VIII Liceum Ogólnokształcące im. Króla Władysława IV – liceum ogólnokształcące znajdujące się przy ul. Jagiellońskiej 38 w warszawskiej dzielnicy Praga-Północ. Jedna z najstarszych szkół średnich w Warszawie.

Historia thumb|Korytarz na parterze budynku szkoły thumb|Tablica pamiątkowa w holu szkoły thumb|Tablica na budynku szkolnym od strony al. „Solidarności” Rosyjskie gimnazjum rządowe thumb|upright|Tablica upamiętniająca postać Juliana Różyckiego Poprzednikiem Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV było męskie Gimnazjum Praskie (powstałe w 1885). Było ono ośmioklasową szkołą rządową z rosyjskim językiem nauczania oraz rosyjską kadrą pedagogiczną. Polakami byli jedynie nauczyciele religii katolickiej oraz nadobowiązkowego języka polskiego. Nie uczono historii i geografii Polski. Uczyło się w nim około 400 uczniów, większość stanowili Polacy, poza nimi było kilkudziesięciu Żydów oraz nieliczni Rosjanie.

Było to gimnazjum typu filologicznego, do przedmiotów obowiązkowych należała łacina, greka oraz starocerkiewny. Gimnazjum kierowane było przez Rosjanina Wodołagina.

W szkole, zgodnie z ówczesną polityką rusyfikacji, wyśmiewano wszystko, co polskie. Uczeń był karany za odzywanie się po polsku. Przejawem patriotyzmu był udział władysławiaków w odsłonięciu pomnika Adama Mickiewicza na Krakowskim Przedmieściu 24 grudnia 1898. W 1901 powstała w szkole tajna organizacja młodzieżowa „X”, której celem było kształcenie w polszczyźnie (języku, literaturze, historii i geografii) oraz wychowanie etyczne, a także inicjowanie i kierowanie protestami uczniów. Efektem działalności tej organizacji był powszechny udział uczniów w ogólnokrajowym strajku szkolnym 1905 roku, który wybuchł pod hasłem walki o szkołę polską. W odpowiedzi na strajk zaostrzyły się represje ze strony władz.

Przez pierwszych 20 lat Gimnazjum Praskie mieściło się w istniejącym do dziś budynku przy ul. Brukowej 16 róg Namiestnikowskiej (obecnie róg ulic Okrzei oraz Sierakowskiego).

W 1901 r. podjęto decyzję o budowie dla Gimnazjum Praskiego nowego budynku. Początkowo miał stanąć na rogu ul. Aleksandrowskiej i ul. Targowej, ostatecznie magistrat przekazał na ten cel plac o powierzchni 8854 m² przy ul. Petersburskiej, róg Aleksandrowskiej. Budynek kosztował 300 tys. rubli, w tym 100 tys. zebrano od darczyńców (m.in. założyciela pobliskiego bazaru – Juliana Różyckiego).

Gmach zaprojektował Władysław Kozłowski w stylu wczesnomodernistycznym z elementami dekoracji secesyjnej. Budowę rozpoczęto w 1905 i ukończono w drugiej połowie 1907. Gimnazjum Praskie przeniosło się do tego budynku w roku szkolnym 1907/1908.

Był to pierwszy w Polsce wolno stojący budynek szkolny (piwnica, parter, dwa piętra i strych) przystosowany do wymogów ówczesnego szkolnictwa. Po raz pierwszy zastosowano klimatyzację, a posadzki były wyłożone linoleum. Szkoła była wyposażona w salę rekreacyjną (obecną aulę), bibliotekę i bogato wyposażoną pracownię fizyczną. W momencie wybuchu I wojny światowej wojskowe władze rosyjskie zajęły budynek na szpital. W okresie międzywojennym gmach był ośrodkiem dzielnicowych inicjatyw kulturalnych i społecznych – posiadał największą salę wykorzystywaną dla różnych zebrań.

W gmachu zachowały się oryginalne wartościowe posadzki z terakoty na kondygnacji naziemnej klatki schodowej, kuta stalowa balustrada schodów, posadzka w bramie przejazdowej na podwórze i stolarka drzwiowa.

W 1915 roku, po przejęciu Warszawy przez wojska niemieckie, z Gimnazjum Praskiego wywieziono wyposażenie gabinetów: fizycznego i chemicznego, dokumentację szkolną i ewakuowano rosyjski personel pedagogiczny. Po 30 latach funkcjonowania na Pradze carskie gimnazjum przestało istnieć.

Lata 1915–1939 13 września 1915 roku utworzono Polskie Gimnazjum Filologiczne, któremu Praski Komitet Obywatelski nadał imię Króla Władysława IV dla upamiętnienia władcy, który nadał Pradze prawa miejskie.

W latach 1915–1919 przy Gimnazjum im. Władysława IV, w skrzydle od strony ul. Jagiellońskiej, istniała bursa dla uczniów spoza Warszawy oraz znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Pierwszym dyrektorem polskiego gimnazjum był Adam Zarzecki, jego następcą od 1916 roku został Stanisław Kurowski.

