1 (131) Polskie Skrzydło Myśliwskie – skrzydło lotnictwa myśliwskiego Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

Powstanie i działalność bojowa 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego 1 Skrzydło Myśliwskie sformowane zostało w okresie od 15 marca do 15 kwietnia 1941 r. na lotnisku w Northolt pod Londynem. W jego skład włączono wcześniej już utworzone dywizjony myśliwskie (dm): 303 Warszawski i 306 Toruński oraz brytyjski 601 „County of London”Według K. W. Kubali 601 dm „County of London” jedynie współpracował z dywizjonami 303 i 306, lecz organizacyjnie wchodził w skład Northolt Wing.. 1 maja 1941 r. 601 dm wyłączony został ze składu skrzydła i przeniesiony na Stację RAF Manston. 24 czerwca w miejsce jednostki brytyjskiej włączony został 308 Dywizjon Myśliwski Krakowski. Skrzydło podporządkowane było operacyjnie dowódcy brytyjskiej 11 Grupy Myśliwskiej. Zadaniem skrzydła była obrona południowo-wschodniej Anglii. W 1941 r. rozpoczęto zadania ofensywne przeciwko hitlerowskiej Luftwaffe w zachodniej Francji i Belgii. Obszar ten rozszerzał się stopniowo.

Osłaniano wyprawy lekkich bombowców typu Blenheim bombardujące lotniska koło Berck-sur-Mer na wybrzeżu kanału La Manche. 26 czerwca 1941 r. w czasie atakowania niemieckiego lotniska w St. Omer w północnej Francji został zestrzelony dowódca skrzydła mjr Piotr Łaguna. 13 lipca 303 dm przeniesiony został do 9 Grupy Myśliwskiej, a w jego miejsce włączony został 315 Dywizjon Myśliwski Dębliński. W następnych miesiącach 1941 r. skład skrzydła ulegał częstym zmianom. Następowała wymiana dywizjonów pomiędzy 1 a 2 Skrzydłem Myśliwskim.

17 lipca 1941 r. doszło do walki w czasie nalotu na obiekty na północ od Lille ze 120 samolotami niemieckimi typu Me-109 E. Skrzydło polskie zestrzeliło wówczas 5 samolotów przeciwnika. W tym okresie dywizjony skrzydła wykonały również loty na tzw. wymiatanie samolotów przeciwnika. Zadania te polegały na wyciąganiu samolotów niemieckich w powietrze i atakowaniu ich.

14 sierpnia 1941 r. skrzydło, w pełnym składzie, wspierało dwa skrzydła brytyjskie w osłonie sześciu samolotów Blenheim (lot bojowy „Circus 73”). Nad miejscowością Ardres skrzydło stoczyło walkę powietrzną z niemieckimi eskadrami 2 i 26 Pułków Myśliwskich. Według oficjalnych danych Polacy przy stracie czterech pilotów, zniszczyli na pewno czternaście Messerschmittów Bf 109, a kolejne trzy prawdopodobnieK. W. Kubala podaje za Donaldem Caldwellem, historykiem Jagdgeschwader 26, że ten pułk stracił tylko dwa samoloty.

7 października 1941 r. w skład skrzydła ponownie wcielony został 303 dm, natomiast w grudniu tego roku skrzydło opuściły dywizjony 306 i 308, a dołączył 316 Dywizjon Myśliwski Warszawski.

1 kwietnia 1942 r. w skład skrzydła, w miejsce 315 dm, włączony został 317 Dywizjon Myśliwski Wileński pod dowództwem kpt. Piotra Ozyry.

29 kwietnia 1942 r. podczas walk skrzydła z grupą 15 myśliwskich samolotów FW-190 nad brzegami Francji w okolicy Le Tréport polegli: dowódca skrzydła mjr Marian Pisarek i dowódca 317 dm kpt. pil. Piotr Ozyra. Nowym dowódcą skrzydła został mjr pil. Stefan Janus, a dowódcą 317 dm kpt. pil. Stanisław Skalski.

7 maja 1942 r. w skład skrzydła włączony został 302 Dywizjon Myśliwski Poznański pod dowództwem kpt. Juliana Kowalskiego. Od tego dnia skrzydło występowało w składzie: 302 Dywizjon Myśliwski Poznański 303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki 316 Dywizjon Myśliwski Warszawski 317 Dywizjon Myśliwski Wileński

15 czerwca 1942 r., po raz drugi w skład skrzydła, w miejsce 303 dm, włączony został 306 dm pod dowództwem kpt. pil. Tadeusza Czerwińskiego. Od tego dnia skrzydło występowało w składzie: 302 Dywizjon Myśliwski Poznański w Heston 306 Dywizjon Myśliwski Toruński w Northolt 316 Dywizjon Myśliwski Warszawski w Heston 317 Dywizjon Myśliwski Wileński w Northolt

30 lipca 1942 r., po raz drugi w skład skrzydła, w miejsce 316 dm, włączony został 308 dm pod dowództwem kpt. pil. Walerego Żaka. Od tego dnia skrzydło występowało w składzie: 302 Dywizjon Myśliwski Poznański w Heston 306 Dywizjon Myśliwski Toruński w Northolt 308 Dywizjon Myśliwski Krakowski w Heston 317 Dywizjon Myśliwski Wileński w Northolt

19 sierpnia 1942 r. skrzydło w składzie pięciu dywizjonów: 302, 303, 306, 308 i 317, wspierając desant wojsk alianckich pod Dieppe, wykonało 224 loty strącając 15 samolotów przeciwnika na pewno i 5 prawdopodobnie. Był to najlepszy wynik osiągnięty w tej operacji w całym RAF-ie.

131 Skrzydło Myśliwskie w przygotowaniach i inwazji na kontynent 4 października 1943 r., w ramach przygotowań do inwazji na kontynent, jednostka przeformowana została w 131 Skrzydło Myśliwskie i 131 Polowy Port Lotniczy oraz podporządkowana dowódcy 18 Polskiego Sektora Myśliwskiego. Przewidywano użycie skrzydła w walkach na froncie. Nowe zadania operacyjne wymagały przystosowania do działań ruchowych i częstych zmian lotnisk w ślad za przesuwaniem się linii frontu. 131 Polowy Port Lotniczy spełniał funkcję ruchomej bazy zaopatrzenia, posiadając przy tym odrębny status organizacyjny. W skład 131 Skrzydła Myśliwskiego włączone zostały dywizjony myśliwskie: 302 Poznański 308 Krakowski 317 Wileński. Taki skład dywizjonów zachowany został do czasu rozformowania skrzydła. thumb|200px|Hurricane- takimi samolotami latali piloci w 1941 r. thumb|200px| Spitfire- takimi samolotami latali piloci w 1943 r. thumb|200px|Me-109E- z takimi samolotami walczyli piloci 131 Skrzydła Myśliwskiego thumb|200px|FW-190- w walce z takim samolotem zginął dowódca Skrzydła thumb|200px|Niemiecka flaga zdobyta w walce przez pilotów 131 Skrzydła Myśliwskiego. Na białym tle autografy pilotów polskich i amerykańskich. Widoczne liczne ślady krwi zestrzelonego niemieckiego pilota. Obecnie kolekcja prywatna.

W czerwcu 1944 r. skrzydło bazowało w pobliżu Chichester w hrabstwie Sussex nad brzegiem kanału La Manche naprzeciw wyspy Wight. W dniu rozpoczęcia inwazji na kontynent, skrzydło w składzie dywizjonów: 302, 308 i 317, ubezpieczało i wspierało lądujących spadochroniarzy w Eastern Beach Area.

1 Polskie Skrzydło w walkach na kontynencie i okupacji Niemiec 12 lipca 1944 r. połączono 131 Skrzydło Myśliwskie i 131 Polowy Port Lotniczy w 131 Polskie Skrzydło.

Na początku sierpnia 1944 r. stacjonowało w północnej Francji na lotnisku Piumetot koło Caen, a we wrześniu bazowało na lotniskach Goupilieres i Venderville na południe od Lille. W tym czasie wykonywało loty na kierunku natarcia brytyjskiej 21 Grupy Armii marszałka Montgomery’ego i polskiej 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka. Na początku października przesunięto skrzydło bliżej linii frontu na lotnisko Deurne pod Antwerpią, a następnie do St. Denijs pod Gandawą. W czasie kontrofensywy w Ardenach w styczniu 1945 r., około 40 myśliwców Luftwaffe zaatakowało lotnisko polskiego skrzydła pod Gandawą. Zostały jednak one przechwycone przez powracające z zadania dywizjony 308 i 317. W rezultacie boju powietrznego zestrzelono 18 samolotów na pewno, 1 prawdopodobnie i 5 uszkodzono. Własne straty wyniosły: 23 rannych, w tym 2 pilotów. Na terenie Niemiec skrzydło stacjonowało m.in. na lotnisku B-101 Nordhorn (od 13 IV 1945 r.) i B-113 Varrelbusch koło Bremy (od 30 IV 1945).

