Krzysztof Komeda, właśc. Krzysztof Trzciński (ur. 27 kwietnia 1931 w Poznaniu, zm. 23 kwietnia 1969 w Warszawie) – polski kompozytor i pianista jazzowy, twórca muzyki filmowej. Pionier jazzu nowoczesnego w Polsce. Najczęściej występował z własnym sekstetem (założonym w 1956). Napisał muzykę do 65 filmów. Pierwszym filmem zilustrowanym muzycznie przez Komedę była etiuda filmowa Romana Polańskiego Dwaj ludzie z szafą (1958), ostatnim zaś również film tego reżysera – Dziecko Rosemary (USA, 1968), ze słynną „Kołysanką” jako motywem przewodnim. Z wykształcenia lekarz laryngolog.
Mieszkał m.in. w Częstochowie, WałbrzychuDwie tablice na elewacji kamienicy przy ul. Słowackiego 23a w Wałbrzychu [dostęp 2013-08-28]., Ostrowie Wielkopolskim (matura 1950 w I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kompałły i Wojciecha Lipskiego, udział w spotkaniach „Klubu Muzyki i Poezji”) i Poznaniu (studia medyczne). thumb|Komeda autorstwa Zbigniewa Kresowatego
Życiorys Młodość thumb|Marek Hłasko i Krzysztof Komeda Był synem pochodzących z Częstochowy Mieczysława Trzcińskiego oraz Zenobii Nałęcz-Gembickiej. Od czwartego roku życia pobierał lekcje gry na fortepianie. W wieku ośmiu lat został przyjęty do konserwatorium poznańskiego, jednak wojna pokrzyżowała plany edukacji muzycznejWywiad z Zofią Komedą-Trzcińską . Trzcińscy zostali wysiedleni z Poznania, przez co musieli wrócić do Częstochowy, przez lata wojny mieszkali na Alejach Najświętszej Maryi Panny 31. W tym czasie prywatnie pobierał naukę gry, prawdopodobnie u Wandy Kopeckiej z d. Neufeld, absolwentki konserwatorium w Petersburgu. Lekcje kontynuował prawdopodobnie także przez pewien czas po przesiedleniu pianistki do częstochowskiego getta. W 1945 r. wyjechał z Częstochowy. Po zakończeniu wojny (do 1950) zgłębiał teorię muzyki i grę na fortepianie w szkole państwowej.
Po skończeniu szkoły średniej wyjechał do Poznania i rozpoczął (za namową matki) studia medyczne na Akademii Medycznej wybierając laryngologię, chcąc dokształcać się w dziedzinie foniatrii. W czasie nauki w szkole średniej w Ostrowie Wielkopolskim jego zainteresowania krążyły wokół muzyki rozrywkowej i tanecznej. Pierwszy zespół Krzysztofa powstał już w czasach szkolnych i nosił nazwę Carioca. W okresie tym poznał Witolda Kujawskiego, absolwenta tej samej szkoły, który był znanym swingującym basistą. Kujawski wprowadził Komedę-Trzcińskiego do jazzu i namówił na wyjazdy muzyczne do Krakowa. W małym mieszkaniu Kujawskiego w Krakowie (publiczne granie jazzu do 1956 roku było przez władze komunistyczne zakazane, jako muzyki niezgodnej z panującymi zasadami socrealizmu w kulturze) odbywały się jam sessions z udziałem takich muzyków, jak Matuszkiewicz, Borowiec czy Walasek. Po dwóch latach nauki przerwał studia medyczne, które jednak ukończył uzyskując dyplom lekarski w 1956. W tym też okresie zaczął używać (dla potrzeb występów scenicznych) pseudonimu Komeda, chcąc ukryć swoją fascynację muzyką jazzową przed przełożonymi i współpracownikami. Jazz, pomimo „odwilży” październikowej 1956 roku, nadal był traktowany przez władzę bardzo nieufnie. W latach pięćdziesiątych za granie jazzu w poznańskich lokalach rozrywkowych został usunięty ze Związku Młodzieży Polskiej.
