Związki szeregu G (związki serii G, związki G, G-gazy, gazy G) – podgrupa paralityczno-drgawkowych bojowych środków trujących (BST), będących inhibitorami acetylocholinoesterazy. Do grupy tej należą m.in. tabun (GA), sarin (GB), chlorosarin (GC), soman (GD), etylosarin (GE) i cyklosarin (GF).
Charakterystyka mały|400x400px|Struktury chemiczne związków szeregu G oraz przedstawiciel grupy GVGA – tabunGB – sarinGD – somanGF – cyklosarin – N,N-dimetyloamidofluorofosforan 2-(dimetyloamino)etylu
Nazwa „szereg G” (od ang. German) została nadana, ponieważ związki te zostały zsyntetyzowane po raz pierwszy przez naukowców niemieckich. Środki z grupy G są klasyfikowane jako nietrwałe, co oznacza, że parują krótko po uwolnieniu i nie pozostają aktywne w miejscu skażenia przez długi czas. Wszystkie związki z tej klasy zostały odkryte i zsyntetyzowane w trakcie lub tuż przed II wojną światową przez naukowców pracujących dla niemieckiego koncernu IG Farben (głównym chemikiem odpowiedzialnym za te prace był Gerhard Schrader).
Jest to pierwsza i najstarsza rodzina paralityczno-drgawkowych bojowych środków trujących. Pierwszym zsyntetyzowanym środkiem był GA (tabun) w 1936 roku. Następnie odkryto GB (sarin) w 1938 roku, GD (soman) w 1944 roku, a na końcu GF (cyklosarin) w 1949 roku. Na początku lat 50. USA rozpocczęły produkcję broni zawierającej sarin – , bomb lotniczych, pociskach artyleryjskich i min lądowych.
Zastąpienie atomu fluoru we fluorometylofosfonianach innym podstawnikiem powoduje zazwyczaj gwałtowny spadek toksyczności; podobna zależność dotyczy dimetyloamidocyjanidofosforanów (szeregu tabunu), gdzie kluczowa jest obecność grupy cyjanowej. Wynika to z faktu, że obecność odpowiedniej grupy (tzw. grupy odchodzącej, np. F lub CN) przy atomie fosforu jest niezbędna dla procesu fosforylacji enzymu, co stanowi mechanizm toksycznego działania tych związków. Prace nad stabilizacją tych substancji koncentrowały się na poszukiwaniu innych . Doprowadziło to (z wyjątkiem pochodnych ) do opracowania nowej grupy substancji – związków V, w których grupy te są bardziej rozbudowane przestrzennie. Ponadto opracowano czwartą generację BST, serię GV, która łączy lotność związków serii G z toksycznością przezskórną serii V.
Przypisy
en:Nerve agent#G-series