„Nasza Księgarnia” – wydawca działający pod kilkoma nazwami (zależnie od okresu): Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, Państwowe Wydawnictwo Literatury Dziecięcej „Nasza Księgarnia”, Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”. Najstarsze i największe w Polsce wydawnictwo literatury dla dzieci i młodzieży. Założone z inicjatywy Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w 1921, wydało kilkanaście tysięcy książek dla młodego czytelnika, we wszystkich przedziałach wiekowych.
Historia wydawnictwa Okres międzywojenny Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, jedna z najstarszych oficyn wydawniczych w Polsce, powstała w 1921 roku jako spółka akcyjna z siedzibą w Warszawie przy ul. Widok 22, z inicjatywy Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (późniejszy Związek Nauczycielstwa Polskiego). Było odpowiedzią na potrzeby odradzającego się w niepodległej Polsce szkolnictwa, które mierzyło się z brakiem podręczników, pomocy naukowych i metodycznych. Jej statut zatwierdzony został 17 czerwca 1921 r. przez ówczesnego Ministra Przemysłu i Handlu oraz Ministra Skarbu.
„Nasza Księgarnia” miała prowadzić działalność wydawniczą i księgarską. Zgodnie ze statutem członkami spółki mogli być nauczyciele, autorzy, wydawcy, księgarnie lub osoby i instytucje, mające związek ze szkolnictwem i wychowaniem. Prowadzono kampanie, m.in. w „Głosie Nauczycielskim”, zachęcające do zakupu akcji. Na początku akcjonariuszami były przede wszystkim osoby prywatne oraz dwie inne spółki: „Nasz Sklep” i „Nasza Drukarnia”. Dopiero w 1931 r. Związek, odkupując udziały „Naszego Sklepu” i części prywatnych akcjonariuszy, stał się posiadaczem większej liczby akcji (5 831 z 12 tys.) i w praktyce uzyskał decydujący wpływ na działalność firmy. Na czele spółki stał siedmioosobowy zarząd, którego dwóch członków miał prawo delegować Zarząd Główny Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (później ZNP). Przy zarządzie działała specjalna czteroosobowa komisja wydawnicza, bez której akceptacji nie mogło ukazać się żadne wydawnictwo. Dwóch jej członków mianował zarząd spółki, a dwóch pozostałych Zarząd Główny Związku. Statut gwarantował także Związkowi wsparcie w wymiarze 10% zysku firmy. W dniu 11 września 1921 roku odbyło się walne zgromadzenie akcjonariuszy poprowadzone przez Zygmunta Nowickiego, na którym wybrano pierwszy zarząd. Prezesem „Naszej Księgarni” został Stanisław Kruszewski, zaś członkami: Karol Marek, Eugeniusz Bońkowski, Stanisław Thomas, Tadeusz Ziemkiewicz, Czesław Drabarek i Stanisław Paliński. Skład zarządu wielokrotnie się zmieniał, ale przez dłuższy czas współtworzyli go: Stefan Drzewiecki, Maurycy Kisielnicki, Ludwik Pawłowski, Julian Smulikowski, Ludwik Suda, Wacław Tułodziecki i Józef Włodarski.
Działalność edytorską spółka rozpoczęła w sierpniu 1921 roku. W dniu 27 sierpnia 1921 r. otwarto księgarnię przy ul. Widok 22 w Warszawie. Spółka wydzierżawiła 12 lipca 1928 roku lokale przy ulicy Świętokrzyskiej 18, dokąd przeniosła swoją siedzibę i księgarnię. Jeszcze w 1921 roku spółka nabyła w Łodzi księgarnię „Odrodzenie” przy ul. Piotrkowskiej 181, która stała się jej pierwszą filią kierowaną przez Bronisława Szwalma i Juliana Brauna. Wraz z rozwojem „Nasza Księgarnia” otwierała kolejne oddziały w Wilnie (1936, przy ul. Wielkiej 42), Lublinie (1938, przy ul. Krakowskie Przedmieście 38) i Katowicach (1939, przy ul. 3 Maja 21).
II wojna światowa W latach 1939–1945, w czasie II wojny światowej, „Nasza Księgarnia” nie przerwała swej działalności wydawniczej, zmieniła tylko jej formy, przystosowując je do warunków pracy konspiracyjnej. Po zakończeniu pierwszej fali działań wojennych oficyna wznowiła pracę już w październiku 1939 roku. Zniszczeniu wskutek bombardowania Warszawy uległy składy książek przy ul. Romualda Traugutta. Zachowały się biura, księgarnia i magazyny w siedzibie głównej przy ulicy Świętokrzyskiej. ZNP, by zabezpieczyć spółkę przed przejęciem jej majątku przez okupacyjne władze, dokonał fikcyjnej sprzedaży pakietu większościowego akcji, na podstawie antydatowanej umowy, działaczowi ZNP Wacławowi Tułodzieckiemu. Oficyna oficjalnie prowadziła sklep księgarsko-papierniczy w Warszawie, kierowany przez Witolda Lichaczewskiego, a nieoficjalnie współpracowała z Tajną Organizacją Nauczycielską. Poprzez sieć dystrybucji, organizowaną w oparciu o powiązane z TON spółdzielnie nauczycielskie, oficyna rozprowadziła w 1941 roku ponad 12 tysięcy egzemplarzy książek, a do końca okupacji kilkadziesiąt tysięcy. Oferowała także wsparcie finansowe swoim przedwojennym autorom i ilustratorom.
