Krępieniowate (Lardizabalaceae Decne.) – rodzina roślin okrytonasiennych. Obejmuje 7–9 rodzajów z 40 gatunkami. Należą tu pnącza (tylko do rodzaju Decaisnea należą krzewy) występujące głównie we wschodniej Azji (od Himalajów po Wietnam i Japonię), tylko dwa rodzaje (Boquila i Lardizabala) rosną w Chile.

W rodzimej florze Polski brak przedstawicieli tej rodziny; tylko akebia pięciolistkowa bywa uprawiania jako ozdobna. Niewielkie znaczenie użytkowe ma palecznik chiński (owoce jadalne w Chinach), pnącza dostarczające włókien do wyrobu lin oraz wykorzystywane do trucia ryb.

Rośliny z tej rodziny są bioakumulatorami glinu. thumb|Owoce palecznika chińskiego Morfologia Pokrój Drewniejące pnącza, rzadko krzewy (tylko Decaisnea). Pędy bez cierni, nagie lub z jednorzędowymi włoskami. Liście Skrętoległe, ogonkowe, ze zgrubiałymi nasadami ogonków, zwykle dłoniasto- lub pierzastosieczne i sezonowe (zimozielone tylko u Holboellia). Przylistków zwykle brak (obecne są tylko u Lardizabala). Kwiaty Zwykle jednopłciowe, ale kwiaty obu płci obecne są na tej samej roślinie (rośliny jednopienne), rzadko rośliny są dwupienne. Kwiaty wyrastają pojedynczo lub częściej zebrane w groniaste kwiatostany wyrastające w kątach liści. Oś kwiatowa jest skrócona. Okwiat złożony jest z trójdzielnych, słabo zróżnicowanych okółków, z których dwa zewnętrzne stanowią kielich (tylko u Akebia jeden okółek z trzema działkami), a dwa wewnętrzne (których często też brak) – koronę kwiatu. W kwiatach męskich znajduje się 6 pręcików. Ich nitki są zgrubiałe, mięsiste, czasem zrośnięte nasadami, a pylniki otwierają się podłużną szparą. Słupkowie w kwiatach żeńskich tworzone jest przez trzy, rzadko (np. u akebia) do 15, wolnych owocolistków. Ich brzegi nie są zrośnięte i pełnią funkcję znamion. Owoce Mięsiste mieszki i jagody zawierające liczne nasiona lub owoce jednonasienne. W nasionach zarodek jest drobny, silnie rozwinięte jest natomiast bielmo.

Systematyka

thumb|Lardizabala funaria Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzina zaliczana do rzędu jaskrowców (Ranunculales), kladu dwuliściennych właściwych (eudicots). Stanowi grupę siostrzaną dla rodziny Circaeasteraceae, a wraz z nią tworzą grupę siostrzaną dla kladu obejmującego m.in. rodziny berberysowatych i jaskrowatych.

Podział rodziny Wyróżnia się dwie podrodziny, przez niektórych autorów podnoszone do rangi odrębnych rodzin (np. system Cronquista z 1981): podrodzina Sargentodoxoideae Thorne & Reveal (syn. Sargentodoxaceae Hutchinson) Sargentodoxa Rehder & Wilson podrodzina Lardizabaloideae Kosteletzky Akebia Decne. – akebia Archakebia Wu, Chen, Qin Boquila Decne. Decaisnea Hook.f. & Thomson – palecznik Holboellia Wall. Lardizabala Ruiz & Pav. – krąpień Sinofranchetia (Diels) Hemsl. Stauntonia DC.

Pozycja w systemie Reveala (1999) W systemie tym taksonowi odpowiadającemu według APweb i APG II rodzinie krępieniowatych nadana została ranga rzędu (krępieniowce Lardizabales), podzielonego na trzy rodziny (częściowo odpowiadające w APweb randze podrodzin): Decaisneaceae (Takht. ex Quin) Loconte in Loconte (według APweb część podrodziny Lardizabaloideae) Lardizabalaceae Decne. – krępieniowate Sargentodoxaceae Stapf ex Hutch. (według APweb podrodzina Sargentodoxoideae)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal, rząd krępieniowce (Lardizabales Loconte in D.W. Taylor & L.J. Hickey), rodzina krępieniowate (Lardizabalaceae Decne.).

Przypisy

*