Świdnik

Świdnik – miasto we wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, siedziba powiatu świdnickiego. Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miało 39 136 mieszkańców.

W 1786 roku Świdnik był wsią królewską w powiecie lubelskim województwa lubelskiegoKarol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa lubelskiego 1786.. Prawa miejskie uzyskał w 1954.

Miasto jest szerzej znane z wytwórni lotniczej WSK PZL Świdnik, produkującej m.in. śmigłowce PZL W-3 Sokół, Anakonda oraz SW-4, a w przeszłości także Mi-1 (w polskiej wersji SM-1), Mi-2 (produkowany jedynie w Świdniku) i motocykle WSK. Jest znany również z kolonii susłów perełkowanych na trawiastym lotnisku. W Świdniku zlokalizowany jest port lotniczy Lublin.

Położenie Świdnik położony jest na Płaskowyżu Świdnickim (według Jerzego Kondrackiego), należącym do Wyżyny Lubelskiej. Jest to równina denudacyjna, ulegająca erozji i wietrzeniu, pozbawiona pokrywy lessowej, w przeciwieństwie do okolicznych mezoregionówA. Molik, Świdnik i okolice, WOIT, Lublin, s. 4..

Znajduje się około dziesięciu kilometrów na wschód od Lublina oraz kilkadziesiąt kilometrów od przejść granicznych z Ukrainą (w Dorohusku) i Białorusią (w Terespolu). Położony jest również niedaleko terenów wypoczynkowych Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, około 30 km na południowy zachódP. Jankowski, A. Mieczkowski, S. Myk (red.), Nasz Świdnik. 50 lat miasta Świdnika, Urząd Miasta Świdnik, Świdnik, 2004..

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 20,35 km².

Historycznie Świdnik położony jest w Małopolsce. Znajdował się w ziemi lubelskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.

Warunki naturalne Przyroda W granicach Świdnika znajduje się kilka lasów (należących do Nadleśnictwa Świdnik). Dominuje przede wszystkim Las Świdnicki (Rejkowizna), położony na zachód od zabudowy miejskiej. W samym środku lasu znajduje się gajówka. Cały las położony jest w obrębie gminy.

Drugim lasem w Świdniku jest Las Poszpitalny (Wilcze Doły), położony na północ od zakładu WSK PZL Świdnik. W obrębie gminy znajduje się tylko niewielka część lasu, przed ul. Mełgiewską. Razem z budową WSK, od reszty Lasu Poszpitalnego oddzielono również niewielką część lasu na południu zakładu, który obecnie funkcjonuje jako przyzakładowy park leśny. W 2010 r. część lasu za WSK została wycięta w związku z budową portu lotniczego.

Na południe od zabudowy miejskiej, w obrębie Kolonii Krępiec, znajduje się również niewielki kilkuczęściowy Las Bażantaria.

Zieleń miejska Mimo że Świdnik nie posiada większego parku miejskiego, w samym mieście, a szczególnie w jego centrum posadzonych jest wiele przydrożnych drzew. Szczególnie zazieleniona jest główna ulica miasta, ul. Niepodległości, która stanowi swego rodzaju aleję drzew (choć nie ma zabytkowego charakteru). Sporo również w mieście zagajników i trawników z krzewami.

W mieście funkcjonuje także kilka skwerów: na rogu ulic Niepodległości i kard. Wyszyńskiego, oraz na rogu ul. Niepodległości i Al. Lotników Polskich.

mały|upright=0.5|lewo|Suseł perełkowany Kolonia susła perełkowanego Na trawiastym lotnisku w Świdniku od pewnego czasu zadomowił się suseł perełkowany, będący gatunkiem zagrożonym i pod ochroną. Z tego powodu obszar lotniska został zgłoszony do programu Natura 2000 w celu ochrony gatunku.

O ile w 2006 r. populacja susłów wynosiła około 12 tysięcy, o tyle w 2008 r. było ich już tylko tysiąc. Latem 2021 populacja susła perełkowego liczyła 83 osobnikówPortal swidnik.pl. Policzyli świdnickie susły (dostęp 2025-09-01).. Naukowcy planowali przesiedlenie susłów z innych siedlisk, aby zwiększyć liczebność lokalnej populacji.

