Bruksizm

thumb|Skutki bruksizmu Bruksizm (z gr. , zgrzytać zębami) – jest to powtarzalne zaciskanie lub zgrzytanie zębami oraz napinanie lub wysuwanie żuchwy.

Podział Bruksizm dzieli się na dwie główne postacie:

Bruksizm nocny – występuje w czasie snu, zwykle ma charakter rytmicznych skurczów mięśni żucia. Bruksizm dzienny – pojawia się w stanie czuwania, częściej w formie statycznego zaciskania zębów niż dynamicznego zgrzytania .

Etiologia Przyczyny bruksizmu nie są w pełni poznane. Do najczęściej wymienianych czynników ryzyka należą:

stres i napięcie emocjonalne, zaburzenia lękowe, nieprawidłowy zgryz, przewlekłe bóle, zaburzenia snu (np. obturacyjny bezdech senny), działanie niektórych leków (np. selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny), używanie substancji psychoaktywnych (np. kofeiny, nikotyny, amfetaminy).

Epidemiologia Na podstawie metanalizy przeprowadzonej przez doktora Zielińskiego (2024) światowa częstość występowania bruksizmu (zarówno nocnego, jak i dziennego) szacowana jest na około 22,22%. W Ameryce Północnej wynosi ona 29%, w Ameryce Południowej – 25%, w Europie – 22%, a w Azji – 19%. Globalna częstość bruksizmu nocnego wynosi 21%, a dziennego – 23%. Badania polisomnograficzne wskazują na wyższą częstość bruksizmu nocnego (43%), jednak ze względu na małą liczebność próby wyniki te wymagają potwierdzenia w przyszłych analizach.

W populacji kobiet bruksizm nocny stwierdzono u 12% badanych, a dzienny u 17%. U dorosłych kobiet częstość bruksizmu nocnego wynosiła 15%, podczas gdy u nieletnich – 9%, co sugeruje wpływ wieku na jego występowanie w tej grupie. Bruksizm dzienny występował u 18% dorosłych kobiet i 11% nieletnich, przy czym wiek nie odgrywał tu istotnej roli.

W populacji mężczyzn bruksizm nocny występował u 9% badanych, a dzienny u 8%. U dorosłych mężczyzn częstość bruksizmu nocnego wynosiła 8%, a u nieletnich – 9%, co wskazuje, że w tej grupie wiek nie ma istotnego znaczenia. Bruksizm dzienny obserwowano u 9% dorosłych i 6% nieletnich mężczyzn.

Historia i rozwój badań nad bruksizmem Termin „bruksizm” został wprowadzony przez Frohmana w 1931 roku, choć wcześniejsze próby określenia odruchu zgrzytania zębami podjął Pietkiewicz w 1907 roku, nazywając go „la bruxomanie”. Pierwsze wzmianki o tym nawyku pojawiły się już w literaturze naukowej w 1860 roku, a opisy zgrzytania zębami obecne są także w Psalmach Dawida. Wczesne obserwacje pacjentów podkreślały, że bruksizm jest nawykiem nieświadomym i dotyczy znacznej części populacji w różnych grupach wiekowych. W XX wieku, wraz z rozwojem badań stomatologicznych, zaczęto wyróżniać różne formy bruksizmu – w 1950 roku Miller zaproponował podział na bruksizm dzienny i nocny, a w 1983 roku wprowadzono rozróżnienie na bruksizm ekscentryczny i centryczny. W 1987 roku Okeson zasugerował stosowanie szyn zgryzowych w celu ograniczenia zużycia zębów. W 2013 roku Lobbezoo i współpracownicy w konsensusie dotyczącym definicji i klasyfikacji bruksizmu podkreślili jego dwie manifestacje: podczas snu i w stanie czuwania.

Z biegiem lat bruksizm opisywano jako parafunkcję o wieloczynnikowej etiologii, w dużej mierze związanej z czynnikami psychologicznymi.

