Charlton Heston, właśc. John Charles Carter (ur. 4 października 1923 w Evanston, zm. 5 kwietnia 2008 w Beverly Hills) − amerykański aktor, reżyser, producent i działacz polityczny, zdobywca Oscara za legendarną rolę tytułową w Ben Hurze (1959). Zdobył sławę dzięki głównym rolom męskim w licznych hollywoodzkich filmach, w tym eposach biblijnych, dramatach historycznych, filmach fantastycznonaukowych, filmach fantasy i filmach akcji. Był trzykrotnie nominowany do Złotego Globu i trzech nagród Emmy.

W 2011 został upamiętniony na znaczku pocztowym w związku z serią „Legendy Hollywoodu”.

Życiorys Młodość Urodził się w Evanston w stanie Illinois jako syn Lilli (z domu Charlton) Carter i Russella Whitforda Cartera, operatora młyna. Jego rodzina miała pochodzenie angielskie, szkockie, kornwalijskie i niemieckie. Kiedy miał dziesięć lat, jego rodzice rozwiedli się. Matka wyszła za mąż za Chestera Hestona i Charlton przyjął nazwisko ojczyma. Rodzina przeprowadziła się na przedmieścia Chicago. W 1941 ukończył New Trier High School w Winnetka. Studiował na wydziale teatralnym na Northwestern University w Evanston. W czasie II wojny światowej służył w Korpusie Powietrznym Armii Stanów Zjednoczonych.

Kariera thumb|Jako Mojżesz w filmie Dziesięcioro przykazań

thumb|Uczestnicy marszu na Waszyngton: (od lewej) Sidney Poitier, Harry Belafonte, Charlton Heston

thumb|Michael Moore i Charlton Hestonw karykaturze Carlosa Latuffa do filmu Zabawy z bronią

Był cenionym aktorem i lektorem radiowym w Chicago, zanim po raz pierwszy trafił na ekran w tytułowej roli w ekranizacji sztuki Henrika Ibsena Peer Gynt (1941) z udziałem Francisa X. Bushmana w roli narratora. Po wojnie Heston z żoną zamieszkał w Hell’s Kitchen w Nowym Jorku, gdzie pracował jako model artystów. Zafascynowany repertuarem Williama Shakespeare’a i szukając sposobu na dostanie się do teatru, Heston i jego żona podjęli w 1947 pracę administratorów teatrzyku Thomas Wolfe Memorial Theatre w Asheville w Karolinie Północnej. W 1947 zadebiutował na Broadwayu w roli Prokuleusza, żołnierza Cezara w tragedii szekspirowskiej Antoniusz i Kleopatra. W 1950 zdobył nagrodę Theatre World za rolę Johna Clitherowa w przedstawieniu broadwayowskim Projekt witraża. W adaptacji szekspirowskiej Avon Productions Juliusza Cezara (Julius Caesar, 1950) został obsadzony w roli Marka Antoniusza.

W 1950 przeniósł się do Hollywood. W wieku 26 lat jego pierwszym profesjonalnym występem filmowym była główna podwójna rola skorumpowanego hazardzisty skazanego na zagładę Danny’ego Haleya i Richarda Brantona w dramacie kryminalnym noir Williama Dieterle’a Mroczne miasto (Dark City, 1950). Przełom w jego karierze nastąpił, gdy Cecil B. DeMille zaangażował go do roli bezwzględnego dyrektora cyrku Brada Bradena w monumentalnym hollywoodzkim dramacie familijnym Największe widowisko świata (The Greatest Show on Earth, 1952), który został nagrodzony Oscarem dla najlepszego filmu roku i Złotym Globem dla najlepszego filmu dramatycznego. Wystąpił dwukrotnie jako siódmy prezydent USA, Andrew Jackson w dramacie biograficznym 20th Century Studios Dama prezydenta (The President’s Lady, 1953) i przygodowym dramacie historycznym Anthony’ego Quinna Korsarz (The Buccaneer, 1958).

