Aminokwasy egzogenne (, czyli „na zewnątrz”), aminokwasy niezbędne – aminokwasy, których organizm nie może syntetyzować samodzielnie, więc muszą być dostarczane w pożywieniu, w przeciwieństwie do aminokwasów endogennych.
U różnych organizmów różne aminokwasy można zaliczyć do jednej z tych dwóch grup, ale u większości kręgowców są to aminokwasy te same co u człowieka. Dla roślin podziału takiego nie ma, gdyż wszystkie aminokwasy są przez nie wytwarzane wewnątrz organizmu. Dostępne w literaturze zestawienia aminokwasów endogennych różnią się między sobą. Jedne uwzględniają tylko aminokwasy wchodzące w skład białek (aminokwasy białkowe), a inne również te funkcjonujące w ustroju jako samodzielne związki chemiczne biorące udział w rozmaitych procesach metabolizmu. Rozbieżności dotyczą także tego, czy zaliczać do aminokwasów endogennych te z nich, które wprawdzie mogą być syntetyzowane wewnątrz organizmu, ale tylko w wyniku przekształcenia aminokwasów egzogennych.
Aminokwasy egzogenne dla dorosłego człowieka to:
Nazwa pełna Skrót trzyliterowy Skrót jednoliterowy arginina* Arg R fenyloalanina Phe F histydyna* His H izoleucyna Ile I leucyna Leu L lizyna Lys K metionina Met M treonina Thr T tryptofan Trp W walina Val V
* Arginina i histydyna to aminokwasy względnie egzogenne (aminokwasy warunkowo egzogenne) – są wytwarzane w ilości wystarczającej dla człowieka dorosłego, ale zbyt małej dla organizmu rozwijającego się. Arginina jest wytwarzana z ornityny w cyklu ornitynowym, jednak jej większość jest wykorzystywana dalej w tym cyklu, gdzie jest rozkładana do ornityny.
Żywienie pokarmami ubogimi w niezbędne aminokwasy egzogenne może doprowadzić do zaburzeń chorobowych. U innych ssaków zestaw aminokwasów egzogennych może być w części odmienny, na przykład dla kotów niezbędnym aminokwasem jest tauryna.
Zobacz też substancja egzogenna
Przypisy