Ulica Chorzowska w Katowicach

Ulica Chorzowska w Katowicach (do 1922 i w latach 1939–1945 Königshütter Straße, w latach 1924–1939 Szosa Królewsko-HuckaNiemiecka mapa Katowic z 1939 www.mapywig.org [dostęp 2012-03-02]) – jedna z najważniejszych arterii komunikacyjnych w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, położona w Katowicach. Jest bezpośrednim połączeniem drogowym katowickiego Śródmieścia z miastem Chorzów, od którego wzięła swoją nazwę. Na całej długości jest częścią drogi krajowej nr 79. Szlak w tym miejscu istniał od XVIII wieku. Wzdłuż ulicy przebiegają tory tramwajowe, istniejące tu od 1897. W latach 2002–2007 ciąg alei Walentego Roździeńskiego, ronda gen. J. Ziętka i ul. Chorzowskiej uległ przebudowie w związku z poprowadzeniem tamtędy Drogowej Trasy Średnicowej. Przy ulicy znajdują się wieżowce, biurowce i centrum handlowe.

Przebieg Ulica rozpoczyna swój bieg przy rondzie generała Jerzego Ziętka (skrzyżowanie alei Wojciecha Korfantego i alei Walentego Roździeńskiego). Następnie krzyżuje się z ulicą Sokolską. Przy skrzyżowaniu z ulicą Jana Nepomucena Stęślickiego i ulicą Friedricha Wilhelma Grundmanna (tzw. "obwodnica śródmiejska", rejon parku Alojzego Budnioka) znajduje się wyjazd z Tunelu Katowickiego (są to dwa tunele o długości 672 i 657 metrów, mające umożliwić swobodny ruch tranzytowy na osi zachód-wschód, łączące ul. Chorzowską i al. Walentego Roździeńskiego). Za wyjazdem droga biegnie obok ul. ks. Piotra Ściegiennego, ul. Johna Baildona, ul. Dębowej. Przed skrzyżowaniem z ul. Złotą i ul. Bracką (plac Atrakcji) zlokalizowany jest zjazd na trasę Nikodema i Józefa RencówTrasa imienia Nikodema i Józefa Renców www.katowice.eu [dostęp 2012-03-02]Katowice - Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010 (estakada Orląt LwowskichEstakada Orląt Lwowskich www.katowice.eu [dostęp 2012-03-02]). W tym miejscu ul. Chorzowska przestaje być częścią Drogowej Trasy Średnicowej (DTŚ) – drogi szybkiego ruchu mającej połączyć zachodnią i wschodnią część GOP-u.

W dalszym biegu ulica Chorzowska jest granicą pomiędzy Chorzowem i Katowicami oraz jest równocześnie północną granicą katowickiego osiedla Tysiąclecia i południową granicą chorzowskiego Parku Śląskiego. Kończy swój bieg przy granicy miast, obok deptaku do Stadionu Śląskiego, zmieniając nazwę na ulica KatowickaOkręg Katowicki − Plany miast, wyd. Demart SA, Warszawa 2009..

Historia thumb|Nieistniejąca hala Baildon Od końca XVIII do lat czterdziestych XIX wieku zespoły przemysłowe stanowiły enklawy w krajobrazie, który zachował jeszcze wiejski charakter. Z rozwojem przemysłu wiązały się regulacje niektórych dróg oraz wytyczanie nowych. Miały one znaczenie dla przyszłej kanwy urbanistycznej miasta. Zespoły przemysłowe zaczęły wkrótce znikać z mapy miasta. W rezultacie w jego pierwotnych granicach katastralnych nie zachowała się do dziś żadna huta czy kopalnia. Przyczyną była urbanizacja – funkcja przemysłowa ustępowała funkcjom, typowym dla obejmującego coraz większe obszary dawnej wsi, centrum miejskiego, w którym stopniowo skupiały się ośrodki zarządzania przemysłem. Uregulowane w fazie wczesnoprzemysłowej proste odcinki traktów i dróg wiejskich zachowały się i były włączane w sieć ulic miejskich, a dwie główne osie komunikacyjne – równoleżnikowa (obecnie ulica Chorzowska i dalej ulica Warszawska) i południkowa (obecnie aleja Wojciecha Korfantego, dalej ulica Pocztowa i ulica Tadeusza Kościuszki) – stały się głównymi osiami kanwy urbanistycznej Śródmieścia.