Heston stał się ikoną złotej ery Hollywood dzięki roli Mojżesza w biblijnym eposie Dziesięcioro przykazań (1956), wybrany przez reżysera Cecila B. DeMille’a, który uważał, że Heston ma niesamowite podobieństwo do marmurowej rzeźby Mojżesza Michała Anioła. Po tym jak Marlon Brando, Burt Lancaster i Rock Hudson odrzucili propozycję roli Judy Ben-Hura, Heston ćwiczył dwa miesiące do wściekłego wyścigu rydwanów i zagrał w ekranizacji powieści historycznej Lew Wallace’a Ben Hur (1959) w reż. Williama Wylera, za którą został uhonorowany Oscarem dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i nagrodą David di Donatello.

8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 1628 Hollywood Boulevard.

Wystąpił jako Rodrigo Díaz de Vivar w amerykańsko−włoskim dramacie kostiumowym Anthony’ego Manna Cyd (El Cid, 1961), Michał Anioł w ekranizacji powieści Irvinga Stone’a Udręka i ekstaza (The Agony and the Ecstasy, 1965) w reż. Carola Reeda, Jan Chrzciciel w filmie biblijnym George’a Stevensa Opowieść wszech czasów (The Greatest Story Ever Told, 1965), brytyjski generał Charles Gordon w historycznym dramacie biograficznym Chartum (Khartoum, 1966) i Robert Neville w dramacie fantastycznonaukowym Borisa Sagala Człowiek Omega (The Omega Man, 1971).

Sfinansował ekranizację Juliusza Cezara (Julius Caesar, 1970), gdzie wystąpił jako Marek Antoniusz, a tytułową postać zagrał John Gielgud. W 1971 zadebiutował jako reżyser adaptacji szekspirowskiej Antoniusza i Kleopatry (Antony and Cleopatra), gdzie zagrał także Marka Antoniusza. Wystąpił u Richarda Lestera w roli detektywa Roberta Thorna w dramacie fantastycznonaukowym Zielona pożywka (Soylent Green, 1973) oraz jako kardynał Richelieu w ekranizacji powieści Aleksandra Dumasa Trzej muszkieterowie (The Three Musketeers, 1973) i sequelu Czterej muszkieterowie (The Four Musketeers, 1974). W operze mydlanej ABC, Dynastia (Dynasty, 1985) i spin–offie Dynastia Colbych (The Colbys, 1985–1987) zagrał rolę dyrektora generalnego Colby Enterprises, Jasona Colby’ego. W ekranowej adaptacji Kennetha Branagha szekspirowskiego Hamleta (1996) pojawił się jako aktor grający króla.

W latach 50. i 60. popierał demokratów, w 1963 brał udział w marszu na Waszyngton Martina Luthera Kinga, w latach 1966–1971 był prezesem Stowarzyszenia Aktorów Filmowych. W latach 80. zbliżył się do republikanów i w kolejnych kampaniach wyborczych popierał ich kandydatów na prezydenta. W latach 1998–2003 był prezesem Narodowego Stowarzyszenia Strzeleckiego Ameryki, zdecydowanie opowiadając się przeciwko próbom ograniczenia dostępu do broni w USA – w tej roli pojawił się w oscarowym dokumencie Zabawy z bronią Michaela Moore’a.

Życie prywatne 17 marca 1944 poślubił Lydię Marie Clarke. Mieli syna Frasera Clarke’a (ur. 1955), który został scenarzystą i aktorem, oraz adoptowaną córkę Holly Ann (ur. 1961).

Śmierć W 2002 stwierdzono u niego chorobę Alzheimera. 5 kwietnia 2008 zmarł w wieku 84 lat w swoim domu w Beverly Hills.

