thumb|150px|Banebdżed wielogłowy Banebdżed (Benebdżed) – staroegipskie bóstwo płodności, przedstawiane w postaci barana, kozła, także w postaci antropomorficznejWedług ustaleń François Champolliona nawet jako bóstwo wielogłowe (Panthéon égyptien, collection des personnages mythologiques de l'ancienne Égypte, d'après les monuments. Paris: F. Didot, 1823, s. 195)..

Imię jego dosłownie znaczyło „baran, pan Dżedu” lub „ba, pan Dżedu”. W mitologii egipskiej pojawił się w kontekście mitu o walce Seta i Horusa o spuściznę po Ozyrysie. Z Setit (Sehel), gdzie rządził, został przywołany przez Atuma na zebranie Wielkiej Dziewiątki bogów dla rozsądzenia sporu. Nie podjął się wydania wyroku, doradził jednak, ażeby pisemnie zapytano o radę boginię NeitJadwiga Lipińska, Marek Marciniak, Mitologia starożytnego Egiptu, s. 115..

Głównym ośrodkiem kultu Banebdżeda było Mendes (egip. Pi-bi-neb-Dżedet) w Delcie, choć jako potężne prabóstwo płodności obdarzano go czcią w całym państwieJadwiga Lipińska, Marek Marciniak, Mitologia starożytnego Egiptu, s. 191.. Obok niego oddawano tam cześć jego małżonce – bogini-rybie Hatmehit i synowi – Harpokratesowi. W Delcie uważany był za dziadka Imhotepa (tę rolę przypisano mu w procesie deifikacji tej postaci)George Hart, Mity egipskie, s. 76.. Już w okresie Średniego Państwa barana z Mendes uznawano też za ba OzyrysaManfred Lurker, Bogowie i symbole starożytnych Egipcjan, s. 55..

Początkowo Banebdżed przedstawiany był pod postacią barana (w Mendes zachowało się cmentarzysko baranów pogrzebanych w sarkofagach). Od czasów Ramessydów wyobrażano go jako kozła. Gdy został antropomorfizowany, kozioł w dalszym ciągu pozostał jego postacią zwierzęcą. W Epoce Późnej utożsamiany był z Ozyrysem, zaś Grecy nazywali go Mendesem i identyfikowali z Panem. Niekiedy też utożsamiano go z Chnumem.

Przypisy

Bibliografia

George Hart, A Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses. Abingdon: Routledge, 2000. .

Geraldine Pinch, Egyptian Mythology. A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt, Oxford 2003. .

Kategoria:Bóstwa egipskie Kategoria:Bóstwa płodności