Konopiowate (Cannabaceae Endl.) – rodzina roślin zielnych (nierzadko pnączy) oraz niewielkich drzew z rzędu różowców (Rosales). Obejmuje 10 rodzajów ze 117 gatunkami, z czego 74 reprezentują rodzaj wiązowiec Celtis. W systemach klasyfikacyjnych z XX wieku zwykle zaliczano tu tylko dwa rodzaje: chmiel Humulus i konopie Cannabis. Konopiowate występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy i obszarów pod wpływem klimatu suchego i zimnego.
Duże znaczenie ekonomiczne mają konopie – uprawiane od co najmniej 8,5 tys. lat i wykorzystywane jako rośliny włóknodajne, olejodajne (olej z nasion wykorzystywany jest jako jadalny, do wyrobu lakierów i mydeł) i psychoaktywne (zawierają działający aktywnie tetrahydrokannabinol, za którego sprawą wykorzystywane są jako narkotyk rekreacyjny, legalizowany w różnych krajach jako mniej uzależniający i mniej szkodliwy niż cukier, alkohol i tytoń). Chmiel zwyczajny wykorzystywany jest do aromatyzowania piwa. Drzewa z tej rodziny dostarczają drewna i cenione są ze względu na jego twardość (wiązowiec) lub ze względu na szybki wzrost (Aphananthe i Trema). Szorstkie liście Aphananthe wykorzystywane są także jako papier ścierny.
Morfologia thumb|Konopie siewne thumb|Wiązowiec południowy thumb|Aphananthe aspera Pokrój Niewielkie drzewa, pnącza owijające się na podporach i rośliny zielne. Liście Ogonkowe, skrętoległe lub naprzeciwległe, zwykle dwurzędowe, z przylistkami. Blaszka pojedyncza, klapowana lub pierzasto podzielona, użyłkowana pierzasto, zwykle piłkowana na brzegu. Kwiaty Zwykle drobne, zielone lub brązowe, rozdzielnopłciowe, czasem obupłciowe. Zebrane w kwiatostany szczytowe lub wyrastające z kątów liści, mające postać wierzchotek, wiech lub pęczków, czasem kwiaty wyrastają pojedynczo. Okwiat tworzony jest przez zwykle cztery do ośmiu działek kielicha (płatków korony brak). Pręciki występują w takiej samej liczbie jak listki okwiatu. Zalążnia jest górna, powstaje z dwóch zrośniętych owocolistków, zwieńczona jest cienkimi i rozwidlonymi dwoma szyjkami. Owoce Orzeszki, niełupki, skrzydlaki i pestkowce.
Systematyka Konopiowate stanowią jedną z blisko spokrewnionych grup roślin pochodzących od wspólnego przodka i łączonych w klad różowców (Rosales). Do najbliżej spokrewnionych w ramach tej grupy należą rodziny wiązowatych (Ulmaceae), morwowatych (Moraceae) i pokrzywowate (Urticaceae). Powiązania i podział rodzajów między tymi rodzinami zmieniał się w zależności od danych jakimi dysponowali systematycy. Najnowsze badania filogenetyczne bazujące na analizie chloroplastowego DNA oraz sekwencjonowaniu DNA, wyraźnie wskazują na pochodzenie konopiowatych z grupy roślin Celtidaceae (wydzielanej w niektórych systemach jako odrębna rodzina). W celu utworzenia monofiletycznego taksonu w ramach rodziny konopiowatych zebrano Cannabaceae (Lupulaceae) wraz z CeltidaceaeSong, B.-H., Wang, X.-Q., Li, F.-Z., and Hong, D.-Y. 2001. Further evidence for paraphyly of the Celtidaceae from the chloroplast gene matK. Plant Systematics and Evolution 228(1-2): 107-115.Sytsma, K. J., Morawetz, J., Pires, J. C., Nepokroeff, M., Conti, E., Zjhra, M., Hall, J. C., and Chase, M. W. 2002. Urticalean Rosids: circumscription, Rosid ancestry, and phylogenetics based on rbcL, trnL-F, and ndh-F sequences. American Journal of Botany 89 (9): 1531-1546.. W efekcie według aktualizowanej strony Angiosperm Phylogeny Website do rodziny tej zalicza się 9 rodzajów ze 170 gatunkami (z czego ok. 100 należy do jednego rodzaju – wiązowiec Celtis).
Dawniejsze systemy wyłączały część rodzajów do odrębnych rodzin. W systemie Cronquista (1981) rodzina zaliczana była do pokrzywowców Urticales i obejmowała tylko dwa rodzaje: chmiel Humulus i konopie Cannabis, pozostałe współcześnie tu włączane rodzaje stanowiły podrodzinę Celtoideae w obrębie wiązowatych. Takie samo ujęcie systematyczne obowiązywało w systemie Takhtajana jeszcze w 2009.
Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Wykaz rodzajów Aphananthe Planch. Cannabis L. – konopie Celtis L. – wiązowiec Chaetachme Planch. Gironniera Gaudich. Humulopsis Grudz. Humulus L. – chmiel Lozanella Greenm. Pteroceltis Maxim. Trema Lour.
Przypisy