Kaplica św. Kazimierza – wczesnobarokowa kaplica w katedrze wileńskiej, powstała w latach 1623–1636 według projektu Matteo Castelli. Poświęcona jest Świętemu Kazimierzowi (1458–1484), którego relikwie złożone są w tej kaplicy.
Jej założenie wzorowane jest na powstałej sto lat wcześniej kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu (jest jednak dwukrotnie większa).
Historia left|thumb|Wnętrze kaplicy św. Kazimierza|232x232px left|thumb|277x277px thumb|500x500px|Epitafium nad sercem króla Władysława IV złożonym w kaplicy św. Kazimierza w katedrze wileńskiej O powstaniu zamysłu budowy nowej kaplicy informował akt wystawiony przez króla Zygmunta III Wazę w dniu 8 marca 1623 r. w Warszawie dla biskupa wileńskiego Eustachego Wołłowicza, dotyczący odstąpienia dawnej kaplicy biskupa Pawła Holszańskiego, od sześciu lat przeznaczonej na miejsce pochówku rodziny Wołłowiczów i położonej w miejscu obecnej kaplicy św. Kazimierza. W zamian za to król poprzez kapitułę wileńska przekazał biskupowi dotychczasową kaplicę królewska po północnej stronie katedry, znajdującą się w gorszym pod względem prestiżu miejscu i zbyt małą dla potrzeb królewskiego ceremoniału. Na wybór miejsca przez Zygmunta III mogło mieć znaczenie możliwość połączenia komnat królewskich Zamku Dolnego bezpośrednim przejściem-gankiem z kaplicą, szczególnie po zamachu Piekarskiego w roku 1620. Po wyburzeniu starej kaplicy, gromadzenie materiałów budowlanych do budowy kaplicy św. Kazimierza zaczęto w 1623 roku, a wiosną 1624 roku rozpoczęto budowę. Do realizacji kaplicy Zygmunt III zatrudnił braci Constantino Tencallę i Jakuba Tencallę. Projektantem kaplicy mógł być Matteo Castelli lub Constantino Tencallahttp://etalpykla.lituanistikadb.lt/fedora/get/LT-LDB-0001:J.04~2008~1367165344828/DS.002.2.01.ARTIC. Organizatorem prac budowlanych był starosta orański, horodniczy Piotr Nonhardt. Zasadnicze prace budowlane ukończono do 1632 roku, jednak z powodu śmierci króla Zygmunta III, a następnie toczonych przez Władysława IV wojen z Moskwą i Turcją, dopiero w 1636 roku dokonano przeniesienia do kaplicy relikwii św. Kazimierza.
W okresie bezpośrednio poprzedzającym uroczystości z roku 1636 król Władysław IV zatrudnił przy pracach w kaplicy malarza Bartłomieja Strobla. Władysław IV kontynuował prace ojca przy kaplicy św. Kazimierza, przyczyniając się do powstania osobnej zakrystii, dekoracji kopuły i prac malarskich. W celach uzupełnienia dekoracji król Władysław opłacił w latach 1639–1643 malarza Hiacynta Campanę, który prawdopodobnie wykonywał dekorację czaszy kopuły i złocenia (niezachowane) niektórych elementów (np. kapiteli). Król zapłacił także w 1643 r. na przebudowę przez Jakuba Tencallę ganku łączącego kaplicę z Zamkiem DolnymPiotr Jamski, Kaplica św. Kazimierza w Wilnie i jej twórcy [w:] LDK sakralinė dailė: atodangos ir naujieji kontekstai. Sacred art of Grand Duchy of Lithuania: discoveries and new contexts, Acta Academiae Artium Vilnensis 51, 2008, s. 91–112.
Do czasu zajęcia Wilna przez wojska moskiewskie w roku 1654 kaplica św. Kazimierza wyróżniała się drogimi marmurami, hebanem, sztukaterią i malarstwem, błyszczała srebrem, jaśniała złotem zaliczając się do najwybitniejszych dzieł artystycznych Rzeczypospolitej 1 połowy XVII wieku.
Architektura i wnętrze Kaplica ma formę kwadratu, nakrytego kopułą na bębnie, nawiązując w ten sposób do kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, przez co Zygmunt III Waza chciał podkreślić swoje związki rodzinne z Jagiellonami. W górnej części kaplicy można dostrzec specjalną lożę dla króla, do której prowadził kryty ganek z Zamku Dolnego.
Srebrny ołtarz kaplicy został zrabowany przez wojska rosyjskie w 1655. W ołtarzu umieszczony jest obraz patrona kaplicy św. Kazimierza. Święty ma na tym obrazie 3 ręce. Według znanej legendy wyjaśniającej ten fakt, malarz próbował zmienić nieco kompozycję wizerunku, zamalowując jedną rękę i malując ją w innym miejscu, lecz zamalowywana kończyna wciąż pozostawała widocznaWilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, ss. 125–126. Całość kaplicy zdobią freski Michelangela Palloniego. Jej wystrój dopełniają srebrzone figury Władysława Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka, Jana Olbrachta, Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta I Starego, Zygmunta II Augusta i św. Kazimierza.
Pochowani W krypcie pod kaplicą zostali pochowani: król Aleksander Jagiellończyk (jedyny król Polski pochowany w Wilnie) Elżbieta Habsburżanka, żona Zygmunta Augusta Barbara Radziwiłłówna, żona Zygmunta Augusta serce Władysława IV Wazy
Kartusz Na elewacji kaplicy od strony placu Katedralnego znajduje się tablica erekcyjna z herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów z 1636 roku (po 1945 roku z orła znajdującego się na herbie usunięto koronęEdmund Małachowicz "Wilno. Dzieje, Architektura, Cmentarze", Wrocław 1996, s. 229). Charakterystyczne jest podobieństwo jakie zachodzi między kartuszem tablicy fundacyjnej budowli wileńskiej, a dekoracją kolumny Zygmunta w Warszawie związane z osobą tego samego projektanta. Na tablicy umieszczono łaciński napis:
Galeria
Przypisy
Bibliografia Piotr Jamski, Kaplica św. Kazimierza w Wilnie i jej twórcy [w:] LDK sakralinė dailė: atodangos ir naujieji kontekstai. Sacred art of Grand Duchy of Lithuania: discoveries and new contexts, Acta Academiae Artium Vilnensis 51, 2008, s. 91–112
Linki zewnętrzne Archiwalne widoki kaplicy w bibliotece Polona
Kategoria:Architektura barokowa na Litwie Kategoria:Kaplice w Wilnie Kaplica św. Kazimierza w katedrze wileńskiej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Kazimierza Kaplica św. Kazimierza w katedrze wileńskiej