thumb|Mikołaj I w stroju marszałka Armii Czarnogórskiej thumb|Mikołaj I w stroju koronacyjnym Mikołaj, właśc. Nikola Mirkov Petrović-Njegoš, (ur. w Njeguši, zm. 2 marca 1921 w Antibes) – książę Czarnogóry w 1860–1910, następnie król w 1910–1918, z dynastii Petrowiciów-Niegoszów; poeta i dramatopisarz. Określany jest jako wybitny przywódca i zręczny dyplomata, który przekształcił małe księstewko w suwerenne państwo.

Życiorys Mikołaj urodził się w starej rodzinie arystokratycznej, będącej faktyczną dynastią w Czarnogórze od 1697, za panowania Piotra II (1830–1851), łączącego władzę duchowną i świecką władyki . Przyszedł na świat jako jedyny syn (1820–1867), wojewody Grahova i jego żony Anastazji z Martinovicióv (1824–1894). Miał dwie starsze siostry, o których niewiele wiadomo; starsza Maria została wydana za kpt. Gopcevicia, młodsza Anastazja (zm. 1879) za Savę Plemenaca. W 1852 panujący stryj Mikołaja, Daniel II (1851–1860) sekularyzował państwo, przyjmując tytuł księcia.

Dzieciństwo spędził z dala od rodziców, w 7. roku życia został oddany pod opiekę księżnej Darii (1838–1892), zamieszkując w Kustići. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Trieście, następnie Lycée Louis le Grand w Paryżu.

W młodości podjął pierwsze próby literackie. Był autorem licznych utworów lirycznych i epickich, aforyzmów i dramatów, m.in. Bałkańska caryca, Poeta i wiła, Książę Asranavit i Nowy wóz.

Panowanie 13 sierpnia 1860, wraz ze śmiercią swojego stryja Daniela i rezygnacją ojca, objął rządy książęce. Natychmiast podjął przygotowania wojenne przeciwko Turcji, wspierając (1852–1862). Mikołaj wystosował ultimatum do sułtana, aby ten uznał suwerenność Czarnogóry i dokonał korekcji granic, włączając do księstwa portowe miasto Bar. Jednak klęska militarna Bośniaków, zmusiła Mikołaja do podjęcia rokowań pokojowych w 1862. Niepodległość kraju utrzymał wyłącznie dzięki interwencji dyplomacji Francji i Rosji.

Pod wpływem nastrojów społecznych, powodowanych przez kolejne powstanie w Hercegowinie (1875–1878), Mikołaj zainicjował rozmowy z księciem Serbii Milanem II, w wyniku których kierowane przez nich państwa zawarły w czerwcu 1876 sojusz antyturecki. Traktat ustalił, że państwa będą dystansowały Austro-Węgry od spodziewanego konfliktu i wystąpią w nim wspólnie oraz, że po wygranej Bośnia przypadnie Serbii, a Hercegowina Czarnogórze. 30 czerwca 1876 Serbia wypowiedziała wojnę Turcji, ogłaszając że „ruch sprzymierzonych państw słowiańskich jest czysto narodowy”. Konflikt, który przeszedł do historii jako , zakończył się rozejmem 15 stycznia 1877. Pomimo militarnej porażki doprowadził on do ujęcia sprawy serbskiej przez delegację rosyjską na konferencji w San-Stefano. Na mocy zawartego traktatu 3 marca 1878, Mikołaj uzyskał dla Czarnogóry część południowej Hercegowiny, Bar i Podgoricę.

Potwierdzenie statusu niepodległego państwa na konferencji berlińskiej (1878) oraz zwiększenie terytorium Czarnogóry zapewniły jej podstawy rozwoju gospodarczego. Pojawienie się nielicznej warstwy mieszczańskiej i inteligencji skłoniło Mikołaja do przeprowadzenie reform ustrojowych kraju. W 1879 zadekretował zniesienie Senatu, a w jego miejsce ustanowił rząd złożony z pięciu ministerstw i uchwałodawczą Skupsztinę. Rzeczywiście Mikołaj sprawował władzę absolutną, gdyż na szefa rządu powołał swego kuzyna Bożydara, zaś nowy organ parlamentarny składał się z ośmiu wojewodów mianowanych przez księcia. W tym samym roku Mikołaj oktrojował prawo sądownicze, podporządkowując rozjemstwo nowo utworzonemu Sądowi Najwyższemu. W 1888 wprowadził kodeks cywilny, gdzie tradycyjne prawo zwyczajowe przeplecione zostało rozwiązaniami zapożyczonymi z innych państw, głównie niemieckich. Pozwoliło to księciu na wdrożenie reform administracji, wprowadzając dziesięć okręgów (nahija), podzielonych na gminy (kapitanija), które to zachowały władzę sądowniczą i wojskową. Na tej podstawie modernizował wojsko, ustanawiając regularną armię w miejsce pospolitego ruszenia.

