thumb|Politechnika Lwowska przed 1939 Politechnika Lwowska – lwowska uczelnia państwowa założona w 1843, a otwarta w 1844 r. Najstarsza po Szkole Akademiczno-Górniczej w Kielcach polska uczelnia techniczna w okresie przynależności miasta do Polski.
Historia Akademia Techniczna we Lwowie (1844–1877) Powstanie uczelni technicznej we Lwowie W roku 1811 zezwolono na otwarcie szkoły realnej we Lwowie. Czasy wojen napoleońskich opóźniły jej otwarcie do roku 1817. Nauka w niej trwała trzy lata. Miała ona charakter techniczny i traktowana była jako zapowiedź utworzenia wyższej szkoły technicznejPolitechnika Lwowska 1844–1945. Komitet Redakcyjny: Jan Boberski, Stanisław Marian Brzozowski, Konrad Dyba, Zbysław Popławski, Jerzy Schroeder, Robert Szewalski (przewodniczący), Jerzy Węgierski, Wrocław 1993. Politechnika Wrocławska – wersja elektroniczna.. Dyrektor Alojzy Aleksander Uhle (Czech znający język polski) zachęcał do wykładania przedmiotów w języku polskim. Ukończenie szkoły dawało wstęp na Politechnikę Wiedeńską, do czego zachęcały przyznawane stypendia rządowe. Szkoła realna we Lwowie jako pełna szkoła średnia istniała w latach 1817–1825. Od roku 1825 zreorganizowano ten zakład na dwuletnią szkołę przygotowawczą do nauk technicznych i komercjalnych, zezwalając równocześnie jej absolwentom na dalsze kształcenie się w zawodzie technicznym w Uniwersytecie Lwowskim, gdzie na Studium Filozoficznym wykładano przedmioty techniczne, jak fizykę z mechaniką (8 godz.), rolnictwo i leśnictwo (5 godz.), geometrię praktyczną, czyli miernictwo (3 godz.) i budownictwo (3 godz.) z rysunkami (10 godz.)Otto Nadolski, Zarys historyczny rozwoju Politechniki Lwowskiej,, [w:] Politechnika Lwowska. Jej stan obecny i potrzeby, Lwów 1932, s. 1–34.. Na bazie wspomnianej szkoły realnej w roku 1835 powołano Akademię Realno-Handlową, co było rozwiązaniem połowicznym, bo nauczanie na kierunku technicznym było poniżej poziomu szkoły średniej.
Pierwszy okres działalności Akademii W następstwie usilnych zabiegów Sejmu stanowego Galicji, ze wspomnianej Akademii, po przyłączeniu z Uniwersytetu katedry budownictwa (architektury i inżynierii) – utworzono na mocy dekretu cesarskiego Ferdynanda I z 24 stycznia 1843 – w dniu 4 listopada 1844 roku lwowską Akademię Techniczną (AT), która miała charakter wyższej szkoły technicznej. W ciągu jednego roku załatwiono wszelkie sprawy związane z uruchomieniem Akademii i 4 listopada 1844 roku odbyło się uroczyste jej otwarcie. Dyrektorem uczelni został mianowany Austriak z Galicji Florian Schindler. Współorganizatorami Akademii byli Ignacy Lemoch, Antoni Gloisner oraz August Kunzek. Ten ostatni napisał dla niej specjalny program nauczaniaKarol Lewicki, Kunzek von Lichton August (1795–1865),Polski Słownik Biograficzny, t. 16, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, s. 209–210.. Uczelnia miała dwa oddziały – trzyletni Techniczny i jednoroczny Handlowy i była powiązana z dwuletnią Szkołą Realną. Akademia mieściła się na rogu ulicy Ormiańskiej i Teatralnej w domu Darowskiego. Według postanowienia cesarskiego z 3 lutego 1844 roku, profesorowie Wydziałów technicznego i handlowego otrzymali stopnie profesorów uniwersyteckiego Wydziału filozoficznego, a profesorowie Szkoły realnej – stopnie profesorów gimnazjalnych. Od roku 1848 Lwowska Akademia Techniczna administrowana była przez Kolegium profesorów, któremu przewodniczył jeden z profesorów, mianowany przez ministra dyrektorem. Jego funkcję pełnił w latach 1848–1849 Florian Schindler zaś w latach 1849–1871 Aleksander Reisinger, W okresie długoletnich rządów tego ostatniego przeprowadzono przekształcenie Akademii w politechnikę.