Topografia i osiedla Powierzchnia gminy miejskiej Świdnik wynosi 20,35 km². Śródmieście, stanowiące centrum miasta, zabudowane jest trzypiętrowymi (przy ul. Niepodległości) i dwupiętrowymi blokami z epoki socrealizmuU. Klimkiewicz-Cygan, A. Wójcik, Spacerkiem po mieście, [w:] Świdnik. Plan miasta, Agencja Reklamowo-Wydawnicza „Omega”, 2007.. W południowym i wschodnim otoczeniu Śródmieścia znajdują się nowsze osiedla bloków mieszkaniowych: Racławicka, Kościuszki i KopernikaObecnie się ich już tak nie nazywa.. Także w jeszcze dalszym otoczeniu (za ul. Racławicką i Kosynierów) znajdują się osiedla podobnego wieku: Lotnicze, Brzeziny (I i II) i WschódDawniej osiedle Sławińskiego-Wschód w związku z tym, iż ul. Niepodległości w czasach PRL nosiła nazwisko Sławińskiego (Nasz Świdnik. 50 lat miasta Świdnika).. Za Brzezinami I i II rozciąga się jedno z najmłodszych osiedli wielorodzinnych, Brzeziny-Kalina, natomiast za os. Lotniczym budowane jest os. Polesie. Również po drugiej stronie ul. Kusocińskiego od Brzezin II położone jest jednorodzinne osiedle Kusocińskiego.

Na zachód od Śródmieścia i os. Lotniczego (za Al. Lotników Polskich) znajduje się duża dzielnica jednorodzinna, AdampolAdampol istniał jeszcze zanim powstał Świdnik, także przed II wojną światową, kiedy istniało w nim letnisko i uzdrowisko. Jednak funkcja lotnicza zwyciężyła i ustanawiając prawa miejskie dla Świdnika Adampol został wchłonięty jako jego dzielnica. (Nasz Świdnik. 50 lat miasta Świdnika).. Przy nim znajduje się również nieco nowsze i bardziej regularne osiedle jednorodzinne Radość. Na północ od Adampola, za torami, a przed lotniskiem, położone jest osiedle Żwirki i Wigury, zaś na południe od Adampola znajduje się przy lesie niewielkie wielorodzinne osiedle Słoneczne.

Za torami funkcjonują również tereny sportowe Avii Świdnik, a za nimi znajdują się trawiaste lotnisko sportowe i zakłady WSK PZL Świdnik.

Na południe i południowy zachód od zwartego obszaru miejskiego położona jest Kolonia Krępiec, zaś na północny zachód – Kolonia Świdnik Mały i dalej Kolonia Biskupie (sięgająca także za Las Świdnicki). Na wschodzie z kolei znajdują się grunty należące do Nowego Krępca.

Demografia

+Dane z GUS 2022r.osóbPopulacja36 992Mężczyźni17 414 +Dane z GUS 2021 r.osóbPopulacja 37 396

Dane z 31 grudnia 2008 r.: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 40 050 100 20 820 52 19 230 48Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 1968 1023,1 945

Piramida wieku mieszkańców Świdnika w 2014 roku.

690x480px

Ludzie związani ze Świdnikiem

Historia Historia do 1937 Najstarsze ślady bytności człowieka w okolicach Świdnika pochodzą ze schyłku młodszej epoki kamiennej. Ślady bytności człowieka znajdowano we wsiach okalających Świdnik, a datowane są one na 3000 lat p.n.e. W okresie wczesnego średniowiecza teren okolic dzisiejszego Świdnika należał do kasztelanii lubelskiej. Tak więc historia Świdnika i jego okolic związana jest do dzisiaj z dziejami pobliskiego Lublina. Bardziej szczegółowo historia Świdnika związana jest z historią trzech okolicznych wsi: Adampola, Świdnika i Krępca. Nazwa miasta została przyjęta po wojnie od nazwy wsi, która usytuowana była najbliżej Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego. Sama nazwa Świdnik spotykana jest w różnych częściach Polski: wieś w nowosądeckim, limanowskim, jak i w jeleniogórskim. Nazwa jest też znana na terenie obcym np. Svidník na Słowacji oraz Świdnik na Ukrainie. Jest to nazwa wodna od ruskiego: „svyd”. W znaczeniu świdwa, dereń łączący się z wyrazem świda – wilgoć. A więc nazwa ta może dotyczyć terenów podmokłych, a także leśnych. Trzy wioski noszące nazwę Świdnika są przedzielone od miasta lotniskiem i ich odległość od centrum wynosi ok. 5 km. Wioski te to Świdnik Duży, Świdnik Mały i Świdniczek, z którego z czasem wytworzyło się Biskupie. Najwcześniej pojawia się nazwa Świdnika w 1326 r., jest to pierwsza w źródłach wzmianka o istnieniu wsi Świdnik.

