mały|260x260px|Srebrne monety Jerzego V z lat 1928 - 1936; od lewej od góry: floren, półkorona, poniżej od lewej: sześciopensówka, szyling, trzypensówka Od XVIII wieku walutą Wielkiej Brytanii jest funt szterling (), który od 15 lutego 1971 jest równy 100 pensom (). mały|260x260px|Monety Jerzego VI z 1948 r; od lewej od góry 2x szyling (angielski, szkocki), dwa szylingi, półkorona, poniżej od lewej: sześciopensówka, pens, pół-pensa, farthing Zwyczajowo na awersie każdej monety brytyjskiej znajduje się popiersie obecnie panującego monarchy.

Dawny system Wcześniej jeden funt był równy 20 szylingom, zaś jeden szyling () – 12 pensom (). Jeszcze wcześniej 1 pens dzielił się na dwie półpensówki () lub na 4 ćwiartki ().

Funt oznaczany był symbolem „£”, szyling literą „s.”, pens „d.” Obecnie, dla rozróżnienia między „starym” pensem a nowym, stosuje się oznaczenie tego ostatniego „p.”; szyling wyszedł z użycia, a oznaczenie funta symbolem „£” pozostało bez zmian. Przykładowo zapis £2 5s. 3d. lub analogicznie „2/5/3” oznaczał: „2 funty, 5 szylingów, 3 pensy”. Jeżeli podano tylko dwie cyfry, oznaczało to szylingi i pensy, np. „5/3” oznacza to samo, co „5s. 3d.”, czyli 5 szylingów i 3 pensy.

Wartość 5 szylingów (1/4 funta) odpowiadała koronie (), zaś pół korony stanowiły dwa szylingi i sześć pensów (2s. 6d.).

Ceny artykułów wysokiej jakości oraz honoraria przedstawicieli wolnych zawodów (lekarzy, adwokatów itp.) liczone były w gwineach. 1 gwinea (, gn.) stanowiła funta i szyling, czyli 1gn. = £1 1s = 21s.

Decymalizacja 15 lutego 1971 roku dokonano decymalizacji funta, który od tej pory odpowiadał 100 „nowym” pensom. Wiązało się to z koniecznością zastąpienia dotychczas używanych monet, co nastąpiło jednak stopniowo. Już w 1968 roku w obiegu pojawiły się nowe monety 5- i 10-pensowe, które wyglądem jak i wartością odpowiadały dotychczasowym szylingom i florenom (monety te funkcjonowały równolegle przez ponad dwadzieścia lat). Rok później pojawiły się monety 50-pensowe, zastępujące banknoty 10-szylingowe, a z użycia wycofano półpensówki i półkorony. W 1971 roku zaprezentowane zostały nowe monety ½-, 1- i 2-pensowe, a z obiegu wycofane zostały stare 1- i 3-pensówki. Do 1980 roku wykorzystywane były stare 6-pensówki (odpowiadające 2,5 „nowym” pensom), do 1990 – szylingi, a jako ostatnie w 1993 roku wycofano floreny.

+ Monety i banknoty w użyciu przed i po decymalizacji, w latach 1967-1994 Oznaczenie Wartość'67'68'69'70'71'72'73'74'75'76'77'78'79'80'81'82'83'84'85'86'87'88'89'90'91'92'93'94 ½d ~£0,0021 półpensówka () 1d ~£0,0042pensówka ()½p £0,005półpensówka ()1p £0,01 pensówka ()3d £0,0125 trzypensówka ()2p £0,02dwupensówka ()6d £0,025 sześciopensówka ()1/- £0,05 szyling ()5ppięciopensówka ()2/- £0,10 floren ()10pdziesięciopensówka () 2/6 £0,125 półkorona ()20p £0,20dwudziestopensówka ()10/- £0,50banknot 10-szylingowy ()50ppięćdziesięciopensówka () £1banknot 1-funtowy ()funt () £5banknot 5-funtowy () £10banknot 10-funtowy () £20banknot 20-funtowy () £50 banknot 50-funtowy ()

Monety obecnego systemu Obecnie w użyciu są następujące monety: półpensówka (), o wartości £0,005, w latach 1971–1984 pensówka (), £0,01, od 1971 r. dwupensówka (), £0,02, od 1971 r. pięciopensówka (), £0,05 od 1968 r. dziesięciopensówka (), £0,10, od 1968 r. dwudziestopensówka (), £0,20, od 1982 r. dwudziestopięciopensówka (), £0,25, 1971–1981, nie znajduje się w obiegu pięćdziesięciopensówka (), £0,50, od 1969 r. moneta jednofuntowa (), £1,00, od 1983 r. – do tego momentu krążył banknot o tym nominale moneta dwufuntowa (), £2,00, od 1986 na specjalne okazje, od 1997 r. w normalnym obiegu moneta pięciofuntowa (), £5,00, od 1990 r., nie znajduje się w obiegu