W latach 1844–1848 położono podwaliny pod uczelnię techniczną. Powołano sześć katedr: Matematyki, Fizyki, Mechaniki, Geometrii Wykreślnej i Rysunku Technicznego, Chemii, Geodezji. Wybuch Wiosny Ludów dawał szansę polonizacji Akademii Technicznej. Związek Akademicki we Lwowie w marcu 1848 zwrócił się do cesarza o wprowadzenie języka polskiego w szkolnictwie, urzędach i sądach. We wrześniu tego roku nowe ministerstwo oświaty zgodziło się wstępnie na wykłady w języku polskim. Wkrótce jednak po upadku Wiosny Ludów wykłady w Akademii Technicznej zostały zawieszone. 1 listopada 1848 w czasie ostrzału centrum Lwowa przez artylerię austriacką, w czasie wydarzeń rewolucyjnych spłonął budynek Akademii Technicznej, będący własnością Mieczysława Darowskiego. W latach 1848–1850 Akademia Techniczna we Lwowie była nieczynna. Po odbudowaniu gmachów Akademii Technicznej, w roku 1851 podjęto zajęcia. Nowym kierownikiem katedry Matematyki został pierwszy Polak na katedrze Akademii Technicznej – profesor zwyczajny Wawrzyniec Żmurko (absolwent Politechniki Wiedeńskiej, doktoryzował się z równań całkowych w Uniwersytecie w Wiedniu), którą kierował w latach 1851–1872. Profesor Żmurko uważany jest za inicjatora lwowskiej szkoły matematycznej. Po przejściu na Uniwersytet Lwowski w roku 1872, w dalszym ciągu wykłada matematykę wyższą (do roku 1884) w Akademii Technicznej. W latach 1848–1870 nie przybyła żadna katedra w Uczelni.
Już w roku 1851 próbowano przekształcić Akademię Techniczną w dwupoziomową uczelnię – na wzór paryskiej politechniki – o dwuletnim obowiązkowym (dla wszystkich techników) programie studiów matematyczno-fizycznych, po których następowałyby studia specjalistyczne z budownictwa, mechaniki, chemii i geodezji. Wydział handlowy Akademii technicznej zamieniono od roku 1853 na dwuletnią średnią Szkołę handlową, która w tej formie, mimo wielokrotnych wniosków o przywrócenie jej charakteru akademickiego, pozostawała przy Akademii technicznej bez zmiany aż do zupełnego zniesienia w roku 1875. W roku 1856 odłączono od Akademii Technicznej szkołę realną i przekształcono ją w samodzielną sześcioletnią szkołę średnią, przygotowującą wychowanków do wyższych studiów technicznych. Była ona wzorem dla innych szkół realnych organizowanych w Galicji. Odtąd kandydaci na studia w Akademii Technicznej byli zobowiązani do posiadania matury nowo powstałego ośmioklasowego gimnazjum ogólnokształcącego albo ukończoną szkołę realną.
Pozostał natomiast w Akademii niezmieniony Wydział techniczny, który pomimo wniosku Kolegium profesorskiego, przedstawionego jeszcze w r. 1852, a zmierzającego do podziału tego Wydziału na trzy, względnie cztery, pozostał aż do roku 1872 w pierwotnej niemal formie, jako jednolite studium techniczne, obejmujące wszystkie najważniejsze działy zawodu inżynierskiego. W 1860 absolwentom tego wydziału nadawało uprawnienie wykonywania zawodu inżynieraRozporządzeniu Ministerstwa stanu z 11-go grudnia 1860, L. 36413 i 23 maja 1872, Dz. U. P. Nr. 70.. Przyspieszenie zmian w Akademii Technicznej spowodowała sytuacja polityczna. Austria w roku 1859 przegrała wojnę z Włochami (w wyniku czego utraciła północne Włochy), a w roku 1866 wojnę z Prusami o Śląsk. Austria zostaje przekształcona w dualistyczną monarchię parlamentarną. Galicja pozostaje w austriackiej części państwa. Ustawa zasadnicza (z 1867 r.) przyznała sejmom krajowym prawo organizowania szkolnictwa zawodowego. W roku następnym Sejm Krajowy Galicji wyłonił komisję do reorganizacji Akademii Technicznej, która powróciła do koncepcji dwupoziomowej uczelni technicznej z pięcioma wydziałami (budownictwa, mechanicznym, chemicznym, leśnym i handlowym). Sejm galicyjski w roku 1868 zatwierdził własny projekt organizacji uczelni technicznych, ale ze względu na to, że był on niezgodny z projektami ogólnopaństwowymi, reorganizacja Akademii Technicznej przeciągnęła się do roku 1877. Tymczasem w latach 1868–1875 następuje w Galicji wprowadzenie języka polskiego w sądownictwie, szkolnictwie i administracji, po ogłoszeniu autonomii Galicji w roku 1867.
