Jodoform (), – organiczny związek chemiczny z grupy halogenków alkilu, jodowa pochodna metanu.
Właściwości W temperaturze pokojowej czysty jodoform formuje żółte kryształy lub proszek o charakterystycznym, intensywnym i silnie przenikającym zapachu. Temperatura topnienia 119 °C. Pod wpływem światła i powietrza ulega stopniowemu rozkładowi. Praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie, jest rozpuszczalny w rozpuszczalnikach organicznych (np. alkohol etylowy, dwusiarczek węgla, chloroform, etery, kwas octowy).
Otrzymywanie Otrzymywany jest z acetonu lub alkoholu etylowego działaniem roztworu jodu w wodorotlenku sodu (NaOH) lub potasu (KOH), patrz reakcja jodoformowa.
Historia Jodoform jest jednym z najstarszych antyseptyków. Wprowadził go do medycyny wiedeński chirurg Albert von Mosetig-Moorhof w 1880 r.
Zastosowanie w medycynie Jodoform wykazuje działanie przeciwbakteryjne, miejscowo znieczulające, odwaniające, osuszające oraz tamujące krwawienie. Pobudza także korzystne procesy ziarninowania. Zaletą kliniczną jodoformu jest brak wytwarzania oporności przez bakterie – co jest wykorzystywane w przypadkach oporności bakterii na antybiotyki. Wadą związku jest przenikliwa, nieprzyjemna woń oraz toksyczność po przypadkowym zażyciu doustnym. Obecne znaczenie w lecznictwie jodoformu jest znacznie mniejsze niż dawniej, jednak jest ujęty Farmakopei Polskiej (stan na 2022 r.).
Zastosowanie obejmuje wiele obszarów medycyny. Używany jest w chirurgii i dermatologii (zakażone rany, zwłaszcza z cuchnącymi wydzielinami ropnymi, antybiotykooporne choroby skóry); laryngologii, stomatologii, niekiedy w ginekologii oraz rzadziej w innych gałęziach lecznictwa. Stosowany jest także w weterynarii (głównie w chorobach kopyt). Sporządza się postaci leków recepturowych wykonywanych w aptece w zakresach stężeń 2–30% (maści, pasty, emulsje, zawiesiny, przysypki, globulki dopochwowe, pręciki docewkowe). Może być zaaplikowany w formie nieprzetworzonej (per se).
Przykłady złożonych składów leków recepturowych:
Dostępność w Polsce
W zależności od obszaru zastosowania jodoform jest handlowo dostępny (2022) jako:
Iodoformium FP XII (Farmakopea Polska) – surowiec farmaceutyczny do receptury aptecznej (FagronRejestry Medyczne. Rejestr surowców farmaceutycznych > https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/ – Iodoformium (Fagron Polska) Pozwolenie na dopuszczenie do Obrotu bezterminowe nr 13906.Przykładowy certyfikat analityczny (CoA) dla serii surowca farmaceutycznego do receptury aptecznej; wytwórcy Fagron Polska: https://akademiafagronu.pl/wp-content/uploads/2022/05/216301.pdf seria: 216301 Termin ważności: 31.03.2025.; Chema-ElektrometRejestry Medyczne. Rejestr surowców farmaceutycznych > https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/ – Iodoformium (Chema-Elektromet) Pozwolenie na dopuszczenie do Obrotu bezterminowe nr 13680.Przykładowy certyfikat analityczny (CoA) nr 233/K/2022 dla serii surowca farmaceutycznego do receptury aptecznej: Iodoformium Chema-Elektromet 30g seria: 7.04.2022 Termin ważności: 30.04.2025.)
Jodoform USP (Farmakopea Amerykańska) – wyrób medyczny stomatologiczny (Chema-Elektromet)
Zobacz też kliochinol
Przypisy
Bibliografia , informacja na stronie wytwórcy surowca farmaceutycznego pharma-cosmetic.com.pl [strona archiwalna] Leksykon Leków, Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński, PZWL 1991 Farmakologia, Podstawy farmakoterapii, Piotr Kubikowski, Wojciech Kostowski, PZWL 1979 Poradnik Terapeutyczny, red. Piotr Kubikowski, wyd. II – PZWL 1969 r., wyd. III – PZWL 1975 r. pharma-cosmetic.com.pl [strona archiwalna]
Kategoria:Jodopochodne węglowodorów Kategoria:Antyseptyki Kategoria:Leki sporządzane w aptece