Marek Atyliusz Regulus (; III wiek p.n.e.) – rzymski bohater, wzór patrioty, będący uosobieniem rzymskich cnót moralności i bezwzględnego dotrzymywania słowaStawiany w jednym szeregu z Katonem, czy Sokratesem (Seneka, Listy moralne do Lucyliusza 67).. Polityk i wódz z czasów I wojny punickiej, konsul roku 267/266 p.n.e. i 256 p.n.e.
Podczas drugiego konsulatu dowodził wspólnie z Lucjuszem Manliuszem Wulsonem w czasie I wojny punickiej. Rozbił flotę kartagińską koło przylądka Eknomos u wybrzeży Sycylii. Pozwoliło mu to przenieść wojnę na teren Północnej Afryki. Na czele dwóch legionów gromił Kartagińczyków, m.in. pod Abydos, i zagroził ich stolicy. Postawione przez niego warunki pokoju były tak twarde, że zdesperowani Kartagińczycy postanowili walczyć nadal. Ksantippos ze Sparty, jeden z zaciężnych oficerów greckich, Spartanin z pochodzenia, zwrócił uwagę dowództwa kartagińskiego na zupełnie błędną taktykę, stosowaną przez Kartaginę w walkach z Rzymianami. Poruszeni słowami tego najemnika, dodatkowo widząc jego rzeczywistą wiedzę o dowodzeniu armią, powierzyli mu szkolenie wojska. Ksantippos przez kilka tygodni wytrwale ćwiczył armię. Mając przewagę w konnicy i słonie bojowe, postanowił wydać Rzymianom bitwę na otwartym terenie. Wiosną roku 255 p.n.e. odbyła się bitwa pod Tunesem, gdzie wojska kartagińskie całkowicie rozbiły armię Regulusa, a on sam dostał się do niewoli.
Regulus w Kartaginie thumb|Powrót Regulusa do niewoli w Kartaginie. 1791 r. Po kilku latach (około 250 p.n.e.) Kartagińczycy wysłali do Rzymu poselstwo mające przeprowadzić rozmowy w sprawie wymiany jeńców i zawarcia pokoju. W poselstwie znalazł się również Regulus, który przyrzekł, że jeżeli nie uda się doprowadzić do zawarcia traktatu, wróci dobrowolnie do Kartaginy. Obserwacje poczynione w niewoli oraz dalszy przebieg wojny doprowadziły Regulusa do przekonania, że republika ma dużą szansę pokonać słabnącą Kartaginę, a traktat pokojowy nie byłby w tej chwili korzystny. Przemawiając w senacie radził Rzymianom albo wzmóc działania wojenne wobec Kartaginy albo zawrzeć pokój na cięższych dla Kartaginy warunkach. Kartagińczycy odrzucili uciążliwe warunki pokojowe. Regulus wierny danemu słowu powrócił do Kartaginy. Tam, według AppianaAppian, Wojny sycylijskie i na wyspach 2.2 - 4; Wojny z Hannibalem 4.15., został zamknięty w drewnianej skrzyni, do której powbijano ze wszystkich stron gwoździeSeneka, a także Florus męczeńską śmierć Regulusa obrazują śmiercią krzyżową (Listy moralne do Lucyliusza 98; Lucjusz Anneusz Florus, Zarys dziejów rzymskich 1.18).. Według Poliajnosa miał zostać zamknięty w drewnianej klatce dla zwierząt i w końcu zamęczony na śmierćPoliajnos, Podstępny wojenne VIII/12.1.. Do przykładu męki Regulusa odwoływali się także chrześcijańscy pisarzeTertulian, Apologetyk 50.6; Minucjusz Feliks, Oktawiusz 37.5; Augustyn, O państwie Bożym 5.13.. Cyceron upatruje w jego postępku doskonałego przykładu na to jakich powinności gotów jest dopełnić wielki i doniosły mąż, a także, że pożytek ojczyzny stawia on ponad pożytek osobisty:
Współcześni badacze podają w wątpliwość męczeńską śmierć Regulusa. Nie wspomina o niej Polibiusz ani DiodorDiodor wspomina jednak o tym, że rodzina Regulusa znęcała się w Rzymie nad dwoma zakładnikami kartagińskimi i z tego powodu w ich obronie interweniowali trybunowie (Diodor, Biblioteka XXIV.12).. Opisy męczeńskiej śmierci Regulusa upiększają późniejsi rzymscy annaliściAppian z Aleksandrii, Historia rzymska, t. I, PAN, Wrocław 1957, przeł. Ludwik Piotrowicz, przyp. 9, s. 130.. kwestionują nawet jego powrót do niewoli.
Przypisy
Kategoria:Konsulowie Republiki Rzymskiej Kategoria:Zmarli w III wieku p.n.e. Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie