thumb|
Język neapolitański – język z grupy romańskiej używany w południowych Włoszech, a dokładniej w rejonie Kampanii z głównym ośrodkiem w Neapolu.
Znacznie różni się od standardowego języka włoskiego, zawiera przy tym pewne cechy języka sycylijskiego. W odróżnieniu od wielu innych włoskich języków/dialektów jest wciąż popularny nawet wśród młodego pokolenia. Liczbę osób, dla których jest językiem ojczystym, szacuje się na około 4 miliony. Nie został jak dotąd oficjalnie uznany przez państwo włoskie. Nie ma postaci języka standardowego. Pierwsze pisane teksty w dialekcie neapolitańskim pochodzą z XV wieku. Literatura jest stosunkowo obfita i tworzona również obecnie.
Słynne są neapolitańskie pieśni, zwłaszcza znana na całym świecie „’O sole mio”.
Język neapolitański a język włoski Język neapolitański nie jest jednolity. Stąd w neapolitańskiej Wikipedii znaleźć można teksty w różnych dialektach, jak też mieszaninę włoskiego z neapolitańskim.
Różnice w gramatyce Rodzajniki Język włoski Język neapolitański un, uno nu una na il, lo 'o la 'a i, gli, le 'e
W języku neapolitańskim, rodzajniki nieokreślone są skracane przed samogłoską do n', zaś określone – do ll'.
Przyimki Język włoski Język neapolitański a a da 'a di 'e, r'/d' (przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę) per pe, p' (przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę)
Przyimki włoskie z rodzajnikami: il l' lo la i gli le a al all' allo alla ai agli alle da dal dall' dallo dalla dai dagli dalle di del dell' dello della dei degli delle in nel nell' nello nella nei negli nelle su sul sull' sullo sulla sui sugli sulle
Przyimki neapolitańskie z rodzajnikami: 'o ll' 'a 'e a ô a ll' â ê
Poza tymi przypadkami, w języku neapolitańskim, przed rodzajnikiem określonym zaczynającym się na samogłoskę używa się skróconej formy przyimka, przy czym stosuje się różne konwencje co do umieszczania spacji między przyimkiem a rodzajnikiem. Stąd np. wł. del – neap. r''o/d''o/r' 'o/d' 'o
Rzeczownik W neapolitańskim, liczba mnoga tych rzeczowników i przymiotników, które kończą się we włoskim na -i, przybiera końcówkę -e: wł. aggettivi – neap. aggettive.
Zaimki Język włoski Język neapolitański Znaczenie si se „się”
Spójniki Język włoski Język neapolitański Znaczenie anche pure „także”, „też” se si „jeśli”, „gdyby”
Czasownik Odmiana czasowników posiłkowych (niektóre formy) Język włoski Język neapolitański Forma gramatyczna essere essere bezokolicznik è è czas teraźniejszy, l. pojedyncza, 3. osoba
Tworzenie niektórych form czasowników Końcówce -are w bezokoliczniku włoskim (I koniugacja) odpowiada w neapolitańskim końcówka -à: wł. parlare – neap. parlà.
Przysłówki Język włoski Język neapolitański Znaczenie così accusì „tak”, „w ten sposób” più cchiù „bardziej”
Inne różnice gramatyczne W neapolitańskim partykuła przecząca nun (wł. non) skraca się do nn' przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę albo na nieme h.
Różnice w ortografii Włoskie d w -nd- przechodzi w neapolitańskie n: wł. quando – neap. quanno. Nie dotyczy to jednak włoskiego d po przedrostku in-: wł. indigeni – neap. ndiggene. Włoskie o w pierwszej sylabie (albo w pierwszej sylabie po przedrostku) przechodzi w neapolitańskie u: wł. mondo, voce, polacco – neap. munno, vuce, pulacco Włoskie r w -pr- lub -tr-, które nie rozpoczynają wyrazu zostaje pominięte w neapolitańskich odpowiednikach: wł. proprio, sempre, nostre, quattro – neap. propio, sempe, noste, quatto Włoskie s w -ns- lub -rs- przechodzi w neapolitańskie z: wł. pensiero, persona – neap. penziero, perzona.
Przedrostki i przyrostki Przedrostki Język włoski Język neapolitański Uwagi in- n-
Przyrostki Język włoski Język neapolitański Uwagi -ico, -ica -eco, -eca Zaznacza się w neapolitańskim akcentowaną samogłoskę, np. wł. matematico – neap. matemàteco. -ismo -ìsemo
Zobacz też języki romańskie język włoski
Neapolitański język Kategoria:Neapol