+Cechy obecnych monet brytyjskich Wartość</th> Średnica[ mm ] Grubość[ mm ] Waga[ g ] Skład Brzeg 1 p. 20,32 1,52 (brąz) 1,65 (stal pokryta miedzią) 3,56 Brąz (do 1992)stal pokryta miedzią (od 1992) gładki 2 p. 25,90 1,85 (brąz) 2,03 (stal pokryta miedzią) 7,13 brąz (do 1992) stal pokryta miedzią (od 1992) gładki 5 p. 18,00 1,70 (miedzionikiel) 1,89 (stal pokryta niklem) 3,25 miedź z niklem (do 2011) stal pokryta niklem (od 2012) ząbkowany 10 p. 24,50 1,85 (miedzionikiel) 2,05 (stal pokryta niklem) 6,50 miedź z niklem (do 2011) stal pokryta niklem (od 2012) ząbkowany 20 p. 21,40 1,70 5,00 miedź z niklem gładki, siedmiokątny 25 p. 38,61 2,89 28,28 miedź z niklem ząbkowany, (nie spotykane w obiegu) 50 p. 27,30 1,78 8,00 miedź z niklem gładki, siedmiokątny £1 22,50 3,15 9,50 nikiel z mosiądzem ząbkowany, z różnymi inskrypcjami £2 28,40 2,50 12,00 wewnątrz miedź z niklem,na zewnątrz nikiel z mosiądzem ząbkowany z tekstem(„stojąc na barkach olbrzymów” – słowa Isaaca Newtona) £5 38,61 2,89 28,28 miedź z niklem gładki, (nie spotykane w obiegu)

Monety stosowane dawniej Poniżej znajduje się lista stosowanych dawniej monet w Anglii. Do czasów zjednoczenia (1707 r.) w Szkocji niektóre monety miały inne wartości i wymiary.

Do grudnia 1717 r. gwinea stanowiła wartość od 20 do 30 szylingów; w tym roku ustanowiono ją na stałą wartość 21 szylingów.

Większość monet było wykonywanych ze srebra.

5 gwinei, o wartości 100 szylingów, od 1717 r. 105 s. (1668–1753) 5 funtów, ze złota (1826–1990) , o wartości 60s. (1642–1644) 50 szylingów (1656) 2 gwinee, 42s. (1664–1753) 2 funty, 40s. (1823–1937) , 30s. (1604–1625) 1 gwinea, 21s. (1663–1799, (1813) , 20s. (1656) suweren (, potocznie ), 20s. (1489–1604; (1817–1914) , 20s. (1619–1644?) , 20s. (1604–1619; (1649–1662) , 15s. (1604–1625) pół gwinei (), 10s. 6d. (1669–1813) pół suwerena (), 10s. (1544–1553; (1603–1604; (1817–1937) dwie korony (), 10s. (1604–1619; (1625–1662) pół funta (), 10s. (1559–1602; (1642–44) , 10s. (1642–43) , 10s. (1619–1625) , albo , początkowo 10s., od 1553 15s. (1464–1470, (1487, (1553–1603) trzecia część gwinei (), 7s. (1797–1813) nobel (), początkowo 6s. 8d., od 1464 r. 8s. 4d. (1344–1464) anioł (), 6s. 8d. (1461–1643) floren () lub dwa lamparty () 6s. (1344) ćwierć gwinei () 5s. 3d. (1718, (1762) korona () 5s. (1526–1965) korona róży (), 4s. 6d. (1526–1547) dwa floreny () 4s. (1887–1890) pocz. 3s. 4d., od 1464 4s. 2d. (moneta bita w latach 1346–1438) pół anioła () 3s. 4d., potem 5s. 6d. (1470–1619) pół florena (), lampart () 3s. (1344) – bardzo rzadka pół korony () 2s. 6d. (1526–1969) ćwierć anioła () 2s., moneta ze złota (1547–1600) dwa szylingi/floren (), 2s. (1848–1970) (**) dwadzieścia pensów 1s. 8d., moneta ze złota (1257–1265) – bardzo rzadka ćwierć nobla (), 1s. 8d. (1344–1470) ćwierć florena lub 1s. 6d., moneta ze złota (1344) szyling (, potocznie ) 1s. (1502–1970) (**) sześciopensówka () 6d (1547–1970) 4d (1279–1662, 1836–1862) trzypensówka () 3d (1547–1970) , 2d (1351–1662) dwupensówka (), 2d, miedziana w latach 1797–1798 (od 1668) półtora pensa () 1,5d (1561–1582, (1834–1870) (*) pensówka () 1d (757-1970) trzy ćwiartki () 0,75d (1561–1582) półpensówka () 0,5d (1272–1969) ćwiartka () 0,25d (ok. 1200–1960) pół ćwierci (), 0,125d (1828–1868) (*) trzecia część ćwierci (), 0,08333d (1827–1913) (*) ćwierć ćwierci (), 0,0625d (1839–1868) (*) moneta szkocka , 0,5d (1539–1697)

Monety oznaczone gwiazdką (*) miały być używane tylko w koloniach, ale były stosowane na całym obszarze Imperium Brytyjskiego.

