thumb|Grigorij Czuchraj w czasie II wojny światowej Grigorij Naumowicz Czuchraj (; ur. 23 maja 1921 w Melitopolu, zm. 29 października 2001 w Moskwie) – radziecki reżyser filmowy, scenarzysta i pedagog.

Życiorys Jego ojciec, Naum Zinowiewicz Rubanow, był zawodowym wojskowym. Czuchraj nazwisko nosił po matce – Ukraince Kławdii Petriwni Czuchraj, która rozwiodła się z Naumem, kiedy Grigorij miał trzy lata (w 1924). Wkrótce matka ponownie wyszła za mąż, za przewodniczącego kołchozu Pawła Litwinienkę. W 1935 roku cała rodzina przeniosła się do Moskwy, gdzie matka i ojczym uzupełniali braki w wykształceniu. W 1939 roku Grigorij został powołany do wojska. Służył w łączności. Po wybuchu wojny, w sierpniu 1941, zgłosił się na ochotnika do wojsk powietrznodesantowych i trafił na front. Do końca wojny, w szeregach radzieckich wojsk powietrznodesanatowych brał udział we wszystkich ważniejszych bitwach tej formacji w ramach frontów: Południowego, Stalingradzkiego, Dońskiego, 1. i 3. Ukraińskiego. Podczas bitwy stalingradzkiej otrzymał awans na pierwszy stopień oficerski. Wielokrotnie brał udział w radzieckich operacjach desantowych na tyłach frontu, m.in. w przygotowaniu powstania słowackiego w 1944 roku. Swój szlak bojowy zakończył pod Wiedniem i w grudniu 1945 roku został zdemobilizowany. Był czterokrotnie ranny. W sierpniu 1944 wstąpił do partii.

Po powrocie do ZSRR, w 1946 roku został studentem wydziału reżyserii Wszechzwiązkowego Instytutu Kinematografii (w klasie Jutkiewicza i Romma)Kazimierz Nowacki (red.), Z filmem radzieckim na ty, Kraków 1972, s. 45.. Po ukończeniu uczelni w 1953 roku, pomimo lukratywnej propozycji pracy w „Mosfilmie”, Czuchraj powrócił na Ukrainę i rozpoczął pracę w Kijowskim Studio Filmów Fabularnych, w charakterze asystenta II reżysera. W 1955 roku powrócił do Moskwy i rok później w „Mosfilmie” zrealizował swoje pierwsze samodzielne dzieło – film Czterdziesty pierwszy. Z „Mosfilmem” pozostał już wiązany do końca swojej kariery i wszystkie jego kolejne filmy powstały właśnie w tej wytwórni. Wszystkie zyskały rozgłos, były wielokrotnie nagradzane (głównie w ZSRR) i dziś uważane są za arcydzieła radzieckiej sztuki filmowej. W latach 1966–1976 kierował Eksperymentalnym Studio Filmowym przy „Mosfilmie”. Członek Państwowego Komitetu Kinematografii w latach 1964–1991. Sekretarz Związku Filmowców Radzieckich w latach 1964–1991. Wykładowca w moskiewskim WGiK-u.

Autor książek autobiograficznych: Moja wojna (Moskwa, 2001) i Moje kino (Moskwa, 2002).

Jest pochowany na Cmentarzu Wagańkowskim w MoskwieМогилы знаменитостей. Григорий Наумович Чухрай (1921-2001).

Życie osobiste Był żonaty z Iriną Pawłowną z d. Pienkową – wykładowcą języka i literatury rosyjskiej. Mieli dwoje dzieci: Pawła (ur. 1946) – reżysera filmowego i Jelenę (ur. 1961) – filmoznawcę.

Twórczość thumb|Mogiła Grigorija Czuchraja na Cmentarzu Wagańkowskim w Moskwie Debiutował filmem Czterdziesty pierwszy (1956, według opowiadania Borisa Ławrieniowa), odbiegającą od schematów realizmu socjalistycznego opowieścią z lat wojny domowej 1917–1922. W Balladzie o żołnierzu (1959) przedstawił tragizm wojny z perspektywy zwykłego żołnierza, a próbą rozrachunku z okresem stalinowskiego terroru był film Czyste niebo (1961). Wyrazem poszukiwań nowej stylistyki były kolejne filmy, m.in. Był sobie dziad i baba (1964), poruszający problem trwałości wykształconych w latach stalinizmu postaw dogmatycznych; paradokumentalny film Pamięć (1971), Trzęsawisko (1977), Życie jest piękne (1979).

W swojej twórczości wierny był jednemu, głównemu tematowi: człowiek wobec historii.

Tworzył również filmy dokumentalne, m.in. Nauczę was marzyć (1985, wraz ze współreżyserem Jurijem Szwyriowem), Todfeinde – vom Sterben und Überleben in Stalingrad (1992, współreżyserowany z Rainerem Schübelem).

Wybrana filmografia Reżyser 1956 – Czterdziesty pierwszy 1959 – Ballada o żołnierzu 1961 – Czyste niebo 1965 – Był sobie dziad i baba 1966 – Ludzie! 1971 – Pamięć 1978 – Grzęzawisko 1979 – Życie jest piękne 1984 – Nauczę was marzyć...

Scenarzysta 1959 – Ballada o żołnierzu 1971 – Pamięć 1979 – Życie jest piękne 1984 – Nauczę was marzyć...

Odznaczenia i nagrody Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy (1996) Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (1985) Order Wojny Ojczyźnianej II klasy (1945) Nagroda Leninowska (1961) Order Czerwonego Sztandaru Pracy (trzykrotnie) Order Czerwonej Gwiazdy (1944) Medal 100-lecia urodzin Lenina (1970) Medal „Za obronę Stalingradu” Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „50-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal „W upamiętnieniu 850-lecia Moskwy” Medal „Weteran pracy” Medal Żukowa Order Partyzanckiej Gwiazdy (Jugosławia) Order Pracy (Węgierska Republika Ludowa) Order Pokoju i Przyjaźni (Węgierska Republika Ludowa) I inne.

Przypisy

Bibliografia Galina Dołmatowska, Irina Szyłowa, Sylwetki radzieckiego ekranu, przeł. z ros. Marek Dzierwajłło, Wydawnictwo Progress, Moskwa 1980, s. 74-85. Edward Pawlak, Barbara Pełka, Film radziecki w Polsce, Warszawa 1985, s. 235.

ГРИГОРИЙ ЧУХРАЙ

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Wszechrosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Kinematografii im. S.A. Gierasimowa Kategoria:Autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Ludowi Artyści RFSRR Kategoria:Ludowi Artyści ZSRR Kategoria:Radzieccy reżyserzy filmowi Kategoria:Radzieccy scenarzyści Kategoria:Rosyjscy pedagodzy Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wszechrosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Kinematografii im. S.A. Gierasimowa Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina Kategoria:Odznaczeni Medalem „Weteran pracy” Kategoria:Odznaczeni Medalem Żukowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni Orderem Partyzanckiej Gwiazdy (Jugosławia) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Wagańkowskim w Moskwie Kategoria:Ludzie urodzeni w Melitopolu Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2001