Przekształcenie Akademii w Szkołę Politechniczną Dekret cesarski z 26 sierpnia 1871, wprowadzający język polski w Akademii Technicznej, powołujący nowe katedry i pozwalający na zgłaszanie propozycji obsadzania katedr oraz ustalanie regulaminów wewnętrznych, powoduje szybkie zmiany w Uczelni. odstąpiono wówczas od wykładania w języku niemieckim, najpierw w 1871 w zakresie wykładania matematyki, fizyki i geometrii wykreślnej, a od 1872 wszystkie przedmioty były już wykładane wyłącznie po polsku.Większość profesorów niewładających językiem polskim opuściła wówczas Akademię Techniczną. Dekretem z 12 listopada 1871 cesarz Franciszek Józef I pozwolił na coroczny wybór rektora, jako przewodniczącego Kolegium profesorów i kierownika Akademii. Pierwszym rektorem na rok akademicki 1872/1873 wybrany został prof. Feliks Strzelecki (drugi Polak na katedrze Akademii Technicznej), prorektorem prof. Jan Nepomucen Franke. W tym samym roku, w dniu 3 grudnia 1872, odbyła się pierwsza uroczysta inauguracja roku szkolnego w sali Zakładu narodowego im. Ossolińskich, gdyż własnej odpowiedniej Akademia nie miała. Kolegium profesorów zaproponowało utworzenie czterech wydziałów, co zrealizowano do 1875.
W roku akademickim 1872/1873 wprowadzono podział studiów w Akademii Technicznej na trzy odrębne wydziały zawodowe, a mianowicie: pięcioletnie Wydział Inżynierii i Wydział Architektury, oraz trzyletni, od 1874 czteroletni Wydział Chemii technicznej. Następnie, w myśl rozporządzenia cesarskiego z 3 października 1875, uzupełniono Akademię Wydziałem Budowy Maszyn, początkowo dwuletnim od 1876 trzyletnim, a od 1877 czteroletnim. Model uczelni dostosowano do systemu austriackiego. Pozostała kłopotliwa sprawa Oddziału Handlowego Akademii Technicznej, na początku równorzędnego z Oddziałem Technicznym, który od roku 1852 był tylko dwuletnią szkołą średnią, a od roku 1860 nawet jednoroczną. W roku 1872 przywrócono dwuletni Oddział Handlowy Akademii Technicznej, ale już w roku 1875 Ministerstwo Oświaty w Wiedniu oddzieliło studia handlowe od technicznych i również we Lwowie utworzyło Akademię Handlową. 12 marca 1872 wydano pozwolenie na budowę nowych pomieszczeń Akademii. Kierującym budową wybrano profesora Juliana Zachariewicza.
W latach 1870–1876 uczelnia szybko rozwijała się czego wyrazem było powołanie nowych katedr. W 1870 r. powstały ich trzy: Geometrii Wykreślnej (kierownik – Karol Maszkowski, 1870–1886), Mechaniki i Teorii Maszyn (Jan Nepomucen Franke, 1871–1892), Budownictwa Drogowego, Wodnego, Mostów i Kolei Żelaznych – od 1871 Katedra Inżynierii.(Józef Jagermann, 1870–1888). W 1871 uruchomiono dwie: Geodezji (Domini Zbrożek, 1871–1889), Technologii Chemicznej (), zaś w 1872 powstały trzy: Mineralogii i Geologii (Julian Niedźwiedzki, 1872–1908), Technologii Mechanicznej z Nauką o Maszynach (Stanisław Ziembiński, 1872–1876, Julian Bykowski 1877–1908), Rysunków Odręcznych i Modelowania (Leonard Marconi, 1872–1899). W roku 1873 powstała katedra Budownictwa Drogowego i Wodnego, wyłączona z katedry inżynierii (Józef Rychter, 1874–1902). W roku 1875 zostaje utworzona katedra Budowy Maszyn (Bogdan Maryniak, 1876–1902), a w roku następnym katedra Konstrukcji Budowniczych i Policji Budowlanej (Gustaw Bisanz, 1876–1910). W ciągu siedmiu lat (1870–1876) liczba katedr w Akademii Technicznej we Lwowie wzrosła z 5 do 15. Jak już wspomniano zorganizowano cztery wydziały, wynagrodzenia kadry nauczającej zrównano z wynagrodzeniem uniwersyteckim. W roku 1875 wprowadzono w Akademii Technicznej instytucję prywatnych docentów, udzielając im veniam legendi (prawo wykładania), w celu wzmocnienia kadry nauczającej i popierania nowych kierunków badawczych. W tym czasie habilitowało się dziewięciu docentów uczelni na różnych uczelniach krajowych i zagranicznych.
Rosła również liczba studentów, co pokazują poniższe dane + Słuchacze Akademii Technicznej we Lwowierok akademickiliczba studentów1850/1851771855/18561281859/18601601860/18611341865/18661801869/18702151870/18712041871/18722601872/18732911875/1876325 W latach 1844–1872 Akademię Techniczną opuściło ponad 700 absolwentów. Przeważali studenci Inżynierii Lądowo-Wodnej (ponad 80%).
Szkoła Politechniczna we Lwowie (1877–1918) 1877–1897