thumb|Macierzanka nadobna thumb|Macierzanka tymianek Macierzanka (Thymus L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Obejmuje w zależności od ujęcia ok. 220, 270 lub 300 gatunków. Różnice wynikają m.in. z różnic w statusie wielu taksonów wyodrębnianych jako osobne gatunki lub włączanych jako taksony wewnątrzgatunkowe (w tym w dużej części reprezentujące podgatunki i odmiany macierzanki piaskowej Thymus serpyllum). Macierzanki występują w Europie, północnej Afryce, w strefie umiarkowanego klimatu w Azji. Do flory Polski należy w zależności od ujęcia systematycznego 8 lub 10 gatunków.
Rośliny te rosną najczęściej w nasłonecznionych murawach i zbiorowiskach krzewinkowych, w miejscach suchych, piaszczystych lub skalistych, często na terenach górskich. Popularnie uprawianym gatunkiem jest macierzanka tymianek, stosowana jako przyprawa. Kilka innych gatunków wykorzystywanych jest jako rośliny ozdobne.
Rozmieszczenie geograficzne thumb|Macierzanka halna thumb|Thymus degenii Zasięg rodzaju obejmuje całą Europę (gdzie rośnie 66 gatunków), znaczną część Azji (bez jej południowej części, na wschodzie sięgając po Japonię) oraz północną Afrykę. Jako rośliny introdukowane macierzanki występują także w Ameryce Północnej i w Nowej Zelandii.
Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna) macierzanka austriacka Thymus austriacus Bernh. ≡ Thymus odoratissimus Mill. macierzanka halna Thymus alpestris (Čelak.) Tausch ex A.Kern. macierzanka karpacka Thymus carpaticus Čelak. ≡ Thymus pulcherrimus Schur macierzanka Marschalla Thymus marschallianus Willd. ≡ Thymus pannonicus All. macierzanka nadobna Thymus pulcherrimus Schur macierzanka nagolistna Thymus glabrescens Willd. ≡ Thymus odoratissimus Mill. macierzanka Kosteleckiego, macierzanka pannońska Thymus kosteleckyanus Opiz macierzanka piaskowa Thymus serpyllum L. macierzanka wczesna Thymus praecox Opiz macierzanka zwyczajna Thymus pulegioides L.
Morfologia thumb|Thymus kosteleckyanus thumb|Thymus odoratissimus Pokrój Rośliny zielne lub krzewinki o zwykle krótkiej, czasem tęgiej i drewniejącej łodydze, z której wyrastają cienkie odgałęzienia. Osiągają do 50 cm wysokości. Liście Niewielkie, całobrzegie lub z kilkoma ząbkami. Silnie aromatyczne. Kwiaty Zebrane w okółkach w gęste główki lub kłosy. Kwiaty na szypułkach. Kielich rurkowato-dzwonkowaty, 10–13 żyłkowy, dwuwargowy, w gardzieli z pierścieniem białych włosków. Górna warga kielicha prosta lub rozpostarta, trójząbkowa, ząbki trójkątne lub lancetowate. Dolna warga z dwoma szydlastymi ząbkami. Korona dwuwargowa, z górną wargą prostą. Dolna warga rozpostarta, trójząbkowa, z ząbkami równymi lub środkowym większym od bocznych. Pręciki cztery, z czego dwa dłuższe, dwa krótsze. Pylniki dwa, równoległe lub widlasto rozpostarte. Słupek na szczycie rozwidlony, z końcami szydlastymi, równymi lub nierównymi. Owoce Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki. Poszczególne rozłupki jajowate lub owalne, gładkie.
Systematyka thumb|Thymus praecox thumb|Macierzanka zwyczajna thumb|Macierzanka piaskowa Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Menthinae, plemienia Mentheae, podrodziny Nepetoideae z rodziny jasnotowatych Lamiaceae.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Jasnotowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza