thumb|Dawny biurowiec „Eltry” przy ulicy Dworcowej w Bydgoszczy (2022) thumb|Podtynkowy wyłącznik Prima, Nr 1110 – 1937 r. produkcji Fabryki Artukułów Elektrotechnicznych mały|Eltra MOT-59 – pierwszy polski, miniaturowy odbiornik tranzystorowy mały|Obwód drukowany radioodbiornika Koliber – pierwszego masowo produkowanego na tranzystorach mały|Sylwia MOT-633 – produkowany od 1966 mały|Eltra 50 MOT-729 – produkowany od 1973 z użyciem układów scalonych mały|Stylizowany na sprzęt wojskowy odbiornik Major MOT-759 (od 1976) mały|Trzyzakresowy odbiornik Izabella mały|Jowita (1975-1985) mały|Radioodbiornik Julia Stereo (1979-1991) mały|Pierwszy radiomagnetofon stereofoniczny Klaudia RMS-801 produkowany od 1980 mały|Wzmacniacz Eltron 100 U produkowany w latach 70. i 80. mały|Odbiornik stereofoniczny ATS 361 mały|Produkowany w Warszawie, a później w Bydgoszczy radiomagnetofon Grundig MK 2500 thumb|Esperanto-Rondo Eltra (Koło Esperanta Eltra), 1964 Eltra – przedsiębiorstwo w Bydgoszczy przekształcone w 1956 roku z uruchomionej po 1945 roku w PRL Bydgoskiej Fabryki Artykułów Elektrotechnicznych, jedna z najstarszych fabryk branży elektrotechnicznej w Polsce. W 1959 wyprodukowała pierwszy polski radioodbiornik tranzystorowy Eltra MOT-59. W 1997 część zakładu stała się własnością koncernu Tyco International, a w 1998 Lexel A/S. W 2003 wyodrębniła się jako spółka akcyjna Elda-Eltra Elektrotechnika, należąca do międzynarodowego koncernu Schneider Electric.
Historia Okres międzywojenny 1923-1939 Przedsiębiorstwo zostało założone 1 marca 1923 rokuKornet Dorota: Przemysł elektrotechniczny w Bydgoszczy w latach 1920–1939 (cz. 1), [w:] Kronika Bydgoska XVIII. przez przybyłego z Warszawy inż. Stefana Ciszewskiego. Siedziba zlokalizowana była w Bydgoszczy przy ulicy Świętej Trójcy 3Gwiazdowski Stanisław: O inż. Stefanie Ciszewskim, jego fabryce i jej kierowniku Władysławie Gwiazdowskim, [w:] Kalendarz Bydgoski 1985.. Zakład zajmował zaledwie 25 metrów kwadratowych, na których znajdowały się tokarka, tłoczarnia, bęben do czyszczenia, dwie prasy ręczne, trzy wiertarki i cztery imadła. Zakład początkowo zatrudniał 4, a następnie 13 pracowników, a administrację stanowili inż. Ciszewski ze swym teściem oraz Władysław GwiazdowskiHistoria elektryki polskiej. Przemysł i instalacje elektryczne tom IV. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne Warszawa 1972.. Pierwszymi wyrobami były paseczki topikowe do bezpieczników i elementy izolacyjne, wieszaki do lamp oraz porcelanowe wtyczki i gniazdka. W 1925 produkowano już 25 różnych wyrobów. Zakład korzystał z koniunktury związanej z szybkim tempem elektryfikacji krajuJacek Glugla Inżynier Stefan Ciszewski. Bydgoski Henry Ford.
W 1925 przedsiębiorstwo powiększyło znacznie kapitał zakładowy dzięki wejściu do spółki przemysłowca Mieczysława Kutnickiego (do 1933). Przy ulicy Sobieskiego 1 wybudowano nową fabrykę, a w 1933 rozpoczęto wykonywanie mas termoutwardzalnych. W tym roku powstał zakładowy klub sportowy Spartan – Ciszewski Bydgoszcz, który przez swoje osiągnięcia (mistrzostwo Pomorza w koszykówce, wicemistrzostwo w piłce nożnej) reklamował fabrykę.
W 1937 przedsiębiorstwo przekształcono w spółkę akcyjną, kontrolowaną przez rodzinę założyciela zakładuKamosiński Sławomir: Miasta przemysłowe dolnej Wisły, [w:] Historia polskich okręgów i rejonów przemysłowych. Tom I. Praca pod redakcją Łukasza Dwilewicza i Wojciecha Morawskiego. Polskie Towarzystwo Historii Gospodarczej. Warszawa 2015. , s. 176–177.. Zatrudnienie wzrosło ze 139 osób w 1928 do 526 osób w 1939 roku. Produkcja opierała się na własnej, oryginalnej myśli technicznej. Pomysłodawcą nowych wyrobów był m.in. właściciel spółki Stefan Ciszewski, który wiele z nich opatentował. Asortyment obejmował 1220 urządzeń elektrotechnicznych dla niskiego i częściowo wysokiego napięcia. Przedsiębiorstwo w tym czasie pracowało na trzy zmianySudziński Ryszard: Życie gospodarcze Bydgoszczy w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Historia Bydgoszczy tom II część pierwsza 1920–1939. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Bydgoszcz 1999. . i miało przedstawicielstwa w 7 większych miastach Polski. W 1939 rozpoczęto budowę filii w Zamościu na terenie Centralnego Okręgu Przemysłowego.