Szosa z Katowic do Królewskiej Huty (dzisiejszy Chorzów) była dobrze ukształtowana już w pierwszej połowie XIX wieku; została wytyczona za dawnym stawem hutniczym huty "Marta"Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, ss. 64, 65.. 1 stycznia 1828 przy drodze oddano do użytku drewniany budynek pierwszej szkoły w Dębie (obecnie ul. Chorzowska 153), który w latach czterdziestych XIX wieku powiększono, a w 1856 oddano do użytku nowy murowany budynek, zlokalizowany w miejscu starego. W 1870 spółka Kattowitz–Königshütter Chausee-Aktien Verein prowadziła prace nad ulepszeniem szosy. W 1897 wzdłuż drogi uruchomiono linię tramwajową do Królewskiej Huty. Kursował nią tramwaj parowy, a od 1907 tramwaj elektryczny, kursujący do BytomiaKatowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 87..

W sierpniu 1920, podczas II powstania śląskiego, na szosie do Królewskiej Huty w rejonie Dębu, toczyły się walki powstańców z Niemcami. Ulica do 1922 i w latach 1939–1945 nosiła nazwę Königshütter Straße, w latach 1924–1939 Szosa Królewsko-Hucka. W dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem 179 istniała Wytwórnia Palników do Lamp Karbidowych. W ramach taniego budownictwa socjalnego przy ul. Chorzowskiej 240, 242, 244, 246 w latach 1933–1934 wzniesiono cztery bloki dla bezdomnych. Pod numerem 153 w dwudziestoleciu międzywojennym funkcjonował urząd pocztowo-telegraficzny Katowice 5 oraz posterunek policji. W 1939 ulicą do Katowic wkraczały niemieckie wojska.

W czasach PRL ulica stanowiła część drogi międzynarodowej E22a, a jej patronem był Feliks Dzierżyński. Pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku po północnej stronie ulicy, w rejonie Koszutki, wzniesiono kompleks pawilonów handlowych i budynków mieszkalnychSzaraniec Lech; Osady i Osiedla Katowic, Oficyna "Artur", Katowice 1996, , ss. 138, 139., zaprojektowanych przez Stanisława KwaśniewiczaKatowice - Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26.. Osiedle uzyskało imię Juliana Marchlewskiego; jego budowa była związana z wykonywaniem założeń generalnego planu porządkowania urbanistyczno-architektonicznego miastaKatowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 25..

W latach 1963–2003 u zbiegu ul. Żelaznej i ul. Chorzowskiej istniała hala sportowa Huty Baildon, z charakterystycznymi pięćdziesięcioma linami, podtrzymującymi dach. Jedna z nich uległa zniszczeniu w 1996. W kwietniu 2003 prywatna firma dokonała rozbiórki obiektu.

W latach 1985–2000 leżała w ciągu ówczesnej drogi krajowej nr 914.

W latach 2002–2007 ciąg alei Walentego Roździeńskiego, ronda gen. J. Ziętka i ul. Chorzowskiej uległ przebudowie w związku z poprowadzeniem tamtędy Drogowej Trasy Średnicowej. Wzniesiono także estakadę Orląt Lwowskich nad ulicą Bracką, o łącznej długości 592 m i 31,12 m szerokości w kształcie litery "S", łączącą ulicę Chorzowską z trasą Nikodema i Józefa Renców. Dnia 3 sierpnia 2010 ulicą prowadziła trasa trzeciego etapu wyścigu kolarskiego Tour de Pologne 2010, a 2 sierpnia 2011 – trasa trzeciego etapu Tour de Pologne 2011Tour de Pologne w Katowicach 2011. Zobacz, gdzie pojadą kolarze www.katowice.naszemiasto.pl [dostęp 2012-03-02].

Infrastruktura Ulica w zależności od odcinka ma od 6 do 12 pasów ruchu, od 3 do 6 w każdą stronę (liczone są również pasy awaryjne). Najwięcej pasów przebiega w rejonie ronda gen. Jerzego Ziętka, skrzyżowania z ulicą J. N. Stęślickiego i Friedricha W. Grundmanna, skrzyżowania z ulicą Sokolską oraz w rejonie zjazdu Drogowej Trasy Średnicowej do trasy N. i J. Renców (tzw. węzeł Bracka/Bocheńskiego).

Przy ulicy Chorzowskiej w rejonie budynków centralnej siedziby ING Banku Śląskiego znajduje się tzw. "Brama Zachodnia", będąca jedną z bram obszaru Centrum, która jednocześnie stanowi bramę miasta – symboliczne podkreślenie granic obszaru śródmiejskiego.

Z badań, przeprowadzonych w 2007 dla Urzędu Miasta Katowice wynika, że natężenie ruchu w godzinie popołudniowego szczytu na ulicy Chorzowskiej, na odcinku od ul. Piastów do ul. Brackiej, wynosi 3279 samochodów (89,5% to samochody osobowe, 6,4% – samochody dostawcze, 2,4% – samochody ciężarowe, 1% – autobusy), a w rejonie centrum handlowego Silesia City Center – 6245 samochodów (91,8% to samochody osobowe, 3,9% – samochody dostawcze, 1,5% – samochody ciężarowe, 1,3% – autobusy). Natężenie hałasu w rejonie ulicy Chorzowskiej wynosi od 70,6 dB do 74,3 dB; poziomy dźwięku w rejonie linii tramwajowej przy ul. Chorzowskiej wahają się w granicach od 60,8 dB do 73 dB.