Monety oznaczone dwiema gwiazdkami (**) od 1970 r. służyły jako monety o wartości 10p. (moneta 1 floren = 2s.) oraz jako monety 5p. (moneta 1 szyling). Równocześnie, w obiegu były nowe monety 10p. i 5p., które miały taki sam rozmiar jak stare monety 2s. i 1s. W 1990 r. i 1993 r. wprowadzono nowe monety 10p. i 5p., mniejsze od wcześniej używanych, zaś stare (2s. i 1s.) wycofano.

Banknoty Obecnie w obiegu znajdują się cztery banknoty o nominałach 5, 10, 20 i 50 funtów, emitowane przez . Na awersie każdego z nich widnieje postać królowej Elżbiety II. (patrz: http://web.archive.org/web/20050525004928/http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/current/index.htm). Od 2016 roku w obiegu występuje pierwszy brytyjski banknot polimerowy o nominale 5 funtów, natomiast od 14 września 2017 banknot polimerowy 10 funtów. 5 czerwca 2024 roku do obiegu wprowadzono banknoty z wizerunkiem króla Karola III.

+ Banknoty Banku Anglii nominał wymiary postać na rewersie kolor £5 135 mm × 70 mm Elizabeth Fry (do 5 maja 2017 r.) turkusowy £5 125mm × 65mm Winston Churchill (od 13 września 2016 r.) turkusowy £10 142 mm × 75 mm Karol Darwin (do 1 marca 2018 r.) pomarańczowy £10 132mm x 69 mm Jane Austen (od 14 września 2017 r.) pomarańczowy £20 149 mm × 80 mm Edward Elgar (do 30 czerwca 2010 r.) fioletowy £20 149 mm × 80 mm Adam Smith (od 13 marca 2007 r.) fioletowy £20 139 mm × 73 mm Joseph Mallord William Turner (od 20 lutego 2020 r.) fioletowy £50 156 mm × 85 mm John Houblon (do 30 kwietnia 2014 r.) czerwony £50 156 mm × 85 mm Matthew Boulton i James Watt (od 2 listopada 2011 r.) czerwony £50 146 mm × 77 mm Alan Turing (od 23 czerwca 2021 r.) czerwony

Banknoty z Irlandii Północnej i Szkocji Niektóre lokalne banki Szkocji i Irlandii Północnej emitują własne banknoty funta szterlinga. Nie są one jednak prawnym środkiem płatniczym, a jedynie rodzajem weksla (oficjalnie w krajach tych statusu prawnego środka płatniczego nie posiadają jednak żadne banknoty – nawet te emitowane przez ). Banknoty północnoirlandzkie i szkockie często nie są honorowane w Walii i Anglii i nie są przyjmowane w wielu kantorach poza Wielką Brytanią.

Pieniądze używane w terytoriach zależnych Na wszystkich terytoriach zamorskich Wielkiej Brytanii: Wyspie Św. Heleny, Falklandach, Wyspie Man, Wyspach Normandzkich (w Guernsey i Jersey) oraz w Gibraltarze w obiegu znajdują się waluty – funty Św. Heleny, falklandzkie, Guernsey, Jersey, Man i gibraltarskie związane w stosunku 1:1 z brytyjskim funtem szterlingiem, ale zasadniczo samodzielnie emitowane przez rządy tych terytoriów. W praktyce jednak używane są równolegle z funtami brytyjskimi (np. bankomaty oferują możliwość wypłaty zarówno w funtach brytyjskich, jak i w funtach lokalnych), oraz (zwłaszcza na terytoriach położonych w Europie) z euro.

Zasadniczo funty terytoriów zależnych nie mogą być używane poza tymi terytoriami, w praktyce jednak banki brytyjskie – zwykle po zbadaniu legalności ich pochodzenia – akceptują je i wymieniają na funty brytyjskie.

Zobacz też Monety Edwarda VIII

Przypisy

Linki zewnętrzne

www.bankofengland.co.uk

Kategoria:Waluty Europy Kategoria:Gospodarka Wielkiej Brytanii