Ulica Stefana Żeromskiego w Radomiu – ulica w dzielnicy Śródmieście. Łączy plac Kazimierza Wielkiego z ulicą Lubelską. Krzyżuje się z ulicami Traugutta, Witolda, Focha, Moniuszki, Niedziałkowskiego, Słowackiego, 25 Czerwca, Młynarską, Czachowskiego, Batorego oraz Zbrowskiego. Na osi ulicy Focha przylega do niej plac Konstytucji 3 MajaBIP UM Radom, Uchwała nr 330/2012 w sprawie podziału Radomia na obszary Systemu Informacji Miejskiej.. Na odcinku pomiędzy placem Kazimierza Wielkiego a ulicą Niedziałkowskiego tworzy reprezentacyjny deptak.
Historia thumb|left|Plan Radomia z XVIII w. – trakt lubelski widoczny po prawej stronie
Od średniowiecza w miejscu obecnej ulicy Żeromskiego przebiegał trakt prowadzący w kierunku Lublina i dalej na Ruś (stąd wywodzi się pierwotne określenie dawnego gościńca – trakt lubelski)J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 280.. W wymiarze lokalnym stanowił on połączenie miasta lokacyjnego i przedmieścia lubelskiego z ogrodami mieszczan, leżącymi na terenie ówczesnej wsi Dzierzków. Sytuacja ta wpłynęła w późniejszym okresie na rozwój miasta w kierunku wschodnimRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1979, s. 58.. Najbardziej okazałym gmachem pochodzącym z tego okresu, usytuowanym przy dawnym trakcie lubelskim, jest zespół klasztorny Bernardynów ufundowany w II połowie XV w. przez króla Kazimierza JagiellończykaRed. J. Łoziński, B. Wolff, Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III, z. 10, Warszawa 1961, s. 25.. W okresie nowożytnym dominującym typem zabudowy były konstrukcje drewniane. Przy dawnym trakcie skaryszewskim stał kościół św. Leonarda, rozebrany w 1789 roku w ramach ograniczonych prac porządkowych. Wówczas przy trakcie lubelskim ulokowano również liczne karczmy i zajazdyRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1979, s. 109–112.. Proces gwałtownej urbanizacji terenu przypada na wiek XIX i związany jest z realizacją założeń planu regulacyjnego z 1822 roku. W tym stuleciu przy włączonym w granice miasta trakcie nazwanym ulicą Lubelską powstało wiele murowanych budynków, tworzących do dziś zasadniczy krajobraz zabytkowej części ulicy (zabytkowa zabudowa obejmuje większość odcinka dawnej ul. Lubelskiej, od 1925 noszącego imię Stefana Żeromskiego). Ulica Żeromskiego stanowi przedłużenie ulicy Rwańskiej. W 1901 roku jako jedna z pierwszych ulic Radomia uzyskała oświetlenie elektryczne.
Nazwa Nazwa ulicy wielokrotnie ulegała zmianomS. Piątkowski, Radom: historia miasta, Radom 2005, s. 102.: XIV w. – ok. 1815: trakt lubelski (w tym okresie droga nie znajdowała się w obrębie miasta i nie posiadała oficjalnej nazwy), ok. 1815–1925: ul. Lubelska, 1925–1939: ul. Stefana Żeromskiego, 1939–1945: Reichsstraße, od 1945: ul. Stefana Żeromskiego
Architektura thumb|center|850px|Zdjęcie panoramiczne Radomia wykonane w 1914. Widok z wieży kościoła farnego w kierunku ulicy Lubelskiej (obecnie Stefana Żeromskiego). Widoczne świątynie (od lewej): katolicki kościół św. Trójcy, kościół św. Stanisława (wówczas prawosławny sobór św. Mikołaja), kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej przy klasztorze Bernardynów, kościół katedralny pw. Opieki NMP. Dzisiejszy kształt nadała ulicy przebudowa związana z realizacją planu regulacyjnego Radomia z 1822. W części zabytkowej (między placem Kazimierza Wielkiego a ulicą 25 Czerwca) dominują kamienice czynszowe pochodzące z okresu od I połowy XIX w. do lat 30. XX w., reprezentujące klasycyzm, style historyzujące, style stosowane w międzywojniu (art déco, modernizm) i inne style architektoniczne. Na odcinku pomiędzy ul. 25 Czerwca a wiaduktem kolejowym zabudowa jest niejednorodna i pochodzi z okresu od ok. II połowy XIX w. do czasów współczesnych. Od strony zachodniej perspektywę ulicy zamyka wieża gotyckiego kościoła farnego, znajdującego się przy ulicy RwańskiejRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1979..
