thumb|Pałac w Falentach Franciszek Maria Lanci, (ur. 1799 w Fano, zm. 12 listopada 1875 w Warszawie) – polski architekt pochodzenia włoskiego; ojciec Witolda.
Życiorys Urodził się w mieście Fano w środkowych Włoszech. Studiował architekturę w rzymskiej Akademii św. Łukasza. Otrzymał złoty medal za pracę dyplomową – projekt restauracji rzymskiego kościoła S. Maria dell’Ara Coeli. W młodym wieku został profesorem honorowym Akademii.
W roku 1825 został zaproszony do Polski przez rodzinę Małachowskich, która powierzyła mu przebudowę rezydencji w Końskich.
Około roku 1830 prowadził odbudowę kościoła św. Jadwigi w Pępowie (pow. gostyński) któremu nadał styl gotyku angielskiego. Około roku 1830 otrzymał też zlecenie na projekt przebudowy zamku na Wawelu. Projekt nie został zrealizowany ze względu na wybuch powstania. W Krakowie zaprojektował wspólnie z rzeźbiarzem Paolo Filippim sarkofag Tadeusza Kościuszki.
1834-1839 sprawował Lanci urząd budowniczego gmachów akademickich Krakowa. W tym czasie zaprojektował też przebudowy średniowiecznych zamków w okolicach Krakowa, głównie dla rodziny Potockich.
Równocześnie 1836-1840 na zlecenie Edwarda Raczyńskiego zaprojektował i wzniósł Złotą Kaplicę w Poznaniu.
Około 1837 Lanci zbudował osiedle robotnicze i szpital w Dąbrowie Górniczej.
1844 Lanci zamieszkał w Warszawie. Na zlecenie Augusta Potockiego poszerzył lewe skrzydło pałacu w Wilanowie i zbudował kilka budynków gospodarczych. W tym czasie zrealizował kilka budynków w Warszawie.
Pałac w Falentach (gmina Raszyn, woj.mazowieckie) w swej dzisiejszej formie jest w przeważającej mierze dziełem LanciegoBartczakowa A. :Franciszek Maria Lanci 1799-1875 – Warszawa, 1954 s.29.W latach 1852–1857 nadał kilkakrotnie przebudowywanej rezydencji eklektyczny charakter, sytuując ją w nieokreślonej przestrzeni pomiędzy średniowieczem, renesansem, barokiem i klasycyzmem.
Około roku 1863 wskutek stopniowej utraty wzroku zaprzestał przyjmowania zleceń, ale do końca życia rysował niezrealizowane nigdy projekty.
Lista realizacji Franciszka Marii Lanciego thumb|Pałac Potockich w Krzeszowicach (według opracowania Pawła Giergonia)
1825 – Oranżeria Egipska w Końskich (dla Małachowskich) 1825 – Przebudowa gotyckiego kościoła w Końskich (dla Małachowskich) 1825 – Oranżeria w Białaczowie 1830 – Przebudowa kościoła św. Jadwigi w Pępowie 1830 – Przebudowa kaplicy Potockich na Wawelu 1830 – Projekt sarkofagu Tadeusza Kościuszki w krypcie św. Leonarda na Wawelu 1830 – Przebudowa zamku Tarnowskich w Dzikowie 1834 – Przebudowa zamku w Będzinie (dla Edwarda Raczyńskiego) 1835 – Przebudowa pałacu w Zagórzanach 1835 – Przebudowa zamku w Osieku 1835 – Budowa pałacu Ciechanowskich w Grodźcu (koło Będzina) 1836 – Przebudowa zamku w Zatorze (dla Maurycego Eustachego Potockiego) 1836 – Dobudowa neogotyckiej kruchty w kościele w Zatorze 1836 – Złota Kaplica w katedrze poznańskiej (dla Edwarda Raczyńskiego) 1836 – Przebudowa zamku w Zagórzanach koło Gorlic 1838 – Przebudowa w stylu angielskiego gotyku kościoła Wszystkich Świętych w Kórniku (dla Tytusa Działyńskiego) 1840 – Budynki użyteczności publicznej w Dąbrowie Górniczej 1840 – Pałac w Porębie Wielkiej koło Oświęcimia (dla Ignacego hr. Bobrowskiego) 1845 – Kościół w Borkowicach (wspólnie z Henrykiem Marconim) 1846 – Żółta Karczma na Służewie (Warszawa) 1846 – Przebudowa kościoła św. Katarzyny na Służewie (Warszawa) 1847 – Kamienica Potockich przy Krakowskim Przedmieściu 17 w Warszawie 1848 – Przebudowa pałacu w Falentach koło Warszawy 