mały|Kijów (Kiou) i okolice na mapie Russiae, Moscoviae et Tartariae Anthony Jenkinsona (Londyn 1562) thumb|Województwo kijowskie. Mapa z 1648 roku. mały|Kijów (Kiow) i okolice na mapie Tractus Borysthenis Vulgo Dniepr at Niepr dicti. Jana Janssona (Amsterdam, 1663) Województwo kijowskie – województwo Wielkiego Księstwa Litewskiego utworzone przez Kazimierza IV Jagiellończyka, istniejące w latach 1471-1569. Od czasu unii lubelskiejVolumina Legum T. II s. 84.„Gdy podczas tegoż sejmu połączone zostało następnie z Koroną województwo Kijowskie i Bracławskie, polecono zaraz w roku następnym (1570) osobnej komisyi ustanowienie granic nowego województwa. Ponieważ na zachodzie województwa Bracławskiego wiadomą granicą od Podola była rzeka Murachwa, a na południo-zachodzie od Wołoszczyzny Dniestr, głównem przeto zadaniem tej komisyi była granica północna od województwa Kijowskiego. Wyprowadzoną ona została od północo-wschodniego krańca Podola, z okolicy Ułanowa, i skierowana Czarnym szlakiem, to jest wododziałem, pomiędzy Teterwią, Hniłopiatem i Rastawicą z jednej strony, a Śniwodą, Deśnicą i dopływami górnej Rosi z drugiej. Dla umorzenia sporów granicznych, Stefan Batory 1584 roku w przywileju dla miasta Korsunia, za linię graniczną dwóch województw ukrainnych (kijowskiego i bracławskiego) przeznaczył Uhorski Tykicz (poczynając od Woronnego), a już przez to samo i Sine wody. Granica ta pozostawała jednak długo sporną w okolicach „Zwinogrodczyzny”, jak również nieuchwytnej „Biskupszczyzny” jako pustyni, gdzieś na Orzechowaćcu w dorzeczu górnej Rosi, nadanej niegdyś, może przez Witołda, biskupom kijowskim. Co do granicy południowo-wschodniej województwa Bracławskiego, to Beauplan naznacza ją na swej mapie, poczynając od Dniestru, znacznie niżej Kuczurhanu przez Kujalnik i Teliguł do Bohu, powyżej ujścia Czyczaklei, gdzie stał zamek turecki Bałaklej u rzeki Suchej, stąd do Ingułu w punkcie, przez który prowadził „szlak Czarny”, idący ku Targowicy poniżej „Czarnego lasu”, odkąd już poczynała się granica kijowska”. [w:] Zygmunt Gloger. Geografia historyczna ziem dawnej Polski. Kraków. 1903. . część prowincji małopolskiej, województwo Korony Rzeczypospolitej Obojga Narodów, istniejące do 1793 r.
Na sejmie lubelskim 8 marca 1569 województwo kijowskie wcielone zostało do Korony i pozostawało przy niej z miastem stołecznym do 30 stycznia 1667 roku. Po zajęciu zadnieprzańskiej części przez Moskwę województwo dzieliło się na powiaty: kijowski, żytomierski i owrucki. W roku 1569 było największym województwem inkorporowanym do Korony liczącym około 200 tys. km². Po I rozbiorze Polski powierzchnia województwa kijowskiego wynosiła 59 387 km²„Powierzchnia województw ukraińskich do I rozbioru wynosiła: podolskiego –16 496 km², kijowskiego –59 387 km², wołyńskiego –38 323,8 km², ... „. Schedae historicae. Uniwersytet Jagielloński. 1968.. Z biegiem czasu, w wyniku wojen i zmian terytorialnych, coraz mniejsze.
Geografia Województwo historycznie położone na Nizinie Wschodnioeuropejskiej, w strefie klimatu kontynentalnego. Znajdowało się w centralnej części dorzecza Bohu i Dniepru płynącego w kierunku Morza Czarnego. Środkiem przepływa rzeka Teterew, prawy dopływ Dniepru. Od południa graniczyło z Wielki Stepem i Niziną Czarnomorską, a od północy z Polesiem. Rzeka Desna stanowiła granicę z województwem czernihowskim. Region pokryty licznymi zalesionymi wzgórzami, wąwozami i mniejszymi rzekami. Zarówno Dniepr, jak i Desna, największy dopływ są żeglowne, stanowią oś transportową regionu już od wczesnego średniowiecza. Dniepr pokryty licznymi wyspami, stwarzał również warunki do budowy mniejszych portów. Najważniejszymi miastami województwa nad rzeką Dniepr były: Kijów i Czerkasy, nad Teterewem położony był Żytomierz, a Biała Cerkiew nad Rosią.
