Luis Buñuel Portolés (ur. 22 lutego 1900 w Calandzie, zm. 29 lipca 1983 w Meksyku) – hiszpańsko-meksykański reżyser filmowy i scenarzysta. Jedna z najwybitniejszych osobowości światowego kina.
Życiorys Studiował filozofię na uniwersytecie w Madrycie. Podczas studiów przyjaźnił się z Salvadorem Dalím i Federico Garcią Lorcą.
Debiutował w 1928 roku, realizując wraz z Salvadorem Dalím film Pies andaluzyjski. Większość filmów zrealizował we Francji i Meksyku.
Na początku kariery związał się z grupą surrealistów w Paryżu, co wywarło duży wpływ na jego twórczość. Większość jego filmów miała liczne odniesienia zawierające elementy surrealizmu. Pierwsze dwa filmy tworzył razem z Salvadorem Dalím, po czym ich drogi rozeszły się. Odbył potem krótki staż w Hollywood na zaproszenie jednej z wytwórni.
W czasie wojny domowej w Hiszpanii był po stronie republikanów. Po upadku republiki emigrował do USA. Tam przez pewien czas imał się różnych zajęć (m.in. pracował w Muzeum Sztuki Nowoczesnej), ale i pracował przy dubbingu i produkcji filmów dokumentalnych. Jego kariera artystyczna uległa wyraźnemu zahamowaniu. Po wojnie osiedlił się w Meksyku, gdzie po pewnym czasie na nowo rozpoczął kręcenie filmów.
W tym okresie tworzył głównie dzieła typowo komercyjne, jednak od czasu do czasu powstawały filmy nawiązujące do dawnych fascynacji reżysera. Do ważniejszych filmów tego okresu można zaliczyć Zapomniani, Wniebowstąpienie, Brutal, Zbrodnicze życie Archibalda de la Cruz, Nazarin, Viridiana, Anioł zagłady, Dziennik panny służącej, Szymon Pustelnik.
W 1967 we Francji powstał film Piękność dnia, po którym Buñuel tworzył już wyłącznie w Europie. Wtedy też powstały jego najważniejsze filmy, które uważane są powszechnie za arcydzieła.
Zasiadał w jury konkursu głównego na 7. MFF w Cannes (1954).
W 1982 wydał wspomnienia pt. Moje ostatnie tchnienie. Życie prywatne Był ateistą„Le Monde”, 16 grudnia 1959.
Filmografia Pies andaluzyjski (Un Chien Andalou), 1928 Złoty wiek (L'Age d'Or), 1930 Ziemia Hurdów (Las Hurdes: Tierra Sin Pan), 1933 Hiszpania pod bronią. Madryt 36", 1937 El Vaticano de Pio XII, 1940 Gran Casino (Gran Casino, En el viejo Tampico), 1947 Wielki lekkoduch (El Gran Calavera), 1949 Zapomniani (Los olvidados), 1950 Susana, 1951 Kobieta bez miłości (Una mujer sin amor), 1951 Córa oszustwa (La hija del engaño), 1951 Wniebowstąpienie (Subida al cielo), 1952 Brutal (El bruto), 1952 On (Él), 1952 Marzenia jeżdżą tramwajem (La ilusión viaja en tranvía), 1953 Przygody Robinsona Crusoe (The Adventures of Robinson Crusoe), 1954 Rzeka i śmierć (El río y la muerte), 1954 Otchłanie namiętności (Abismos de pasión, Cumbres Borrascosas), 1954 Zbrodnicze życie Archibalda de la Cruz (Ensayo de un crimen), 1955 Jutrzenka (Cela s'appelle l'aurore), 1955 Śmierć w ogrodzie (La mort en ce jardin), 1956 Nazarin, 1958 Gorączka w El Pao (La fièvre monte à El Pao), 1959 Dziewczyna z wyspy (La joven), 1960 Viridiana, 1961 Anioł zagłady (El ángel exterminador), 1962 Dziennik panny służącej (Le journal d'une femme de chambre), 1964 Szymon Pustelnik (Simón del desierto), 1965 Piękność dnia (Belle de jour), 1967 Droga mleczna (La Voie Lactée), 1969 Tristana, 1970 Dyskretny urok burżuazji (Le charme discret de la bourgeoisie), 1972 Widmo wolności (Le fantôme de la liberté), 1974 Mroczny przedmiot pożądania (Cet obscur objet du désir), 1977
Nagrody Nagroda BAFTA 1974: Najlepszy scenariusz za Dyskretny urok burżuazji Nagroda na MFF w Cannes 1951: Złota Palma – najlepszy reżyser za Zapomniani 1959: Nagroda Międzynarodowa – najlepszy film za Nazarin 1961: Złota Palma – najlepszy film za Viridiana Nagroda na MFF w Berlinie 1969: Nagroda Interfilm za Droga mleczna Nagroda na MFF w Wenecji 1965: Nagroda FIPRESCI i Nagroda Specjalna Jury za Szymon Pustelnik 1967: Złoty Lew i Nagroda im. Pasinettiego za Piękność dnia
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Hiszpańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Hiszpańscy scenarzyści Kategoria:Laureaci Honorowego Złotego Lwa Kategoria:Laureaci Złotej Palmy dla najlepszego reżysera Kategoria:Reżyserzy filmów nagrodzonych Oscarem dla najlepszego filmu międzynarodowego Kategoria:Surrealiści Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1983