Pierwsze wzmianki o Świdniku pochodzą z 1392 r., kiedy w źródłach pojawia się nazwa Świdnika Wielkiego (Maior Świdnik bądź Magna Swydnyk). W tym roku król Władysław II Jagiełło nadał sołectwo królewskie Piotrowi z Moszny, zaś wieś została ulokowana na prawie niemieckim. W latach 1393–1421 pojawia się nazwa Świdnika Małego (Świdnik Minor), który w 1442 r. został przez Władysława III Warneńczyka zapisany czterem braciom z Hadynowa (Podlasie). W 1450 r. pojawia się nazwa kolejnej wsi, Świdniczek. W latach 1470–1480 wieś była własnością prebendarza zamku lubelskiego. Data pojawienia się Świdnika to przeniesienie go przez Władysława Jagiełłę na prawo średzkie. Nadał on wtedy Piotrowi z Moszny sołectwo z dwoma łanami, łąkami i karczmą. Inna data to rok 1497, gdy Jan Olbracht nadał mansjonarzom na zamku w Lublinie pewne dochody ze wsi. W 1564 r. były tu: folwark, 32 kmieci na 21 łanach, 14 zagród i karczma. W okresie XVII i XVIII w. wsie Świdnik pojawiają się na kartach historii głównie za sprawą wystąpień chłopskich. Jako sławnego okrutnika przedstawia się dzierżawcę Świdnika Dużego Michała Romanowskiego. Kazał on chłopom odrabiać pańszczyznę wbrew prawu sześć razy w tygodniu. Walkę z nim prowadzili chłopi nieprzerwanie w latach 1690–1703. Z kolei w 1712 r. na chłopów spadły represje za wystąpienie przeciwko panu w wójtostwie Świdnik Mały. Natomiast w 1745 r. chłopi ze Świdnika Dużego i Małego zniszczyli zasiewy i budynki wójtostwa.

W 1795 r. wsie o wspólnej nazwie Świdnik zostają włączone do zaboru austriackiego. Następnie w 1809 r. zostają przyłączone do Księstwa Warszawskiego, jednak od 1815 roku znajdują się w Królestwie Kongresowym (zabór rosyjski). W okolicach Świdnika w 1863 r. toczyły się walki w ramach powstania styczniowego. Zakończyły się one klęską pod Fajsławicami 24 sierpnia 1863 r. Wydarzenia te upamiętnia pomnik poległych powstańców styczniowych wzniesiony w Lesie Dominowskim (zwanym też Minkowickim) w okolicach Świdnika.

Pierwszą kolej poprowadzono przez Świdnik w 1877 r., wraz z budową Kolei Nadwiślańskiej. Z tej przyczyny w latach 1905–1914 wybudowano czerwony budynek stacji kolejowej Świdnik. Jest on bliźniaczym dworcem do identycznych zbudowanych przez władze carskie w Minkowicach, Jaszczowie, Kaniem i Zawadówce na trasie Lublin – Chełm. Jest to zarazem najstarszy budynek użyteczności publicznej w Świdniku. W okresie I wojny światowej tereny Świdnika i okolic stały się miejscem zażartych walk wojsk rosyjskich i austro-węgierskich. Walki toczyły się o linię kolejową Lublin–Chełm 20 sierpnia 1914 r. oraz 28–30 lipca 1915 r. Ich efektami były pokonanie armii rosyjskiej i okupacja (od 30 lipca 1915 r.) tych terenów przez wojska austro-węgierskie. Od 1915 r. do listopada 1918 r. tereny Świdnika były pod wojskową okupacją austriacką. Od listopada 1918 r. tereny weszły w skład niepodległego państwa polskiego. Na przełomie XIX i XX w. zauważono w Świdniku specyficzny mikroklimat, który sprzyjał wypoczynkowi i pomagał w leczeniu reumatyzmu. Dlatego też w pobliskiej wsi Adampol, przy stacji kolejowej Świdnik (tzw. „stara stacja”, obecnie nieczynna) powstały letnisko i uzdrowisko, które później, w wyniku inwestycji lotniczych i II wojny światowej przestały istnieć. Adampol, dziś jedno z osiedli Świdnika, był popularną wśród mieszkańców Lublina wsią letniskową. Charakteryzowała się ona dużą ilością drewnianych domków z początku wieku do lat trzydziestych świadomie nawiązujących do budownictwa uzdrowisk górskich.

Inwestycje lotnicze, wojna i początki miasta (1937–1954) mały|Dawna szkoła pilotów L.O.P.P. w budowie W 1937 r. kupiono od Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo (Szarytki) 146 ha gruntów, a następnie jesienią tego roku rozpoczęto budowę szkoły Pilotów Cywilnych Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej im. Marszałka Śmigłego-Rydza. Pod koniec czerwca 1938 r. szkoła rozpoczęła normalną pracę, a jesienią zorganizowano pierwszy turnus szkolenia – w pilotażu silnikowym. Wyznaczone na kupionym obszarze lotnisko miało w 1939 r. wymiary 800 × 750 m. Uroczyste otwarcie Cywilnej Szkoły Pilotów L.O.P.P. im. Marszałka Śmigłego-Rydza nastąpiło 4 czerwca 1939 r. Wydarzenie to zadecydowało o lotniczym charakterze przyszłego miasta. Lotnisko i szkoła pilotów zostały jednak już 2 września 1939 roku zbombardowane przez Niemców, którym później podczas wojny służyły do celów wojskowych.