W kilku źródłach na temat pseudonimu pojawia się sformułowanie "Podczas zabawy w wojnę napisał na ścianie komęda, co kojarzyło mu się z placówką wojskową". Inną genezę przytoczył prof. Jerzy Woy-Wojciechowski: >>słowo "Komeda" zostało utworzone z wyrazów "koło" i "medyków"<<.
Druga połowa lat 50. i lata 60. Fascynacja jazzem i przyjaźń ze znanymi muzykami wzmocniły związki Krzysztofa Trzcińskiego z muzyką, co było przyczyną rezygnacji z pracy w klinice w Poznaniu i poświęcenia się pracy muzycznej. Współpracował z pierwszym powojennym, pionierskim zespołem jazzowym – krakowsko-łódzką grupą „Melomani”, której filarami byli Jerzy Matuszkiewicz, Andrzej Trzaskowski i Witold Kujawski. Grał z różnymi poznańskimi grupami rozrywkowymi m.in. z grupą Jerzego Grzewińskiego, która przekształciła się w zespół dixielandowy. Styl ten jednak nie spełniał aspiracji muzycznych Komedy. Pociągała go przede wszystkim muzyka nowoczesna – „modern jazz”. Dzięki tej pasji powstał „Komeda Sextet” (1956). Komeda zaprosił do współpracy Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego i Jerzego Miliana odnosząc spektakularny sukces na I Festiwalu Jazzowym w Sopocie.
„Komeda Sextet” stał się pierwszą polską grupą jazzową grającą muzykę nowoczesną, a jego nowatorskie wykonania utorowały drogę dla jazzu w Polsce. Wraz z saksofonistą Janem „Ptaszynem” Wróblewskim i wibrafonistą Jerzym Milianem, „Sextet” grał jazz nawiązujący do tradycji europejskich i będący syntezą dwóch wówczas najpopularniejszych grup – Modern Jazz Quartet i The Gerry Mulligan Quartet. Trzciński potrafił odnaleźć sposoby indywidualnej ekspresji jazzu w sobie; połączyć go ze słowiańskim liryzmem i tradycjami muzyki polskiej.
W latach 1956–1962 Komeda wraz ze swoją grupą brał udział w kolejnych krajowych festiwalach, przygotowując zawsze bardzo ambitne programy. Były to także lata pierwszych sukcesów zagranicznych – w Moskwie, Grenoble i Paryżu. Powstało wtedy również przedstawienie „Jazz i poezja” pokazane na Jazz Jamboree '60, a później w Filharmonii Warszawskiej.
W 1958 roku rozpoczęła się przygoda Krzysztofa Trzcińskiego z muzyką filmową. Powstały utwory do filmów Polańskiego „Nóż w wodzie”, Wajdy „Niewinni czarodzieje”, Nasfetera „Mój tato” oraz Morgensterna „Do widzenia, do jutra”. Okres, który w artystycznej biografii Komedy może być nazywany okresem dojrzewania i doskonalenia jego własnego muzycznego języka, był ukoronowany „Etiudami baletowymi” wykonanymi na Jazz Jamboree '62. Pomimo tego, iż przyjęcie „Etiud” przez krajową krytykę było raczej chłodne, otworzyły one przed Krzysztofem Komedą-Trzcińskim wrota muzycznej Europy. mały|Grób Krzysztofa Komedy i Zofii Komedy Trzcińskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie thumb|Portret z tablicy pamiątkowej w Poznaniu – autor Michał Selerowski
Wiosną 1960 r. wyjechał po raz pierwszy do Skandynawii. Wszystkie jego występy w sztokholmskiej „Gyllene Cirkeln” i kopenhaskim „Jazzhus Montmartre”, które gościły najbardziej znane gwiazdy amerykańskiego jazzu, okazały się prawdziwym sukcesem. Zainteresowanie muzyką Komedy było tak duże, że firma fonograficzna „Metronome” nagrała longplay z jego muzyką wykonywaną przez międzynarodowy kwintet – Allan Botschinsky – trąbka, Jan „Ptaszyn” Wróblewski – saksofon tenorowy, Krzysztof Komeda – fortepian, Roman „Gucio” Dyląg – kontrabas, Rune Carlsson – perkusja, a reżyser duński Henning Carlsen zamówił u niego muzykę do swoich filmów: „Hvad med os”, „Kattorna” i „Sult” (oparty na powieści Knuta Hamsuna). Po sukcesach skandynawskich nastąpiły dalsze – na festiwalach jazzowych w Pradze, Bled i Królewcu, oraz podczas tournée po Bułgarii i obydwu państwach niemieckich. W maju 1967 „Komeda Quartet” w składzie: (Tomasz Stańko – trąbka, Roman Dyląg – kontrabas, Rune Carlsson – perkusja, a ponadto Zbigniew Namysłowski – sax) nagrał „Lirik und Jazz” dla zachodnioniemieckiej wytwórni „Electrola”.