System prawny Źródłem pomocniczym w praktyce sądowej były Statuty litewskie z lat 1529, 1566, i 1588, zredagowane na podstawie prawa rzymskiego w języku ruskim, obowiązywały one wszystkich mieszkańców Wielkiego Księstwa Litewskiego do roku 1840, i województw wołyńskiego, kijowskiego i bracławskiego. Na terenie tychże województw wedle ugody hadziackiej z 1658 władza wykonawcza i jurysdykcja miała dożywotnio należeć do hetmana wojsk ruskich jako najwyższego senatora tych województw, wybieranego spośród czterech kandydatów i zatwierdzanego przez króla. Miał on tam sprawować władzę sądownicząUrszula Augustyniak. Historia Polski, 1572-1795. 2008.. Osadnictwo postępowało na prawie magdeburskim.
Jednocześnie przyznano obywatelom prawo do wnoszenia poprawek do statutu litewskiego przez wniesienie ich pod obrady sejmu walnego koronnego za pośrednictwem sejmików. Język ruski uznano za urzędowy w sprawach sądowych i kancelaryjnych. Sprawy miejskie związane z prawem magdeburskim miały być pisane po polsku. Wszystkie prawa kniaziów ruskich miały być w pełni zachowane, oni zaś sami otoczeni czcią i szacunkiem. Wszystkie prawa szlachty i duchowieństwa, zarówno katolików, jak i prawosławnych, miały być w pełni respektowane.
Podział administracyjny W 1471 roku zostało utworzone województwo kijowskie, obejmujące obszar dawnego księstwa kijowskiego wcielonego bezpośrednio do Wielkiego Księstwa w rok wcześniej. Administracyjnie składało się z dziewięciu powiatów. Nowego rządcę Kijowa nazywano rozmaicie: starostą, namiestnikiem lub wojewodą, ponieważ sam urząd nie był jeszcze dostatecznie określony, podobnie jak sama nazwa. Pierwszym historycznie potwierdzonym wojewodą był Marcin Gasztołd, który objął funkcję w 1478 roku.
Po włączeniu województwa kijowskiego do Korony w roku 1569 (unia lubelska) zorganizowano trzy powiaty; kijowski, żytomierski i owrucki, w których dawniejsze powiaty litewskie, w liczbie dziewięciu pozostały w rodzaju okręgów. Sejmiki odbywały się odtąd w trzech miastach powiatowych, a po oddaniu Rosji Kijowa w Żytomierzu i Owruczu, gdzie obierano posłów na Sejm, po dwóch z każdego powiatu. Nowe województwo rozciągało się wzdłuż Dniepru do Słuczy. Podział państwa na powiaty i województwa, zatwierdzony został przez Sejm Bielski w 1564 roku, i przetrwał do roku 1788.
Województwo kijowskie miało trzech senatorów; wojewodę, kasztelana i biskupa „latini ritus”. Uchwałą sejmu roku 1659 chorążowie byli mianowani. W każdym powiecie było 15 urzędników: chorąży, stolnik, podczaszy, podkomorzy itd. Powiat w I Rzeczypospolitej był podstawową jednostką administracyjną, sądową (dla sądów pierwszej instancji), wojskową, fiskalną i polityczną.
W 1667 zadnieprzańskie województwo kijowskie (oraz Kijów na dwa lata) zostały oddane Rosji zgodnie z rozejmem andruszowskim. Ważniejszymi zamkami na terenie województwa były Biała Cerkiew, Czehryń, Baturyn, Kaniów. Ostatecznie jednak Rzeczpospolita utraciła województwa smoleńskie i czernihowskie, zadnieprzańską część województwa kijowskiego oraz miasto Kijów leżące na prawym brzegu Dniepru. Zmiany te zostały zatwierdzone w 1686 roku w traktacie Grzymułtowskiego.
W XVIII wieku utworzono na tych obszarach tzw. namiestnictwo kijowskie, które składało się – w latach 1775–1786 – z jedenastu powiatów, z których jedynie powiat kijowski leżał w większej części po prawej stronie Dniepru.
Ostatnim wojewodą kijowskim był Stanisław Lubomirski (zm. 19 lipca 1793, w Warszawie).