Spółka przez cały okres międzywojenny wypracowywała zysk netto, nawet w okresie wielkiego kryzysu i to mimo dużych kwot przeznaczanych na rozbudowę fabryki oraz unowocześnienie parku maszynowego. Fabrykę wyróżniała także wyjątkowa dbałość o pracowników, warunki sanitarne i socjalne. Po śmierci inż. Stefana Ciszewskiego (15 listopada 1938) spółką do 31 marca 1939 kierował Władysław Gwiazdowski, a następnie inż. Janusz Zambrzuski.
Fabryka Ciszewskiego wystawiała swoje produkty zarówno na Międzynarodowych Targach Poznańskich, jak i Targach Lipskich. Za swoje wyroby uzyskała liczne dyplomy uznania, trzy złote medale na wystawach krajowych (Lwów 1926, Wilno 1928, Warszawa 1936) oraz dwa na wystawie w Paryżu (1937). Przedsiębiorstwo słynęło z wysokiej jakości produktów i wydawało bogato ilustrowane katalogi wyrobów. Produkcja przedsiębiorstwa pokrywała 80% krajowego zapotrzebowania na artykuły sprzętu instalacyjnego. W poczet klientów zaliczały się m.in. koncerny: Siemens, AEG, czy Brown Boveri. W okresie międzywojennym zakład zaliczał się do największych przedsiębiorstw przemysłu elektrotechnicznego w Polsce obok zakładów braci Borkowskich i Lukrec w Warszawie oraz Spółki Akcyjnej Przemysłu Elektrotechnicznego w Czechowicach-Dziedzicach.
Okres okupacji niemieckiej Jesienią 1939 przedsiębiorstwo zostało przejęte przez NiemcówSudziński Ryszard: Życie gospodarcze Bydgoszczy w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Historia Bydgoszczy tom II część druga 1939–1945. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Bydgoszcz 2004. .. W tym czasie córka i zięć założyciela fabryki inż. Stefana Ciszewskiego (zm. 1938) zostali rozstrzelani w masowej egzekucji w Tryszczynie.
Wiosną 1940 powiernikiem przedsiębiorstwa został przemysłowiec gdański Erhardt Schmidt, który w 1941 kupił fabrykę. Obok wytwarzania artykułów elektrotechnicznych prowadzono produkcję na rzecz Wehrmachtu, m.in. zapalniki do szrapneli, wytwarzanych w miejscowej fabryce Löhnerta. Rozwój produkcji wojennej był przyczyną uzupełnienia parku maszynowego oraz wzrostu zatrudnienia z 200 w 1939 do 767 pracowników w 1944 roku. W końcowym etapie wojny fabryka wraz z więziennymi filiami w Koronowie (1941) oraz w Sztumie (1943) zatrudniała około 1200 osób. Większość załogi stanowili Polacy, jeńcy wojenni oraz więźniowie. Kierownicze stanowiska były obsadzone Niemcami, a Polakom potrącano ok. 30% uposażenia.
20 stycznia 1945 pracownik zakładu Edmund Biechowski zniszczył materiały wybuchowe przygotowane do wysadzenia zakładuRykowski Marcin: Człowiek, który uratował „Eltrę”, [w:] Kalendarz Bydgoski 2011..
Okres PRL W kwietniu 1945 radzieckie władze wojskowe rozpoczęły akcję demontażu i wywozu urządzeń do ZSRRPolityka władz radzieckich wobec przemysłu bydgoskiego w latach 1945–1946, [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945–1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. , s. 103–126.. 6 kwietnia zakład obstawił oddział Armii Czerwonej, a 180 maszyn trafiło do zakładów elektrycznych w Leningradzie. Wiosną 1946 jako rekompensatę do fabryki przewieziono maszyny z przedsiębiorstwa Schortmann w Lipsku. Po upaństwowieniu zakład podporządkowano Centralnemu Zarządowi Przemysłu Maszyn i Aparatów Elektrycznych, a od 1952 Centralnemu Zarządowi Wyrobów Precyzyjnych. Do 1948 fabryka powiększyła się o zakłady filialne w Nakle nad Notecią, Toruniu oraz w Poniatowej (1950). Część produkcji przekazano nowo powstałym zakładom, łącznie z oddelegowaniem pewnej grupy fachowców. Zakład w Nakle zatrudniał około 300 osób i z chwilą usamodzielnienia się w 1956 otrzymał nazwę: Zakłady Wytwórcze Sprzętu Instalacyjnego w Nakle.