Od 1968 roku Trzciński przebywał w Los Angeles, gdzie pracował z Romanem Polańskim nad muzyką do filmów „Dziecko Rosemary” i Kulika „The Riot”. W grudniu tego samego roku, w Los Angeles, uległ tragicznemu wypadkowi. Gdy wraz z pisarzem Markiem Hłaską wracał do domu, obaj spadli ze skarpy. Upadek Komedy był na tyle nieszczęśliwy, że spadł na głowę. Przez kilka tygodni skarżył się na migrenę i bóle głowy. Po krótkim pobycie w szpitalu w Los Angeles, stwierdzono u niego krwiaka mózgu. Przewieziony przez żonę Zofię do kraju – zmarł w szpitalu w Warszawie. Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 18-6-24).
Żona Zofia (ur. 1929, zm. 2009), ślub w 1958.
Dyskografia mały|Artysta przegląda kadry ze swojego życia – pomnik w Poznaniu
Płyty autorskie wydane za życia Crazy Girl (1962, Polskie Nagrania „Muza”) Etiudy Baletowe (1963, Metronome) inne tytuły: Ballet Etudes, The Music Of Komeda Jazz Jamboree'64 vol. 2 (1964, Muza) Astigmatic (1966, Muza) z serii: Polish Jazz vol. 5 Le Depart (1966, Philips) Meine Süsse Europaische Heimat (1966, Electrola/Columbia) Cul-De-Sac (1966, Polydor) Rosemary’s Baby (1968, Paramount) The Riot (1968)
Płyty wydane pośmiertnie Astigmatic (1971, Supraphon) reedycja Muzyka Krzysztofa Komedy vol. 1-4 (1974, Muza) Astigmatic (1987, PolJazz) reedycja Krzysztof Komeda (1989, Muza) z serii: Polish Jazz vol. 3 Astigmatic (1994, Power Bros) reedycja The Complete Recordings of Krzysztof Komeda vol. 1-23 (1994–1998, Polonia Records) Zofia Komeda Presents vol. 1-14 (1998–2005, Power Bros)
Gościnny udział I Sopot Jazz Festival 1956 (Muza) Jazz Believers (1958, RCA Victor) Jazz Jamboree'60 nr. 4 (1960, Muza) Jazz Jamboree'61 nr. 1 (1961, Muza) Jazz Jamboree'61 nr. 2 (1961, Muza) Jazz Jamboree'61 nr. 4 (1961, Muza) wznowienie Jazz Greetings From The East (1964, Fontana)
Muzyka filmowa thumb|„Tu mieszkał i tu narodził się jego JAZZ” – przypomnienie postaci artysty w Ostrowie Wlkp., 2010 fab. – fabularny; dok. – dokument; kr. – krótkometrażowy; anim. – animowany; ser. – serial