Najważniejsze obiekty Gmachy użyteczności publicznej nr 6/8 – klasztor oo. bernardynów wraz z kościołem pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej – gotycki zespół klasztorny ufundowany w 1468 przez Kazimierza Jagiellończyka. Pierwotne drewniane obiekty zastąpiono w pierwszej dekadzie XVI w. budynkami murowanymi. Całe założenie posiadało cechy obronne. Gotycki kościół wielokrotnie poddawano pracom restauracyjnym w XIX i na początku XX wieku (w 1912 dokonano przebudowy kościoła według projektu Stefana Szyllera). Najcenniejsze elementy wyposażenie kościoła to m.in. stalle z ok. 1500, późnogotycka grupa pasyjna, przypisywana warsztatowi Wita Stwosza oraz rokokowe ołtarze boczne. Wysokiej klasy zabytkami architektonicznymi są też zachowane sklepienia krzyżowo-żebrowe w prezbiterium, fragmenty polichromii z XVII wieku oraz, unikatowy w skali Europy, charakterystyczny budynek kuchni klasztornej z początku XVI w.J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 104.Red. Z. Łoziński, B. Wolff, Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III, z. 10, Warszawa 1961, s. 25–30. nr 10 – budynek I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja KopernikaJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 133–134.. nr 15 – budynek d. Hotelu Rzymskiego – zabudowany ok. 1857, przebudowany w 1875. W latach 1881–1886 w budynku hotelu działało atelier fotograficzne Józefa Grodzickiego. W latach 1906–1945 w budynku hotelu siedzibę miały kolejno kina „Odeon” (do 1933) i „Miraż”. W trakcie II wojny światowej w budynku hotelu mieścił się Niemiecki Dom Żołnierza. W wyniku współczesnych przebudów budynek stracił całą dekorację fasady i ogrodzenieJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 85.. nr 35 – gmach dawnego radomskiego oddziału Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Wzniesiony w 1852 według projektu Henryka Marconiego i Ludwika Radziszewskiego w stylu neorenesansowym. Do 1933 mieścił różnego rodzaju ziemiańskie instytucje finansowe, a następnie został przekazany na cele oświatoweJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, s. 29.A. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 50.. nr 41 – eklektyczny budynek Radomskiej Izby Skarbowej z lat 70. XIX wieku., nr 42 – Dom Handlowy „Sezam” – wybudowany w 1966 według projektu Grzegorza Bauera i Macieja Paterkowskiego. Obecnie obiekt pełni funkcje usługowo-handloweA. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 243.. nr 43/45 – gmach dawnego radomskiego oddziału Banku Państwa – rosyjskiego banku centralnego w okresie przed 1917. Neoklasycystyczny budynek wzniesiono w latach 1910–1919 według projektu Zygmunta Słomińskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku gmach przejął Bank Polski. W okresie II wojny światowej budynek zajmowała niemiecka kasa kredytowa. W latach 1945–2003 siedziba oddziału Narodowego Banku Polskiego. Od 2003 budynek zajmuje Sąd RejonowyA. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 158–159, 234.. nr 47 – budynek dawnego kina Czary działającego w latach 1905–1945. W latach 1945–2007 budynek zajmowało kino studyjne HelA. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 102.. nr 53 – gmach dawnej komisji województwa sandomierskiego – monumentalny, klasycystyczny dwupiętrowy budynek wzniesiony w latach 1825–1827 przy trakcie Lubelskim według projektu Antonio Corazziego. W XIX wieku siedziba komisji wojewódzkich oraz rządów gubernialnych. Rozbudowany w latach 1938–1942. O monumentalnym charakterze budynku świadczy piętnastoosiowa fasada, wzbogacona trzema ryzalitami ozdobionymi portykiem toskańskim i pilastrami oraz fryzem tryglifowym. Fasada parteru dekorowana boniowaniemRed. Z. Łoziński, B. Wolff, Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III, z. 10, Warszawa 1961, s. 35.. Obecnie siedziba urzędu miejskiego i delegatur mazowieckich instytucji wojewódzkichA. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 28.. nr 56 – budynek dawnej rogatki lubelskiej, wzniesiony w 1840 według projektu Henryka Marconiego. W 1921 przebudowany na łaźnię miejską według projektu Kazimierza Prokulskiego (z pierwotnego obiektu zachował się jedynie portyk wejściowy). Od 1982 obiekt pełni funkcje kulturalne – obecnie jest siedzibą Klubu Środowisk Twórczych „Łaźnia”A. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 233.. nr 75 – socrealistyczny budynek biurowy dawnych Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego wzniesiony w latach 50. XX w. według projektu S. BieńkuńskiegoRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1979, s. 252–253..
