Brzoza niska (Betula humilis Schrank) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny brzozowatych. Występuje w środkowej i wschodniej Europie (od Niemiec i Szwajcarii na wschód) oraz w północnej Azji (od Kazachstanu, Mongolii i Korei na północ). W Polsce roślina rzadka, występująca na rozproszonych stanowiskach na niżu. Najliczniej występuje na Pojezierzu Pomorskim, Mazurskim i Podlasiu, rzadziej na Białostocczyźnie i w Wielkopolsce.
Morfologia thumb|left|Kwiatostany – żeński u góry i męskie u dołu thumb|left|Okrągławojajowate liście Pokrój Gęsto rozgałęziony krzew o pędach wznoszących się ku górze, osiągających wysokość do 2 m, rzadko do 3 m. Pędy Młode pędy pokryte białymi brodawkami żywicy i omszone. Kora czerwonobrunatna. Liście Okrągławojajowate lub jajowate o długości zwykle do 3,5 cm i szerokości większej od długości, na szczycie tępe lub nieco zaostrzone, krótkoogonkowe (2–5 mm). Blaszka liściowa o długości 4–6 cm i szerokości do 2,5 cm, nierównomiernie ząbkowana z 5–6 parami nerwów bocznych. Blaszki z góry są żywozielone, od spodu jaśniejsze. Ogonki do 5 mm długości, nagie. Pączki drobne, jajowate, okryte silnie orzęsionymi łuskami. Kwiaty Kwiaty zebrane w wiotkie i zwisające kotki, oddzielnie kotki męskie i kotki żeńskie. Brzoza ta jest rośliną jednopienną – na jednej roślinie występują zarówno kotki męski, jak i żeńskie. Kotki męskie o długości do 3 cm. Mniejsze kotki żeńskie mają długość do 1,5 cm rozwijają się zwykle pojedynczo, rzadko w liczbie dwóch na bocznych krótkopędach. Owoc Orzeszek ze skrzydełkami o połowę lub jeszcze bardziej węższymi od niego samego. Łuska owocowa z klapami wszystkimi jednakowo szerokimi, ale klapy boczne krótsze od środkowej.
Biologia i ekologia Siedlisko: torfowiska niskie i przejściowe, podmokłe łąki. Przeważnie tworzy zarośla.
Jest światłolubna, wyższe drzewa i krzewy z łatwością ją zagłuszają. Na Syberii występuje w tundrze. Jest reliktem polodowcowym, który przywędrował do Europy Środkowej pod koniec epoki lodowcowej.
Nanofanerofit. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl/O/All. Sambuco-Salicion.
Kwitnie w maju, jest wiatropylna i wiatrosiewna. Liczba chromosomów 2n = 28Betula humilis na Flora of China [dostęp 2014-01-27]..
Zmienność Tworzy mieszańce z brzozą brodawkowatą i brzozą omszoną.
Ochrona Roślina objęta w Polsce ochroną gatunkową. Chroniona prawnie od 1983 r. Zagrożona wymarciem z powodu osuszania podmokłych łąk na których występuje. Występuje w 5 parkach narodowych: Białowieskim, Biebrzańskim, Poleskim, Roztoczańskim i Wigierskim.
Chroniona na terenie następujących rezerwatów przyrody: Rezerwat przyrody Cielętnik Rezerwat przyrody Mętne Rezerwat przyrody Kozie Brody Rezerwat przyrody Zabrodzie Rezerwat przyrody Łąki Ślesińskie Rezerwat przyrody Jeziorko koło Drozdowa
Kategorie zagrożenia gatunku: Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006): V (narażony na wyginięcie); 2016: EN (zagrożony); Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: EN (endangered, zagrożony)
Przypisy
Bibliografia W. Kulesza Klucz do oznaczania drzew i krzewów. PWRiL, Warszawa, 1955.
Linki zewnętrzne Atlas roślin – Betula humilis
Internetowa Baza Roślin (IBRO) – Brzoza niska Otwarta Encyklopedia Leśna – Brzoza niska Informacje o brzozie niskiej w FloraWeb.de Zdjęcia na stronie Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu (Naturhistorischen Museums Wien)
Kategoria:Brzozowate Kategoria:Rośliny chronione