Do kadry pedagogicznej Gimnazjum w okresie międzywojennym należeli trzej docenci Uniwersytetu Warszawskiego: dr Józef Gołąbek, dr Wiktor Wąsik, dr Wiktor Ehrenfeucht.

Od 1918 roku ze szkołą związała się 17 Warszawska Drużyna Harcerska im. gen. Jakuba Jasińskiego.

Udział uczniów szkoły w wojnie polsko-bolszewickiej upamiętnia odsłonięta przez Aleksandra Arcichowskiego w 1992 roku pamiątkowa tablica:

Tu na terenie Gimnazjum im. Władysława IV od czerwca do sierpnia 1920 roku formował się I Batalion 236 Ochotniczego Pułku Piechoty i stąd pod dowództwem ppor. Stanisława Matarewicza z kapelanem ks. Ignacym Skorupką wyruszył do zwycięskiego boju pod Ossowem.

Lata 1939–1946 thumb|upright|Głaz upamiętniający postać Szymona Fedorenki i jego synów. Znajduje się on naprzeciwko gmachu szkoły, po drugiej stronie al. „Solidarności”W 1941 budynek szkoły został zajęty przez niemiecki szpital wojskowy. 2 września 1942 gmach został uszkodzony podczas radzieckiego nalotu na miasto.

Przez cały okres okupacji (1939–1944) prowadzono tajne nauczanie. Powstało 40 kompletów uczniowskich w 160 punktach Pragi, Bródna i Grochowa. Wielu uczniów szkoły, nie tylko harcerzy, weszło w skład Batalionu Harcerskiego „Wigry”.

W 1944 budynek szkoły został przejęty przez Armię Czerwoną. Przeznaczono go pierwotnie na szpital, później w wydzielonej części (od strony ul. Jagiellońskiej), strzeżonej przez uzbrojonych wartowników funkcjonował Trybunał Wojskowy Armii Czerwonej. Lekcje odbywały się w kilku punktach Pragi na 3 zmiany.

W 1945 do budynku powróciła szkoła. Rozpoczęto powojenny remont budynku. Gmach był zdewastowany, bez ławek i pomocy naukowych, do szkoły wchodziło się wyłącznie od strony ul. Zygmuntowskiej. W skrzydle od ul. Jagiellońskiej nadal (do 1946) mieścił się sowiecki trybunał wojskowy, przejścia w piwnicy oraz korytarze na piętrach zostały zamurowane. Uczniowie nie mogli korzystać z boiska, część okien wychodzących na tę stronę była zamalowana lub zabita deskami. W piwnicach więziono polskich oficerów i żołnierzy.

Lata powojenne W 1947 szkoła otrzymała sztandar.

W 1954 placówka, wskutek połączenia ze Szkołą Podstawową nr 49, stała się 11-latką. W 1955 do szkoły po raz pierwszy przyjęto dziewczęta, tym samym przekształcono ją z męskiej w koedukacyjną. Pierwszy rocznik dziewcząt otrzymał świadectwa dojrzałości w 1959.

W 1958 odbył się pierwszy powojenny zjazd wychowanków szkoły i reaktywowano Koło Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV.

W 1967 do szkoły przyłączono Liceum Ogólnokształcące nr 36 im. Jakuba Jasińskiego z ul. Brechta.

W 1968 na wieżyczce budynku zamontowano zegar, wygrywający melodię pieśni wojskowej 1 Dywizji im. Tadeusza Kościuszki Oka.

W 1983 szkołę, jako jedną z trzech pierwszych w Warszawie – przyjęto do elitarnego Towarzystwa Szkół Twórczych. Budynek został wpisany do rejestru zabytków dnia 9 maja 1983 roku pod numerem 1228.

W latach 1985–1986 obchodzono stulecie istnienia Liceum im. Władysława IV i odbył się Jubileuszowy Zjazd Wychowanków Szkoły.

W 1989 przed szkołą odsłonięto pamiątkowy kamień poświęcony Januszowi Korczakowi, absolwentowi Gimnazjum Praskiego z 1897

W 1997 szkoła otrzymała nagrodę m. st. Warszawy za bardzo dobre wyniki w nauczaniu, rozwój naukowego ruchu olimpijskiego i pielęgnowanie ponad 100-letniej tradycji.

W 1998 liceum otrzymało nagrodę 350-lecia istnienia Pragi.

W 1999, w związku z reformą systemu oświaty, przy liceum powołano autorskie Gimnazjum nr 58 im. Władysława IV z klasą edukacji twórczej i klasą dwujęzyczną. Obie szkoły, gimnazjum i liceum, tworzyły Zespół Szkół nr 15. Szkoły mieściły się w tym samym budynku, częściowo uczyli w nich ci sami nauczyciele. Obie placówki miały wspólne organy, takie jak prezydium samorządu szkolnego czy rada rodziców. Gimnazjum istniało do 2019.

