thumb|Jaz na Kanale Bernardyńskim w Kaliszu (2010) Jaz – budowla hydrotechniczna w poprzek rzeki lub kanału, piętrząca wodę w celu utrzymania stałego poziomu dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się śluzy umożliwiające żeglugę i przepławki.
Podział Jazy dzieli się na ziemne, ziemno-betonowe, gumowe. Ze względu na ich charakter – na stałe i ruchome, tj. wyposażone w odpowiednie zamknięcia. Jazy ruchome umożliwiają regulację ich wysokości dla zarządzania zasobami wodnymi.
Budowa W jazie można wyróżnić dwie podstawowe części: górną (nadwodną) i dolną (podwodną). Część dolna chroni dno przed rozmyciem, przedłuża drogę filtracji oraz przejmuje obciążenia pionowe. Wyróżnia się tam elementy: ponur, wypad i poszur.
Wpływ na środowisko przyrodnicze Jazy mają negatywny wpływ na ekosystemy rzek. Podobnie jak zapory i inne budowle piętrzące sztucznie utrudniają migrację organizmów wodnych, m.in. ryb i małży. Skutkiem fragmentacji rzek liczebność ryb wędrownych w Europie spadła w latach 1970–2020 o ponad 90% i małży słodkowodnychLokalizację jazów i innych sztucznych barier na europejskich rzekach przedstawia Europejski Atlas Barier.. Jazy, redukując lokalnie wahania poziomu wody w rzece, zaburzają naturalny transport osadów.
W Polsce według oficjalnych danych jest 4600 jazów, jednak ich faktyczna liczba może być kilkukrotnie wyższa.
Galeria
Zobacz też
jaz dwupoziomowy jaz zastawkowy jaz walcowy jaz kozłowo-iglicowy śluza klauza stopień wodny próg (hydrotechnika)
Przypisy