Filmografia 1941: Peer Gynt – Peer Gynt 1950: Dark City – Danny Haley/Richard Branton 1950: Julius Caesar – Marek Antoniusz 1953: Dama prezydenta (The President’s Lady) – prezydent Andrew Jackson 1954: Secret of the Incas – Harry Steele 1956: Dziesięcioro przykazań (The Ten Commandments) – Mojżesz 1958: Biały kanion (The Big Country) – Steve Leech 1958: The Bucaneer – gen. Andrew Jackson 1958: Dotyk zła (Touch of Evil) – Ramon Miguel "Mike" Vargas 1959: Ben Hur – Juda Ben Hur 1959: Wrak „Mary Deare” (The Wreck of Mary Deare) – John Sands 1961: Cyd (El Cid) – Rodrigo Díaz de Vivar 1965: Udręka i ekstaza (The Agony and the Ecstasy) – Michał Anioł 1965: Major Dundee – major Amos Charles Dundee 1965: Opowieść wszech czasów (The Greatest Story Ever Told) – Jan Chrzciciel 1966: Chartum (Khartoum) – gen. Charles Gordon 1968: Planeta małp (Planet of the Apes) – George Taylor 1970: W podziemiach Planety Małp (Beneath the Planet of the Apes) – George Taylor 1971: The Omega Man – Robert Neville 1971: Antoniusz i Kleopatra (Anthony and Cleopatra) – Marek Antoniusz 1972: Terror w przestworzach (Skyjacked) – kpt. Henry „Hank” O’Hara 1973: Zielona pożywka (Soylen Green) – detektyw Robert Thorn 1973: Trzej muszkieterowie (The Three Musketeers) – kardynał Richelieu 1974: Port lotniczy 1975 (Airport 1975) – Alan Murdock 1974: Czterej muszkieterowie (The Four Musketeers) – kardynał Richelieu 1974: Trzęsienie ziemi (Earthquake) – Stewart Graff 1976: Bitwa o Midway (Midway) – kom. Matthew Garth 1976: Dwuminutowe ostrzeżenie (Two-Minute Warning) – kpt. Peter Holly 1977: Książę i żebrak (Crossed Swords) – król Henryk VIII 1985–1987: Dynastia Colbych (Dynasty II: The Colbys) – Jason Colby 1989: Wyspa Skarbów (Treasure Island) – John Silver 1993: Świat Wayne’a 2 (Wayne’s World 2) – dobry aktor 1993: Tombstone – Henry Hooker 1994: Prawdziwe kłamstwa (True Lies) – Spencer Trilby 1995: W paszczy szaleństwa (In the Mouth of Madness) – Jackson Harglow 1996: Hamlet – aktor-król 1996: Tajemnicze Pochodzenie Człowieka (The Mysterious Origin of Man) – w osobie własnej jako gospodarz i narrator 1999: Męska gra (Any Given Sunday) – komisarz 2001: Planeta Małp (Planet of the Apes) – Zaius 2001: Zakon (The Order) – prof. Walter Finley 2001: Romanssidło (Town & Country) – Ojciec Eugenie 2003: Papà Rua Alguem 5555 – Josef Mengele 2005: Czyngis-chan (Genghis Khan) – Togrul 2010: Genghis Khan: The Story of a Lifetime – Trogul

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1960 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowyBen Hur (1959) 1961 David di Donatello Najlepszy aktor zagraniczny 1962 Złoty Glob Henrietta Award – 1963 Bambi Najlepszy aktor międzynarodowy Gołąb, który ocalił Rzym (1962) 1967 Złoty Glob Nagroda im. Cecila B. DeMille’a – 1972 Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości – 1975 Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films Nagroda specjalna – 1978 Nagroda Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej Nagroda za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta – 1997 Board of Trustees of the Kennedy Center Kennedy Center Honors – 2002 22. rozdanie nagród Złotych Malin Najgorszy aktor drugoplanowy Planeta Małp (2001)Psy i koty (2001)Romanssidło (2001)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Northwestern University Kategoria:Amerykanie pochodzenia brytyjskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia niemieckiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia szkockiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy radiowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy działacze społeczni Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Obywatelskim Kategoria:Amerykanie odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Nagrody im. Cecila B. DeMille’a Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Laureaci Nagrody za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Złotej Maliny dla najgorszego drugoplanowego aktora Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych Kategoria:Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Pochowani w Kalifornii Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Laureaci Kennedy Center Honors Kategoria:Ludzie urodzeni w Evanston (Illinois) Kategoria:Amerykańscy działacze pro-life