W polityce zagranicznej Mikołaj utracił w 1870 poparcie Francji, wraz z upadkiem Napoleona III. Pozostawał wierny sojuszowi z Rosją, z której władcą Aleksandrem II był zaprzyjaźniony. Sojusz potwierdzono formalnie w 1868. Pozwoliło to Mikołajowi nie tylko na korzystne wsparcie Czarnogóry na arenie międzynarodowej. Również zapewniło to staranne wykształcenie jego córkom. Poprzez małżeństwa córek, Milicy i Anastazji z wielkimi książętami rosyjskimi, Piotrem i Mikołajem Mikołajewiczami jego rodzina weszła do bliskiego otoczenia carów. Książę Mikołaj szybko stawał się popularny tak wśród domów panujących, jak wśród mieszkańców wszystkich krajów południowosłowiańskich. Car Mikołaj II nazwał swojego czarnogórskiego imiennika „najlepszym przyjacielem, jakiego w ogóle ma Rosja”. Szukał książę oparcia także we Włoszech, jednak poza realizacją ambicji dynastycznych poprzez małżeństwo córki Heleny z następcą tronu Wiktorem Emanuelem wiele nie uzyskał. Szczególnie złe relacje prowadził z Serbią od czasu, gdy król Aleksander odrzucił propozycję ożenku z jedną z młodszych córek Mikołaja – Ksenią lub Wierą. Zmiany przyniósł dopiero przewrót dworski w Serbii w 1903, w którego wyniku władzę królewską objął jego zięć Piotr. O popularności Mikołaja świadczy dwukrotne goszczenie bałkańskiego monarchy na dworze sułtana Abdülhamida II, który zwykle gardził swoimi słowiańskimi sąsiadami.

Zmiana domu panującego w Serbii doprowadziła również do pobudzenia opozycji czarnogórskiej. Pod jej wpływem Mikołaj zwołał w 1905 zawieszoną Skupsztinę, nazywając ją zgromadzeniem ustawodawczym. W czasie jej obrad oktrojował Czarnogórze konstytucję, w znacznej mierze wzorowaną na serbskiej ustawie zasadniczej z 1869. Właściwie ustawa zasadnicza nie wiele zmieniała, tworząc fasadę państwa konstytucyjnego, kiedy to Mikołaj sprawował rządy w sposób absolutny. Pod auspicjami księcia zawiązała się Prawdziwa Partia Narodowa z premierem na czele. Jednak opozycyjna do niej liberalna Partia Narodowa również miała charakter dynastyczny, bo przewodniczył jej kuzyn księcia . W 1907 po zdobyciu większości parlamentarnej przez drugą z partii i utworzeniu rządu Marka Radulovicia, książę rozwiązał Skupsztinę i rozpoczął prześladowanie opozycji.

Książę rozpisał nowe wybory, w których wyniku wyłonił się posłuszny monarsze rząd Lazara Tomanovicia. W wyniku terroru państwa w 1909 uwięziono 40 działaczy opozycji z na czele. Wobec działań księcia wzrastała na sile tajna opozycja młodoserbska. Wywodząca się z tego ruchu organizacja Omladina zorganizowała szereg nieudanych zamachów na życie Mikołaja.

Kryzys bośniacki w 1908 zmusił Mikołaja do wydania deklaracji z 5 kwietnia tegoż roku, gdzie stwierdził, że pomimo sojuszu nie poprze zbrojnej interwencji Serbii, przemilczał jednak kwestię przynależności Hercegowiny. Dzięki poparciu Włoch doprowadził również do uwolnienia portów Czarnogóry z blokady przez flotę austro-węgierską.

Starania o koronę W 1883 r. Mikołaj odwiedził sułtana, z którym utrzymywał dobre stosunki, zarówno prywatne, jak i dyplomatyczne. W 1896 r. książę świętował dwóchsetlecie dynastii Petroviciów. W tym samym roku uczestniczył w koronacji cara Mikołaja II. W maju 1898 r. odwiedził królową Wiktorię w Windsorze. Dobre stosunki z państwami zachodnimi i Rosją pozwoliły Mikołajowi na aprobatę jego starań o koronę dla Czarnogóry. 28 sierpnia 1910 r. podczas obchodów jubileuszu 50-lecia panowania, władca przyjął tytuł króla, zgodnie z petycją od Skupsztiny (parlamentu). Aktem tym monarcha nie tylko podniósł prestiż własnego panowania, co potwierdził suwerenność Czarnogóry. .

Wojna i emigracja Kiedy w 1912 wybuchła I wojna bałkańska, król Mikołaj był jednym z najbardziej entuzjastycznych zwolenników ataku na Turcję. Pragnął zupełnie wypchnąć Portę z Europy. Zdobył Szkodrę, mimo że Turcy zablokowali całe wybrzeże Czarnogóry. Dzięki Mikołajowi Czarnogóra stała się najwierniejszym sojusznikiem Serbii (serbski król Piotr I był jego zięciem). W czasie I wojny światowej zobowiązał się do pomocy Serbii w odebraniu Austriakom Bałkanów. Czarnogóra miała nadzieję na zdobycie zachodniej części Hercegowiny. Po tym jak Skupsztina doszła w 1918 r. do porozumienia z Piotrem I Karadziordzieviciem, Czarnogóra stała się w 1918 r. częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. 26 listopada 1918 Zgromadzenie Narodowe formalnie detronizowało króla Mikołaja. Ten wyemigrował do Włoch, a stamtąd do Francji, gdzie utrzymywał rząd uchodźczy.

.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Lista pochówków władców Czarnogóry ze zdjęciami grobów

Kategoria:Władcy Czarnogóry Kategoria:Petrowić-Niegosze Kategoria:Czarnogórscy poeci Kategoria:Serbscy poeci Kategoria:Serbscy dramaturdzy Kategoria:Aforyści Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Królewskim Orderem Wiktoriańskim Kategoria:Odznaczeni Orderem Annuncjaty Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Daniły I Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Jerzego Czarnego Kategoria:Odznaczeni Orderem Karola I Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Odznaczeni Orderem Palm Akademickich Kategoria:Odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Piotra Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętych Cyryla i Metodego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wieży i Miecza Kategoria:Odznaczeni Wstęgą Trzech Orderów Kategoria:Urodzeni w 1841 Kategoria:Zmarli w 1921 Kategoria:Odznaczeni Orderem San Marino Kategoria:Odznaczeni Orderem Waleczności (Bułgaria)