Konsensus dotyczący bruksizmu

Rok 2013 Do roku 2013 nie istniał pełny konsensus co do definicji i stopniowania diagnostycznego bruksizmu. W 2013 roku grupa międzynarodowych ekspertów przeprowadziła dyskusję pisemną w celu sformułowania definicji bruksizmu oraz zaproponowania systemu klasyfikacji do jego operacjonalizacji. Eksperci zdefiniowali bruksizm jako powtarzalną aktywność mięśni żuchwy, charakteryzującą się zaciskaniem lub zgrzytaniem zębami i/lub napinaniem lub wysuwaniem żuchwy. Bruksizm występuje w dwóch odmiennych porach dobowych: podczas snu (bruksizm nocny) oraz w stanie czuwania (bruksizm dzienny). W celu praktycznego zastosowania tej definicji zaproponowano system diagnostyczny obejmujący trzy stopnie pewności: „możliwy”, „prawdopodobny” i „pewny” bruksizm nocny lub dzienny. Zaproponowana definicja i system klasyfikacji mają zastosowanie zarówno w praktyce klinicznej, jak i w badaniach naukowych w dziedzinie stomatologii i medycyny.

Rok 2018 Analizy przeprowadzone po roku 2013 wskazały potrzebę aktualizacji konsensusu. Sformułowano następujące cele: doprecyzowanie definicji z 2013 roku i opracowanie osobnych definicji dla bruksizmu nocnego i dziennego; ustalenie, czy bruksizm jest zaburzeniem, czy raczej zachowaniem stanowiącym czynnik ryzyka dla niektórych stanów klinicznych; ponowną ocenę systemu klasyfikacji z 2013 roku oraz opracowanie programu badań naukowych.

Wnioski z aktualizacji były następujące: (i) bruksizm nocny i dzienny to aktywności mięśni żucia, występujące odpowiednio podczas snu (rytmiczne lub nierytmiczne) i czuwania (charakteryzujące się powtarzalnym lub stałym kontaktem zębów i/lub napinaniem czy wysuwaniem żuchwy); (ii) u osób ogólnie zdrowych bruksizmu nie należy traktować jako zaburzenia, lecz jako zachowanie mogące stanowić czynnik ryzyka (lub ochronny) dla określonych konsekwencji klinicznych; (iii) do oceny bruksizmu można stosować zarówno metody nieinstrumentalne (w tym samoocenę), jak i instrumentalne (w szczególności elektromiografię); (iv) w przypadku osób zdrowych nie należy stosować standardowych punktów odcięcia dla stwierdzenia obecności lub braku bruksizmu, lecz oceniać aktywność mięśni żucia w kontinuum zachowania.

Diagnostyka Rozpoznanie opiera się na:

wywiadzie medycznym, badaniu stomatologicznym, obserwacji objawów przez pacjenta lub jego otoczenie.

W diagnostyce nocnego bruksizmu można stosować polisomnografię z elektromiografią mięśni żucia.

Leczenie Bruksizm nie zawsze wymaga leczenia, jednak w przypadkach objawowych stosuje się:

fizjoterapię mięśni żucia, szyny relaksacyjne (nakładki ochronne) – chroniące zęby przed ścieraniem, farmakoterapię (np. leki rozluźniające mięśnie, leki przeciwlękowe – stosowane ostrożnie), terapię behawioralną i techniki relaksacyjne, leczenie chorób towarzyszących (np. bezdechu sennego).

Bruksizm a zaburzenia układu ruchowego narządu żucia Aktualne metanalizy (2023) i (2025) podkreślają współwystępowanie obu jednostek.

Średnia częstość występowania zaburzeń skroniowo-żuchwowych wśród pacjentów z bruksizmem wynosiła 63,5%.

Objawy bruksizmu Do najczęstszych objawów należą bóle mięśni żucia, nadwrażliwość zębów, zużycie szkliwa, bóle głowy, trudności w otwieraniu ust oraz szumy uszne. Po bruksizmie nocnym pacjenci mogą budzić się z sztywnością szyj.

Zobacz też zespół zaburzeń czynności stawu skroniowo-żuchwowego okresowe ruchy kończyn podczas snu obturacyjny bezdech senny fizjoterapia stomatologiczna bruksizm senny

Przypisy

Kategoria:Patologia jamy ustnej Kategoria:Zaburzenia snu Kategoria:Zaburzenia somatoformiczne