Okres Polski Ludowej Po wojnie, 10 czerwca 1945 r., wydawnictwo zostało przekształcone w spółdzielnię pod nazwą Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”. Zgodnie z przyjętym wówczas statutem władze spółdzielni stanowiło walne zgromadzenie, rada nadzorcza i zarząd. Do spółdzielni przystąpić mogły tylko osoby i instytucje związane z oświatą i szkołą. Ponieważ lokale przy ul. Romualda Traugutta i Sienkiewicza zostały zniszczone w wyniku działań wojennych, nową siedzibę zorganizowano przy ul. Spasowskiego 4, w lokalu Wydziału Wydawniczego ZNP, włączonego do spółdzielni. W przeciągu kilku lat wybudowano na terenie ZNP nowy budynek przy ul. Spasowskiego 4A, dokąd przeniesiono siedzibę wydawnictwa. Wydawnictwo rozwijało się dynamicznie – powstała szeroka sieć własnych placówek księgarskich w całej Polsce, powstały również własne introligatornie i drukarnie w Warszawie. W 1946 r. zakupiono dwie drukarnie: w Piotrkowie Trybunalskim przy ul. Słowackiego 9 i w Radomsku przy ul. Narutowicza 20, które krótko potem zostały utracone w wyniku upaństwowienia.
W 1948 roku redaktorem naczelnym i kierownikiem do spraw wydawniczych została Zofia Kubarowa, prezesem zarządu Bolesław Orłowski. Jego następcą na początku lat 50. XX w. był W. Pokora.
W 1950 roku dystrybucję książek przejęło Państwowe Przedsiębiorstwo „Dom Książki”, a czasopism Państwowe Przedsiębiorstwo Kolportażu „Ruch”, co spowodowało likwidację licznych spółdzielni i własnych punktów sprzedaży „Naszej Księgarni”. Udziały zamkniętych spółdzielni nabył ZNP, stając się niemal wyłącznym właścicielem wydawnictwa. Z dniem 1 stycznia 1954 r. Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia” został przekształcony ze spółdzielni w przedsiębiorstwo państwowe, którym kierował dyrektor. Początkowo nazwa firmy brzmiała Państwowe Wydawnictwo Literatury Dziecięcej „Nasza Księgarnia”, ale 19 lutego 1960 r. decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki przywrócono nazwę Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”. Temu resortowi Instytut podlegał do 1973 roku, a od 1974 roku Ministerstwu Oświaty i Wychowania.
Kolejnymi dyrektorami byli: Adam Gostomski (1954–1957), Tadeusz Parnowski (1958–1960), Stanisław Mach (1960–1977), Ignacy Gajewski (1977–1979), Czesław Wiśniewski (1979–1990).
Wraz z przekształceniem w przedsiębiorstwo państwowe „Nasza Księgarnia” po raz pierwszy od swojego powstania była niezależna od Związku Nauczycielstwa Polskiego. Jednak już pod koniec 1957 roku ZNP uzyskało od ministra kultury i sztuki narzędzia wpływu na wydawnictwo, m.in. poprzez powołaną Radę Programowo-Wydawniczą, której skład ustalał Zarząd Główny ZNP. Do pierwszej Rady weszli: Marian Brandys, Michał Bylina, Henryk Dzienisiewicz, Michał Godlewski, Krystyna Gromkowa, Maria Gutry, Tadeusz Jabłoński, Aleksander Kamiński, Szczepan Kowalczyk, Halina Kowalewska, Stanisław Kwiatkowski, Maria Kann, Kazimierz Maj, Józef Malarecki, Janina Porazińska, Tadeusz Parnowski, Antoni Rajkiewicz, Kazimierz Rusinek, Konstanty Sopoćko, Bogdan Suchodolski, Stefan Szuman, Irena Skowronkówna, Irena Szadziewska, Alina Szemińska, Stanisław Tułodziecki, Wacław Tułodziecki, Teofil Wojeński, Wacław Wojtyński, Zofia Zakrzewska, Zofia Zemankowa.