Działając w ramach brytyjskiego lotnictwa taktycznego (2 TAF) w okresie od 6 czerwca 1944 do 8 maja 1945 r. skrzydło zniszczyło lub uszkodziło 37 samolotów niemieckich oraz 3078 wszelkiego rodzaju pojazdów mechanicznych i innych środków transportowych przeciwnika.

Po zakończeniu działań wojennych w Europie skrzydło pozostało w brytyjskiej strefie okupacyjnej i weszło w skład Brytyjskich Okupacyjnych Sił Powietrznych (BAFO – British Air Forces of Occupation). Od 10 września 1945 r. skrzydło w niezmienionym składzie stacjonowało na lotnisku Ahlhorn.

3 stycznia 1947 r. odbyła się ostatnia zbiórka personelu skrzydła. Wacław Król tak wspominał ten dzień „Przypadł mi smutny obowiązek pożegnania żołnierzy i wypowiedzenia smutnej formuły – 131 Polskie Skrzydło Myśliwskie uważa się za rozwiązane. Następnie przekazałem władzę nad personelem brytyjskiemu dowódcy stacji Porteath, Wing Commanderowi White’owi. Tego samego dnia rozdano wszystkim do wypełnienia deklaracje o wstępowaniu do Lotniczego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (Polish Air Force Resettlement Corps)”. Do korpusu (LKPR) wstąpiła większość członków personelu latającego i naziemnego. W praktyce przysposobienie lotników polskich do życia cywilnego w ramach LKPR nie spełniło swego zadania. Mimo trzyletniego istnienia korpusy organizowane kursu i działalność pośrednictwa pracy napotykała na duże trudności. Większość żołnierzy znajdowała pracę sama. W 1949 LKPR został rozwiązany.

Obsada personalna Dowódcy 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego: ppłk pil. John Kent (dowódca brytyjski) kpt pil. Witold Urbanowicz (15 IV – 31 V 1941 r.) mjr pil. Piotr Łaguna mjr pil. Tadeusz Rolski mjr pil. Marian Pisarek mjr pil. Stefan Janus mjr pil. Wojciech Kołaczkowski mjr pil. Aleksander Gabszewicz mjr pil. Stanisław Skalski (13 XII 1943 – 3 IV 1944 r.) mjr pil. Julian Kowalski (4 IV – 12 VII 1944 r.) Dowódcy 131 Polskiego Skrzydła: ppłk pil. Aleksander Gabszewicz (12 VII 1944 – 31 V 1945 r.) ppłk pil. Stefan Witorzeńć (1 VI 1945 – 3 I 1947 r.) Zastępcy dowódcy 131 Polskiego Skrzydła do spraw szkolenia lotniczego i dowodzenia w powietrzu: mjr pil. Julian Kowalski (12 VII – 10 X 1944 r.) mjr pil. Tadeusz Sawicz (11 X 1944 – 8 VIII 1945 r.) mjr pil. Wacław Król (9 VIII 1945 – 3 I 1947 r.)

Przypisy

Bibliografia

Tadeusz Rolski, Uwaga wszystkie samoloty!, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1974, wyd. III. Krzysztof W. Kubala, Pierwsze Polskie Skrzydło Myśliwskie w locie bojowym „Circus 73”, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 1 (191), Warszawa 2002, ISSN 1640-6281, s. 25-40. Jerzy Adam Radomski, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 4 (219), Warszawa 2007, ISSN 1640-6281, s. 139.

Linki zewnętrzne Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940-1947

Kategoria:Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii Kategoria:Jednostki lotnicze RAF Kategoria:Polskie skrzydła myśliwskie z okresu II wojny światowej Kategoria:Polskie jednostki lotnicze utworzone w 1941 Kategoria:Polskie jednostki lotnicze rozwiązane w 1947