Maszyna licząca – urządzenie mechaniczne, elektryczne lub elektroniczne wspomagające proces obliczeń.
Pojęcie „elektroniczna maszyna licząca” było używane w języku polskim, w drugiej połowie XX wieku, na określenie komputera.
Historia maszyn liczących Pierwsze sposoby liczenia nacięcia (35–20 tys. lat p.n.e., jednak stosowane w Anglii jeszcze w XIX wieku) – bijekcja zbioru nacięć na zbiór liczonych obiektów; palce u rąk i nóg oraz inne części ciała; liczby na sznurkach – najbardziej znane w postaci kipu Inków, stosowane od XII w. n.e., na bazie systemu dziesiętnego; kamyki (łac. calculus – kamyczek) – podstawa abaków, tabliczek (tablica z Salaminy V w. p.n.e.).
Mechaniczne maszyny liczące thumb|240px|Abraham Stern z zaprojektowaną przez siebie machiną rachunkową 150–100 r. p.n.e. - mechanizm z Antykithiry. Służy do przeprowadzania obliczeń astronomicznych dotyczących Słońca, innych gwiazd, gwiazdozbiorów, Księżyca i planet, w tym prawdopodobnie ich pozycji i wielu parametrów zaćmień lata w przód (kierunek postępowania zaćmienia, wielkość zaćmienia, kolor Księżyca, rozmiar kątowy Księżyca, węzeł księżycowy i czas zaćmienia). Niedokładność wynika zarówno z ułomności ówczesnych przewidywań astrometrycznych jak i niedoskonałości samego mechanizmu. Błąd położenia Księżyca wynosił maksymalnie 20 stopni, a maksymalne błędy dla Wenus i Merkurego dla jednego okresu epicyklu odpowiadały 0,4 i 0,2 dnia. W związku z tym podejrzewa się, że nie był on używany przez profesjonalnego astronoma. 1623: Wilhelm Schickard z Badenii Witenbergii buduje maszynę wykonującą 4 działania na liczbach całkowitych. Popełniała ona więcej błędów, niż maszyny Pascala. ok. 1645 francuski matematyk Blaise Pascal konstruuje Pascaliny, zwane też Arithmetique, wykonujące dodawanie, odejmowanie i operacje ułamkowe (często nieprawidłowo). ok. 1670: Gottfried Wilhelm Leibniz udoskonala Pascalinę dodając mnożenie (stepped reckoner). 1777: Charles Stanhope (3. hrabia Stanhope) zbudował Logic Demonstrator, który demonstrował najprostsze sylogizmy. 1815: Abraham Jakub Stern (Żyd z Hrubieszowa, członek polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk) buduje rachunkową machinę wykonującą 4 podstawowe działaniaXII tom roczników Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Urządzenie to zostało spopularyzowane przez jego zięcia, Chaima Zeliga Słonimskiego. 1817: zostaje skonstruowana udoskonalona wersja poprzedniej rachunkowej machiny; o wyciąganie pierwiastków z ułamkówEncyklopedia Staropolska https://literat.ug.edu.pl/glogers/0035.htm. 1820: Charles Xavier Thomas buduje arytmometr, wykonujący 4 podstawowe działania i pierwiastki o podstawie 2 i 3patent http://web.archive.org/web/*/http://www.geocities.com/SiliconValley/Horizon/1404/patcol.html. 1822: powstaje pierwsza maszyna różnicowa Babbage’a służąca do obliczania wielomianów. Za sprawą rozwinięcia w szereg Taylora przydaje się ona między innymi do obliczania logarytmów i funkcji trygonometrycznych. 1832: Charles Babbage i Joseph Clement budują kolejną maszynę różnicową, która operuje na 6-cyfrowych liczbach i zapewnia dokładność do drugiego rzędu w metodzie różnic dzielonych. 1837: Babbage kończy projektować maszynę analityczną, która jest kompletna w sensie Turinga, jednak nigdy jej nie buduje. 1845: Izrael Abraham Staffel prezentuje w Warszawie maszynę liczącą Staffela wykonującą cztery podstawowe działania arytmetyczne oraz obliczającą wartość pierwiastków kwadratowych. 1849: Babbage kończy budowę kolejnej maszyny różnicowej, która operuje na 31-cyfrowych liczbach i zapewnia dokładność do siódmego rzędu. 1887: Dorr E. Felt patentuje komptometr, który ma klawisze do wprowadzania liczb i jest produkowany na masową skalę. 1889: Felt patentuje komptograf, czyli komptometr z funkcją automatycznego zapisywania działań na kartce. 1948: Curt Herzstark tworzy kieszonkowy kalkulator „Curta”, który pozwala, z dokładnością do 11 cyfr, na 4 podstawowe operacje arytmetyczne i obliczanie pierwiastków kwadratowych.
Podział (1974 r.) Główne źródło: Stefan Gabryś, Jan Kardasiewicz „Maszyny Biurowe”, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1974 małej mechanizacji arytmometr sumator średniej mechanizacji maszyna do księgowania maszyna do fakturowania dużej mechanizacji maszyna analityczna elektroniczne maszyny matematyczne (nazywane dzisiaj komputerami) komputer cyfrowy komputer analogowy komputer hybrydowy (analogowo-cyfrowy)
Zobacz też abak liczydło
maszyna kalkulacyjna kalkulator komputer zerowej generacji przelicznik
Przypisy
* Kategoria:Historia techniki