W 1948 przy fabryce powołano Centralne Biuro Studiów i Konstrukcji Sprzętu Instalacyjnego, którego celem była standaryzacja wyrobów i racjonalny ich podział między różne fabryki. Z kolei w 1949 w Bydgoszczy wyodrębniono Zakłady Wytwórcze Sprzętu Instalacyjnego, któremu podlegały wszystkie zakłady produkujące sprzęt elektrotechniczny w całym kraju. W tym okresie fabryka w Bydgoszczy otrzymała nazwę Zakłady Wytwórcze Sprzętu Instalacyjnego A-4. W 1952 rozpoczęto rozbudowę zakładu. W okresie Planu Sześcioletniego (1950-1956) zatrudnienie zwiększyło się z 776 do 1240 pracownikówŻycie gospodarcze miasta 1945-1955, [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945–1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. , s. 199–243..
W 1956 na mocy decyzji Rady Ministrów przesunięto fabrykę do branży elektronicznej. Zakład przeszedł pod nadzór Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego i Teletechnicznego „Unitra”, co wiązało się z podjęciem produkcji podzespołów stykowych dla przemysłu elektronicznego oraz zmianą nazwy zakładu na „Eltra”.
Przełomem w działalności przedsiębiorstwa było opracowanie i wyprodukowanie w 1959 pierwszego polskiego, miniaturowego odbiornika tranzystorowego Eltra MOT-59. Jego konstruktorem był zespół inżynierów pod kierunkiem Romana PaluchowskiegoWdowicki Maciej: Telewizor znad Brdy, [w:] Kalendarz Bydgoski 2013.. Biorąc pod uwagę, że został zaprojektowany bez możliwości współpracy z ośrodkami na Zachodzie, w zakładzie, który nie miał tradycji w budowie radioodbiorników, należy uznać to za duże osiągnięcieWaldemar Dekański, Eltra – nieznana historia..., Sound and Vision, wrzesień/październik 2003.. Od tej pory odbiorniki przenośne stanowiły coraz bardziej znaczącą pozycję w asortymencie Eltry, nigdy jednak nie wyparły całkowicie produkcji podzespołów elektronicznych. Brak kooperantów do podjęcia produkcji podzespołów do radioodbiorników, zmusił zakład do uruchomienia nowego zespołu asortymentowego, m.in. przetwórstwa tworzyw sztucznych, fototechnicznej produkcji skali itp.Jaśkowiak Jerzy: Eltra – jubilat nowoczesny, [w:] Kronika Bydgoska V.
Drugim modelem radioodbiornika tranzystorowego był KoliberBrakowski Konrad: Od przełącznika do obwodów scalonych, [w:] Kalendarz Bydgoski 1972.. W latach 1965–1968 produkowano nowe, ulepszone przenośne odbiorniki: Tramp, Minor, Sylwia, Ara, Jacek (w częściach do składania), Sylwia-2, Kamila i Kama, a w 1969 trzyzakresowy aparat Dominika i Izabella (poprzednie miały tylko dwa zakresy – fale długie i średnie). W 1970 wszedł do produkcji 4-zakresowy odbiornik Laura. W tym czasie produkowano 400 tys. szt. radioodbiorników rocznie, co stanowiło 60% wartości całej produkcji zakładu. Tranzystory pochodziły z importu, początkowo z firmy Telefunken, a później Philips.
W 1960 pracownicy zakładu dokonali montażu kilkudziesięciu egzemplarzy telewizorów Szmaragd 902 z części sprowadzonych z Warszawskich Zakładów Telewizyjnych. W latach 60. starano się wprowadzać taśmowy system produkcji. Równolegle przebiegała rozbudowa hal produkcyjnych. W 1964 oddano do użytku 11-kondygnacyjny biurowiec przy ul. Dworcowej. Technologię produkcji wzbogacono o nowe rozwiązania konstrukcyjne, m.in. obwody drukowane. W latach 1958–1970 opracowano i wdrożono do produkcji seryjnej 13 typów radioodbiorników opartych w całości na polskich rozwiązaniach konstrukcyjnych, wykorzystujących jednak podzespoły importowane z krajów zachodnich. W 1968 wyprodukowano milionowy odbiornik radiowy i zakupiono we francuskiej firmie Isostat licencje na segmentowe przełączniki klawiszowe, które w przyszłości stały się głównym produktem eksportowym przedsiębiorstwa. Wdrażanie nowych technologii przebiegało jednak z opóźnieniem wynikającym z niedowładu gospodarki centralnie planowanej.