Jerzy Axer (ur. 18 kwietnia 1946 r. w Łodzi) – polski filolog klasyczny, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, od 2022 członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys Syn Erwina Axera, polskiego reżysera teatralnego, wychowanego we Lwowie, i Bronisławy z Kreczmarów – przedstawicielki warszawskiej rodziny nauczycielskiej. Żonaty z Anną Axer. Absolwent VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie (1964).

Kariera naukowa i tytuły magisterium z zakresu filologii klasycznej, Uniwersytet Warszawski, 1969 r. stopień naukowy doktora nadany na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Georgius Ticinius – humanista i dyplomata, Uniwersytet Warszawski, 1972 r. stopień naukowy doktora habilitowanego nadany na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt. Styl i kompozycja mowy Cycerona „Pro Q. Comoedo” (Wrocław, 1975 r., Warszawa, 1980 r.) oraz krytycznego wydania tej mowy (łac. Oratio pro Q. Roscio Comoedo) w , 1976 r. tytuł profesora nauk humanistycznych: 1986 r.

Członkostwo w towarzystwach naukowych Członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk (2022). Członek z wyboru towarzystw naukowych, polskich i zagranicznych, m.in. Polskiej Akademii Umiejętności (PAU), Polskiego Towarzystwa Filologicznego (PTF, prezes 1992–2001), Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (TNW), International Society for the History of Rhetoric (wiceprzewodniczący 1997–1999, przewodniczący 1999–2001, past-president 2001–2003), Academia Europaea (Londyn, od 1993), (Rzym, od 1990). Członek honorowy Collegium Invisibile.

Zainteresowania naukowe Początkowo zajmował się krytyką tekstu, przede wszystkim na przykładzie twórczości Cycerona. Od czasów studenckich łączył latynistykę z zainteresowaniami historią nowożytną, w tym teatrem jezuickim, dziejami dyplomacji, a także edytorstwem źródeł historycznych. Kieruje obecnie międzynarodowym programem edycji źródeł historycznych: Corpus epistularum Ioannis Dantisci, któremu patronuje International Academic Union.

Przedmiotem jego zainteresowania jest również obecność i funkcja tradycji antycznej w wielkich dziełach literackich – Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza, Henryka Sienkiewicza.

W twórczości naukowej Axera ważną rolę odgrywa problematyka widowisk w świecie antycznym i nowożytnym. Interesują go także przemiany klasycznego kanonu w czasach najnowszych. Od lat dziewięćdziesiątych zajmuje się jednak przede wszystkim recepcją kultury antycznej w kulturach narodowych i regionalnych Europy Środkowowschodniej, kierując międzynarodowymi programami badawczymi, m.in. „Łacina w Polsce. Teksty literackie i dokumenty z Europy Środkowowschodniej” (z udziałem uczonych ukraińskich, białoruskich, litewskich, włoskich, niemieckich i polskich; wyniki programu opublikowane zostały w zeszytach naukowych „Łacina w Polsce”, t. 1–12, 1995–1998) oraz „Respublica Polonorum a Respublica Litteraria Europaea”, również z udziałem badaczy wschodnioeuropejskich.

Działalność organizatorska Na fali ruchu pierwszej „Solidarności” został wybrany prodziekanem, a następnie dziekanem Wydziału Polonistyki UW (1980–87). Wkrótce potem (1991) utworzył w Uniwersytecie Warszawskim centrum interdyscyplinarnych badań humanistycznych – Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej na Uniwersytecie Warszawskim (od roku 2008 Instytut Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales”, od roku 2012 Wydział „Artes Liberales”) i powołał organizacyjnie z nim związaną nową formę studiów humanistycznych – Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych (1992), próbując stworzyć środowisko zdolne do łączenia wysokiej klasy badań naukowych z dydaktyką przywracającą między studentem a profesorem relacje mistrz – uczeń. 10 grudnia 2008 na mocy porozumienia z Fundacją „Instytut Artes Liberales” i Uniwersytetem Warszawskim powołał do życia Collegium Artes Liberales, będące jedyną w Europie Wschodniej placówką szkolnictwa wyższego nawiązującą do tradycji edukacji liberalnej, ugruntowanej w amerykańskich college’ach. Stanął na jego czele. Sprawuje funkcję Prezydenta Rady Fundacji „Instytut Artes Liberales”.

Odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Feniksa (Grecja, 1996) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1998)

Publikacje Wybrana bibliografia: M.T. Cicero, Pro Roscio Comoedo, oprac. Jerzy Axer, Bibliotheca Teubneriana, Leipzig 1976 Jerzy Axer, The Style and Composition of Cicero’s Speech „Pro Roscio Comoedo”, przeł. Joanna Holzman, Warszawa 1980 Joannes Joncre, Tragoedia Boleslaus Secundus Furens, oprac. Jerzy Axer, Wrocław 1972 Georgii Ticinii ad Martinum Cromerum epistulae, oprac. Jerzy Axer, Wrocław 1978 Georgii Ticinii ad principes Radziwiłł epistulae, oprac. Jerzy Axer, Wrocław 1980 Polski dyplomata na papieskim dworze: wybór listów Jerzego z Tyczyna do Marcina Kromera, tł., wstęp i oprac. Jerzy Axer, Warszawa 1982 Españoles y polacos en la corte de Carlos V. Cartas del embajador Juan Dantisco, red. Antonio Fontán, Jerzy Acer, Madrid 1994 J. Kochanowski, Dzieła wszystkie. T. 2: Treny (współautor komentarza), Wrocław 1983 Jerzy Axer, Filolog w teatrze, Warszawa 1991 Z Rzymu do Rzymu (koncepcja i redakcja naukowa z M. Bokszczanin), Warszawa 2002 Rhetoric of Transformation (koncepcja i redakcja naukowa), Warszawa 2003 Łacina jako język elit (koncepcja i redakcja naukowa), Warszawa 2004 Jerzy Axer, „Présentation. Une République aux confins de l’Europe”, w: Adam Mickiewicz, Les Slaves. Cours du Collège de France 1842, Paris 2005 Jerzy Axer, „The Classical Tradition in Central-Eastern Europe”, w: Companion to the Classical Tradition, London 2007 Po co Sienkiewicz (koncepcja i redakcja naukowa wraz z T. Bujnickim), Warszawa 2007

Nagrody Nagroda imienia Stefanii Światłowskiej od VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie Nagroda im. Stefanii Światłowskiej, reytan.edu.pl [dostęp 2023-11-26]..

Przypisy

Kategoria:Absolwenci VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Academia Europaea Kategoria:Członkowie Collegium Invisibile Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Filologicznego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Laureaci Nagrody imienia Stefanii Światłowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Polscy filolodzy klasyczni Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Feniksa Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1946