Wybrane budynki mieszkalne nr 1 – dom Gozmanów – piętrowa, narożna kamienica wybudowana w 1823C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 133–134.. nr 2 – dom Kociubskiego – dwupiętrowa kamienica wybudowana w latach 1820–1823C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 140.. nr 3 – dom, po 1820 nr 4 – dom, 1830 nr 5 – dom Kojanowskiego – piętrowa kamienica w stylu klasycystycznym wybudowana ok. 1800. Od ok. 1795 na parterze mieściła się apteka Pod Białym Orłem, założona przez warszawskiego aptekarza, Jana Konrada Burhardta. Apteka została zlikwidowana w 2013 roku, po niemal dwustu latach istnienia. Wnętrze lokalu zdobi zachowany dziewiętnastowieczny plafon z wizerunkiem orła białego, autorstwa prawdopodobnie Karola Hoppena. Oryginalne wyposażenie wraz z meblami przechowywane jest w Muzeum im. Jacka MalczewskiegoJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 15.C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 134.. nr 7 – dom Roszkowskich – dwupiętrowa kamienica wybudowana w latach 1847–1849C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 135.. nr 9 – dom Ruckich – dwupiętrowa kamienica wybudowana w latach 1824–1825. W okresie międzywojennym siedziba Żydowskiej Gminy Wyznaniowej. nr 12 – dom Rodziewicza – dwupiętrowa kamienica wybudowana w latach 1829–1831. W budynku mieściła się m.in. resursa obywatelska i Hotel WarszawskiA. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 85.C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 139.. nr 13 – kamienica, po 1870 nr 14 – kamienica, 1. poł. XIX w. nr 18 – kamienica, 1860 nr 19 – kamienica, 1. poł. XIX w. nr 20 – kamienica, poł. XIX w. nr 21 – dom (narożny), koniec XIX w. nr 22 – dom, 1. poł. XIX w. nr 23 – dom, ul. Żeromskiego 23, koniec XIX w. nr 24 – kamienica, 1835 nr 25 – kamienica nr 26 – dom Urbanowiczów – piętrowa kamienica wybudowana w latach 1821–1823C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 142.. nr 27 – kamienica, 1822–23 nr 28 – dom Czempińskich – piętrowa kamienica wybudowana w latach 1850–1851. W podwórzu kamienicy wzniesiono w 1918 według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza pawilon drukarni TrzebińskichA. Sawicki, Radom: zabytki architektury, s. 52.C. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 137.. nr 29 – dom, poł. XIX w. nr 33 – budynek, 3. ćw. XIX w. nr 36 – pałac Kierzkowskich – klasycystyczna, piętrowa kamienica wybudowana w latach 1827–1829 według projektu Stefana Balińskiego. Charakterystycznym elementem budynku jest fronton ozdobiony czterokolumnowym portykiem z tympanonem, w którym umieszczono monogram właścicieli. W latach 30. XIX w. w budynku mieścił się Trybunał Cywilny i archiwum akt dawnychC. Tomczyk, Ulica Lubelska (dziś Żeromskiego) i jej mieszkańcy w latach 1815–1862, [w:] „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego”, 1996, t. 31, z. 1–4, s. 136..