W 1973 roku przedsiębiorstwo poddano reorganizacji. Nadal kierował nim dyrektor, ale korzystając z Rady Konsultacyjnej, Kolegium Wydawnictwa i Kolegium Czasopism. Działały redakcje zajmujące się konkretnym rodzajem wydawnictw i redakcje czasopism. Na początku 1982 roku przyjęto nowy statut przedsiębiorstwa, a w 1983 roku utworzono Samorząd Pracowniczy.
Od 1990 roku Kolejny etap w dziejach „Naszej Księgarni” to lata 1990–1992, kiedy próbowała przetrwać w toku przemian ustrojowych i ekonomicznych. W przejściowym okresie po transformacji dyrektorką przedsiębiorstwa i naczelną redaktorką została Anna Węgrzyn, rekomendowana przez zakładową „Solidarność”. Na stanowisko dyrektora do spraw produkcji i naczelnego grafika powołany został Mirosław Tokarczyk. Oficyna miała kłopoty finansowe, głównie z powodu załamania ścieżek dystrybucji przy równoczesnym braku działu sprzedaży (dotychczas całe nakłady hurtowo odbierała Składnica Księgarska) i nadmiernie rozbudowanej struktury wydawniczej. W 1992 roku firma miała długi i około 30 ton niesprzedanych książek składowanych we własnych magazynach w budynku o powierzchni 4 tys. m², za który musiała opłacać dzierżawę ZNP.
Ostatecznie doszło do likwidacji przedsiębiorstwa państwowego i jego przekształcenia w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą w grudniu 1992 r. pod nową nazwą Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”. Część udziałów i funkcję prezesa objął wówczas Mirosław Tokarczyk. Od 2001 roku pełni ją Agnieszka Tokarczyk.
Działalność wydawnicza Lata 1921–1945 thumb|Ilustracja z książki pt. Pomyłka jastrzębia, Zofia Rogoszówna, Wydawnictwo „Nasza Księgarnia” S.A., Warszawa, 1936 W okresie międzywojennym przewagę w produkcji wydawniczej stanowiły książki metodyczne dla nauczycieli oraz podręczniki szkolne. Już w 1921 r. wydane zostały m.in. Geometria dla szkół powszechnych siedmioklasowych Jana Grabowskigo, Literatura ludowa Bronisława Malanowskiego, Tablica do nauki historii Polski dla nauczyciela Cecylii Oderfeldowej, Nasza pierwsza książka na klasę II szkół powszechnych Aleksandra Stala oraz Patrzę i opisuję Stefanii Baczyńskiej i Anny Oderfeldówny. Książki dla dzieci i młodzieży wydawane były sporadycznie, przy czym od lat 30. XX w. ich liczba trochę wzrosła. Udział ilościowy tej literatury w ogólnej produkcji był nadal znacznie mniejszy. Utrzymywano ich niską cenę i odznaczały się bogatą, jak na owe czasy, szatą graficzną. Nakłady tych pozycji wynosiły średnio od tysiąca do 5,7 tys. egzemplarzy, a najwyższy nakład pojedynczego tytułu osiągnął 30 tys. egzemplarzy.
„Nasza Księgarnia” w ciągu pierwszych dziesięciu lat działalności wydała 182 tytuły wydawnictw zwartych, w tym: 72 prace kierowane do nauczycieli, 29 podręczników, 48 książek beletrystycznych lub popularnonaukowych dla dzieci i młodzieży, 19 utworów scenicznych, 14 książek dla dorosłych. Największą liczbę tytułów o największych nakładach wydano podręczników szkolnych, nierzadko w kilku wydaniach, których łączny nakład dochodził do 200 tysięcy egzemplarzy. Do września 1939 r. nakładem NK ukazały się ogółem 454 tytuły, w tym 217 książek dla nauczycieli i rodziców, 32 podręczniki, 115 książek beletrystycznych i popularnonaukowych, 44 utwory sceniczne, 34 książki dla dorosłych oraz 12 pomocy szkolnych (wśród nich mapy). Szczególnie popularne były mapy opracowane przez Michała Janiszewskiego, a zwłaszcza Fizyczna mapa Polski. Dużym przedsięwzięciem wydawniczym była trzytomowa Encyklopedia wychowania opracowana przez Wojciecha Gottlieba, Stanisława Łempickiego, Bogdana Suchodolskiego i Józefa Włodarskiego.
Część tytułów w okresie międzywojennym ukazywało się w seriach wydawniczych kierowanych do nauczycieli, np. „Biblioteka Dzieł Pedagogicznych” (63 pozycje), „Z Praktyki Szkolnej” (44 pozycje), lub do dzieci i młodzieży, np.: „Biblioteka Teatrzyku Kukiełek” (3 pozycje), „Opowieści Przyrodnicze” (18 pozycji), „Teatr Szkolny i Domowy” (20 pozycji), „Ze Świata Przyrody” (11 pozycji).