródłowe Kategoria:Źródła prawa polskiego okresu przedrozbiorowego