W latach 2000–2002 w gimnazjum i liceum wprowadzono mundurki jako strój galowy.

W 2002 ponownie uruchomiono zegar na wieżyczce budynku.

W 2005 szkoła obchodziła jubileusz 120-lecia. Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV otrzymały medal jubileuszowy Towarzystwa Przyjaciół Pragi za wieloletnią pracę na rzecz mieszkańców i Dzielnicy Praga-Północ m. st. Warszawy.

W 2006 zakończono renowację elewacji budynku.

W 2015 obchodzono jubileusz 130-lecia szkoły. Uczniowie szkoły nagrali film o jej historii.

W 2017 szkołę odznaczono Orderem św. Stanisława.

17 Warszawska Drużyna Harcerska

thumb|upright|Harcerze Szczepu 17 WDH podczas uroczystości w rocznicę powstania warszawskiego na ul. Brzeskiej, 2006 W środowisku uczniów gimnazjum i liceum, ale również Prażan niebędących uczniami Władysława IV, od 1919 roku działała 17 Warszawska Drużyna Harcerska im. gen. Jakuba Jasińskiego, następnie szczep. W 1972 roku na II zjeździe wychowanków szkoły Komitet Rodzicielski liceum ufundował sztandar szczepu, a szkołę wyróżniono „złotą odznaką”Prawdopodobnie Krzyżem. Za zasługi dla ZHPŁawy skrzypią. Biuletyn informacyjny Koła Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV. Jednodniówka jubileuszowa wydana z okazji stulecia Szkoły 1885-1985. Zeszyt pierwszy. Warszawa 1985..

Dyrektorzy thumb|upright|Tablica z nazwą szkoły od strony ul. Jagiellońskiej Dyrektorzy liceum (w kolejności chronologicznej): Adam Zarzecki – dyrektor w latach 1915–1916, pierwszy dyrektor polskiego gimnazjum im. Króla Władysława IV. Stanisław Kurowski – dyrektor w latach 1916–1919, doprowadził do upaństwowienia w roku 1919 Gimnazjum im. Króla Władysława IV. Wacław Kloss – dyrektor w latach 1919–1928, polonista, ukierunkował szkołę na działalność społeczną, z jego inicjatywy powstał stały teatr uczniowski, opiekował się również szkolną orkiestrą dętą i zespołem mandolinistów. dr inż. Bogumił Wilkoszewski – dyrektor w latach 1928–1936, polonista, z jego inicjatywy zorganizowano ośrodek szkolny we wsi Mogielnica koło Grójca, do którego kilka razy do roku wyjeżdżała na dwa tygodnie młodzież, aby łączyć naukę z przysposobieniem wojskowym i wychowaniem fizycznym. Aleksander Mikołaj Tomaszewski – dyrektor w latach 1936–1939, nauczyciel historii, był legionistą Józefa Piłsudskiego, uczestniczył w walkach od 1916 do 1921 roku, został odznaczony Krzyżem Walecznych, Orderem Virtuti Militari, mjr Wojska Polskiego; w pracy szkolnej na pierwszy plan wysunął wychowanie obywatelskie, wprowadził dla licealistów bezpłatną naukę jazdy samochodem. dr Leon Zygmunt Usarek – przedwojenny wicedyrektor szkoły, kierował tajnym nauczaniem od 5 grudnia 1939 do 14 listopada 1944. Po wojnie dążył do odzyskania od wojsk radzieckich gmachu szkoły, odbudowy ze zniszczeń wojennych i wyposażenia w pomoce naukowe; chciał, aby szkoła objęła jak największą liczbę młodzieży, w roku szkolnym 1947–1948 liczyła ona 1200 uczniów; na Grochowie i w Sulejówku istniały jej filie, które później się usamodzielniły. Jan Pierzan – dyrektor w latach 1953–1969, po objęciu stanowiska doprowadził do uzyskania przez liceum (po kryzysie w latach 1948–1953 spowodowanym kilkakrotnymi zmianami w kierownictwie szkoły) wysokiego poziomu, za jego kadencji przeprowadzono kapitalny remont gmachu szkolnego, rozbudowano i unowocześniono jego bazę materialną. Henryk Sowiński – dyrektor w latach 1970–1993, wieloletni działacz PZPR i nauczyciel biologii, twórca hasła Wśród władysławiaków nie ma przeciętniaków (motto systemu wychowawczego szkoły), za jego kadencji przyjęto liceum do Towarzystwa Szkół Twórczych. Grażyna Filipiak – dyrektorka w latach 1994–2017, germanistka, absolwentka Liceum. Przeprowadziła generalny remont gmachu szkoły. Małgorzata Dąbrowska – dyrektorka od 2017, matematyczka. thumb|upright|Tablica upamiętniająca oddział ochotników z 1920

Nauczyciele, wychowawcy