thumb|Perydot thumb|Bazalt z widocznymi oliwinami thumb|Perydot w bazalcie
Oliwiny – grupa minerałów zaliczana do krzemianów. Mają zazwyczaj barwę zieloną w odcieniach, ale też brązową, czarną, a wyjątkowo są białe lub bezbarwne.
Ogólny wzór chemiczny oliwinów to .
Właściwości Oliwiny są głównie krzemianami: magnezu (forsteryt), żelaza (fajalit) oraz manganu () i znacznie rzadziej niklu. Często zawierają izomorficzne domieszki chromu, glinu, tytanu, sporadycznie też: wapnia – monticellit i kirschtenit. Większość z nich stanowi roztwory stałe (kryształy mieszane), będące członami szeregu izomorficznego: forsteryt – fajalit (oliwiny magnezowo -żelazowe). wszystkie oliwiny krystalizują w układzie rombowym. tworzą zazwyczaj kryształy słupkowe i tabliczkowe występują w skupieniach ziarnistych, zbitych, czasami występują jako pojedyncze ziarna, niekiedy występują w postaci ziarnistych skupień zwanych „bombami oliwinowymi”, są kruche i stosunkowo twarde, są bardzo mało odporne i szybko ulegają przeobrażeniu w różne minerały z grupy serpentynu, czasami wykazują specjalne zjawiska optyczne: efekt kociego oka i asteryzm.
Oliwiny są bardzo podatne na przeobrażenia (procesy pomagmowe, wietrzenie, procesy hydrotermalne).
Typowe dla nich procesy przeobrażeń to: serpentynizacja iddyngsytyzacja bowlingityzacja oraz zastępowanie przez węglany takie jak magnezyt, dolomit czy kalcyt
Są jednymi z głównych składników meteorytów.
Występowanie Przeważnie występują w zasadowych i ultrazasadowych skalach magmowych: perydotytach, dunitach, iherzolitach, bazaltach oliwinowych, melafirach i diabazach. oliwiny zasobne w magnez lub mangan (forsteryt i tefroit) są składnikami różnych utworów zmetamorfizowanych (żelaza, manganu, skarnów, metasomatytów itd.), oliwiny występują w niektórych meteorytach, w niektórych serpentynitach jako minerał reliktowy w niektórych skałach okruchowych: piaskach i żwirach.
Miejsca występowania: Egipt – kryształy ponad 5 cm; Kenia; Tanzania; Etiopia; USA; Meksyk; Czechy; Rosja – kryształy fajalitu ok. 10 cm (Kołyma), kryształy forsterytu ok. 16cm (Ural); Polska – na Dolnym Śląsku (w trzeciorzędowych bazaltach – najczęściej jest to chryzolit).
Zastosowanie stanowią surowiec do produkcji materiałów ogniotrwałych stanowią surowiec do produkcji technicznego szkła kwarcowego mają znaczenie naukowe są poszukiwane i cenione przez kolekcjonerów znajdują zastosowanie w jubilerstwie
Porównanie forsterytu, oliwinu właściwego i fajalitu Dane przedstawione poniżej są opisem składu chemicznego modeli wyidealizowanych. W przyrodzie naturalne "czyste" człony szeregu izomorficznego forsteryt-fajalit nie występują.
Forsteryt Wzór empiryczny: Masa cząsteczkowa g/cm3: 140,69 magnez (Mg) – 34,55% (57,29% MgO) krzem (Si) – 19,96% (42,71% ) tlen (O) – 45,49%
Oliwin właściwy Wzór empiryczny: [Mg1,6,Fe] Masa cząsteczkowa g/cm3: 153,31 magnez (Mg) – 25,37% (42,06% MgO) żelazo (Fe) – 14,57% (18,75% FeO) krzem (Si) – 18,32% (39,19% ) tlen (O) – 41,74%
Fajalit Wzór empiryczny: FeSiO4 Masa cząsteczkowa g/cm3: 203,78 żelazo (Fe) – 54,81% (70,51% FeO) krzem (Si) – 13,78% (29,49% ) tlen (O) – 31,41%
Bibliografia
Zobacz też
Kategoria:Krzemiany (minerały)