Powiaty Województwo dzieliło się na powiaty: thumb|upright|Michał Kazimierz Radziwiłł Rybeńko starosta owrucki powiat owrucki, położony był na części rozległego Polesia, główna rzeka Usz; główne miasta: Owrucz, Korosteń, Ksawerów, Bazar, Kalinówka, Czarnobyl nad Uszą i Prypecią (hrabstwo na Szkłowie i Myszy), Olewsk; parafie rzymskokatolickie Owrucz, Chabne, Czarnobyl, Wielodniki, Uszomirska. thumb|upright|Roman Sanguszko starosta żytomierski powiat żytomierski: główne miasta Żytomierz nad Kamionką, Pawołocz, Słobodyszcze nad rzeką Gniłopiat, Cudnów nad Teterowem, Berdyczów nad rzeką Gniłopiat, Korosteczów, Radomyśl nad Tererowem, Miropol nad Słuczą, Trojanów własność Woroniczów, Uszomierz, Januszpol, Machówka. powiat kijowski: główne miasta Biała Cerkiew nad Rosią, Trylisy (Trylesy) nad Kamionką, Chwastów (Fastów) nad Unawą, Hostomla nad Irpeniem, Trechtymirów nad Dnieprem, Kaniów przy ujściu Kaniówki do Dniepru, Kumejki, Czerkasy, Żabotyn, Smiła nad Taśminem (własność książąt Lubomirskich), Borowica nad Dnieprem, Kryłów nad Dnieprem, Czehryń nad Taśminem, Zwinogródka (Zwinogród) nad Zgniłym Tykiczem, Lisianka przy ujściu Lisianki do Tykicza, Ochmatów nad Bachwą, Stawiszcze nad Tykiczem, Korsuń, Niechoroszcza nad Pustachą między Korsuniem a Bohusławiem, Bohusław przy ujściu Bohusławki do Rosi, Taraszcza, Skwyra nad Skwirą, Romanów (Romanówka) nad Unawą, Szawuliskie (Szuwalskie) nad Tykiczem, Kahorlickie (Kahorlik) nad Hniłuszą, Sinica (Sinickie) nad Rosią i Sinicą, Tabor (Taborowskie) nad Rastawicą, Stawiszcze nad Kamionką, Rożów nad Zdwirzem, Dymirskie, Wyszogród, Żółte Wody, Hermanowskie, Tetjów nad Rosią, Biłółówka, Białopol, Chodorków nad Irpeniem, Brusiłów nad Zdwirzą, Jasnogródka nad Zdwirzem, Moszna nad Moszną, Aleksandrówka. thumb|Biała Cerkiew i Czerkasy, na mapie "radziwiłłowskiej" z roku 1613. thumb|Żytomierz (Szytomirs) i Kijów (Kyui) na mapie Poloniae et Ungariae, z Cosmographii Sebastiana Münstera, 1554
Z ziem oderwanych od Polski a wchodzących w skład województwa kijowskiego została utworzona w roku 1708 gubernia kijowska.
W wyniku długowiekowej obecności Polaków nad tych ziemiach, jeszcze w roku 1852 pograniczne gubernie rosyjskie kijowska i połtawska nazywane były „Polską”Samuel Orgelbrand. Encyklopedia powszechna. 1863. s. 657..
Największe miasta W latach sześćdziesiątych XVII wieku na lewym brzegu Dniepru funkcjonowało około 90 miast, w części których mogły być przed powstaniem Chmielnickiego łacińskie parafie. Prof. Serczyk wymienia 37 miast istniejących na terenie województwa kijowskiego w czasach Zygmunta III Wazy, który miały prawo magdeburskie. Stosunkowo ludne miasta istniały w przededniu powstania Chmielnickiego. Według danych szacunkowych, 15 tys. mieszkańców liczył ówczesny Kijów, 10,7 tys. Biała CerkiewFlorian Nieuważny. Z problemów ukrainoznawstwa. 1987..
Stolica Początkowo stolicą województwa był, zgodnie z jego nazwą, Kijów. W 1397 roku Kijów stał się siedzibą diecezji katolickiej. W 1494 roku król Polski Aleksander I Jagiellończyk nadał miastu prawa magdeburskie. Miasto po unii lubelskiej w (1569) roku zostało włączone do Korony Polskiej i stało się stolicą województwa kijowskiego w prowincji małopolskiej. W styczniu 1649 Bohdan Chmielnicki uroczyście wjechał do miasta, witany przez prawosławnego metropolitę kijowskiego Sylwestra Kossowa, miasto odzyskał Janusz Radziwiłł w 1651 roku. Po ugodzie perejasławskiej, w której Bohdan Chmielnicki poddał Hetmanat zwierzchnictwu cara Rosji, Kijów był jednym z dwóch miast na terytorium Naddnieprza w którym po wyjeździe ostatniego polskiego wojewody Adam Kisiela został osadzony garnizon moskiewski. Wojsko rosyjskie wzniosło w Kijowie ufortyfikowaną cytadelę, z której kontrolowało miasto. Na mocy Rozejmu andruszowskiego w 1667 roku Rzeczpospolita przyznała na dwa lata prawa Carstwa Rosyjskiego do utrzymania garnizonu w stołecznym Kijowie, jednak garnizon ten pozostał w mieście także po tym okresie. W 1686 roku na mocy traktatu Grzymułtowskiego miasto oficjalnie zostało przyznane Rosji wraz ze znaczną częścią województwa. Nazwa województwa nie została jednak zmieniona, a jego faktyczną stolicą został Żytomierz.
Żytomierz był broniony wałem i zamkiem o 3 bramach i 5 basztach. Odbywały się w nim popisy szlachty i sejmiki kijowskie. W roku 1640 ufundował tu Janusz Tyszkiewicz klasztor OO Bernardynów. Po zwycięstwie pod Batohem w 1652 roku, Chmielnicki zamienił Żytomierz w miasto setnicze pod asawułą Kaliną Sokołowskim. Dopiero Unia Hadziacka w 1658 zwróciła go Rzeczypospolitej. Odtąd stał się on de facto stolicą województwa kijowskiego. thumb|upright|left|Antoni Protazy Potocki wojewoda kijowski, twórca Kompanii Handlowej
Gospodarka