1848 – Przebudowa północnego skrzydła pałacu w Wilanowie (dla Potockich) 1848 – Budynki gospodarcze w Wilanowie 1850 – Pałac Potockich w Krzeszowicach 1850 – Pałac Rembielińskiego (Poznańskich, Lessera) w Alejach Ujazdowskich 8 w Warszawie 1850 – Przebudowa pałacyku w Ursynowie 1852 – Ratusz w Międzyrzecu Podlaskim 1852 – Pałac Potockich w Międzyrzecu Podlaskim 1858 – Pomnik nagrobny Elżbiety Urbanowskiej na Powązkach w Warszawie 1860 – Dom Kraszewskiego przy ul. Mokotowskiej 48 w Warszawie 1865 – Kościół w Chotomowie
Twórczość Twórczość Lanciego wyróżnia się na tle jemu współczesnych architektów. Historię architektury traktował jako inspirację do własnych projektów, a nie jako katalog detali do wielokrotnego użytku, stosowanych w architekturze eklektyzmu. Szczegóły architektoniczne jego dzieł cechowała lekkość i delikatność rysunku. Jego dzieła wyróżniały się oryginalnością na tle przeciętnej architektury tych czasów. Historyk architektury Aldona Bartczakowa w swojej monografii Lanciego dopatruje się jednak wpływu dzieł Karola Fryderyka Schinkla oraz angielskich publikacji architektonicznych.
Wybrane realizacje Najwcześniej zbudował Lanci oranżerię w Końskich. Budynek utrzymany w monumentalnym stylu egipskim uległ niestety przebudowie, mieści się w nim Miejski Dom Kultury.
Odbudowując kościół św. Jadwigi w Pępowie nadał mu styl neogotyku angielskiego.
Następnymi dziełami Lanciego na terenie Polski były przebudowy średniowiecznych zamków na terenie zaborów rosyjskiego i austriackiego. Do nich należą zamki w Zatorze, Będzinie i w Zagórzanach koło Gorlic. Przy przebudowie wprowadzał szczegóły architektury gotyku traktowane w duchu romantyzmu. Wieże zamkowe często nakrywał wysokimi dachami namiotowymi.
Złota Kaplica w Poznaniu, stanowiąca mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego, powstała na miejscu zburzonej średniowiecznej kaplicy. Zgodnie z wolą fundatorów kaplica została utrzymana w romantycznie pojętym stylu bizantyjskim, jako mającym odpowiadać czasom pierwszych Piastów.
W kamienicy Potockich przy Krakowskim Przedmieściu 17 Lanci zastosował między szerokimi oknami parteru zestawione parami smukłe kolumienki żeliwne. Ściany pierwszego i drugiego piętra podzielone są parami wąskich pilastrów. Delikatne obramowania okien zwieńczone są na pierwszym piętrze pięciobocznymi tympanonami wypełnionymi rzeźbą, a drugiego prostymi gzymsami zakończonymi akroteriami.
W budynku ujeżdżalni w Wilanowie (obecnie Muzeum Plakatu) Lanci nawiązał do monumentalnego petersburskiego empiru.
W wielkiej willi – pałacu Poznańskich przy Al. Ujazdowskich róg Pięknej Lanci zastosował formy nawiązujące do klasycyzmu czasów Corazziego. thumb|Grób Franciszka Marii Lanci na cmentarzu Powązkowskim Pochowany na Powązkach w Warszawie (kwatera 177-3-26/27).
Upamiętnienie 31 stycznia 1979 w Warszawie jednej z ulic na terenie obecnej dzielnicy Ursynów zostało nadane jego imięUchwała nr 32 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 1977 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 31 stycznia 1978 r., nr 1, poz. 1, s. 2. Ulica Franciszka Marii Lanciego w warszawie w Targeo.
Galeria
Przypisy
Bibliografia Aldona Bartczakowa: Franciszek Maria Lanci, Budownictwo i Architektura, Warszawa 1954, s. 116
Linki zewnętrzne Franciszek Maria Lanci – rysunki w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie związani z Wilanowem Kategoria:Włoscy architekci Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1799 Kategoria:Zmarli w 1875