Wzdłuż ulicy biegnie wodociągowa magistrala "północna" Dn 800/600 Maczki – Katowice o średnicy 600 mm oraz magistrala ciepłownicza PEC – 2 x Dn 700 i gazociąg średnioprężny Ø 225 mm.

Obiekty i instytucje thumb|Budynek biurowy (ul. Chorzowska 1) thumb|Kompleks Chorzowska 50 thumb|Silesia City Center (ul. Chorzowska 107) Przy ulicy Chorzowskiej znajdują się następujące obiekty: Budynek biurowy (ul. Chorzowska 1) – wzniesiony latach 1965–1967 według projektu Mariana Skałkowskiego jako Dom Mody „Elegancja” i przebudowany latach 1993–1994 według projektu Gabriela Korbutta i Krzysztofa A. Kałużnego z 1992 roku. Obiekt posiada powierzchnię użytkową 3,6 tys. m² i kubaturę 20,1 tys. m³. Za projekt budynku architekci w 1995 roku otrzymali I Nagrodę Wojewody Katowickiego oraz nagrodę SARP „Architektura Roku 1995”. Chorzowska 50 – biurowiec klasy "A", położony przy ul. Chorzowskiej 50, wzniesiony w latach 1999–2001; posiada 13 kondygnacji i 68 m wysokości całkowitej oraz 40 300 m² powierzchni całkowitej. Intensywność zabudowy kompleksu biurowego wynosi 4.15. Obiekt jest traktowany przez miejskie władze jako jedna z "wizytówek miasta". Powierzchnia kompleksu wynosi około 2,22 ha i została włączona do Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 listopada 2006 w sprawie Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Dz. U. z dnia 8 listopada 2006. Zabudowania huty „Baildon” – rejon huty, pomiędzy ul. Chorzowską, ul. Friedricha W. Grundmanna, ul. Żelazną, ul. Gliwicką i ul. Feliksa Bocheńskiego, jest obszarem o nieukształtowanej funkcji i strukturze gospodarowania, na którym pierwotna funkcja wygasła i znajduje się w fazie transformacji. W 2011 zmodernizowano kompleks dawnych obiektów biurowych huty (tzw. trzy "kostki"), zlokalizowanych bezpośrednio przy ul. Chorzowskiej. Przekształcono je w biurowce klasy "A""Kostki" przy Chorzowskiej wypięknieją www.katowice.gazeta.pl [dostęp 2012-03-02]. Silesia City Center (ul. Chorzowska 107) – kompleks handlowo-usługowy, znajdujący się na terenach dawnej kopalni "Gottwald", oddany do użytku 18 listopada 2005, mieszczący na powierzchni 65 000 m²między innymi takie firmy jak: hipermarket Tesco, Cinema City Silesia, EMPiK, Saturn, "Fun-City". Inwestorem jest węgierska firma TriGranit Development Corporation, która wybudowała także osiedle Dębowe Tarasy. Kaplica św. Barbary na terenie Silesia City Center (ul. Chorzowska 111) – poświęcona i oddana do użytku w 2005. W budynku niegdyś stała maszyna wyciągowa kopalni "Kleofas". Kaplica jest filią parafii św. Jana i Pawła w Dębie. Obiekty dawnej KWK Kleofas na terenie Silesia City Center (ul. Chorzowska 109): budynek dawnej dyrekcji, wieża wyciągowa szybu "Jerzy"; objęte ochroną konserwatorską. Katowice Business Point (róg ul. Chorzowskiej i ul. ks. Piotra Ściegiennego) – budynek biurowo-konferencyjny z dodatkową funkcją handlowo-usługową; wzniesiony w latach 2008–2010. Posiada 11 kondygnacji nadziemnych i 3 podziemne, powierzchnię użytkową 17 200 m² i 200 miejsc parkingowych. Obiekt wspólnie zaprojektowały biura architektoniczne Jaspers Eyers & Partners (z Belgii) oraz Konior & Partners (z Polski). Craft (ul. Chorzowska 105) – biurowiec powstały w latach 2020–2023, o łącznej wysokości 55 m; składa się z trzech prostopadłych brył obłożonych elementami w odcieniu miedzi; inwestorem budynku była spółka Ghelamco Poland. Budynek administracyjny dawnej huty Baildon (ul. Chorzowska 112), wzniesiony na początku XX wieku w stylu historyzmu oraz wieża wodna (obok numeru 112), wybudowana na początku XX wieku.