thumb|Nagrobek Marii Żmigrodzkiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Maria Żmigrodzka (ur. 4 listopada 1922 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 21 lutego 2000 w Warszawie) – polska historyk i krytyk literatury, prof. dr hab. nauk humanistycznych o specjalności historia literatury polskiej.
Życiorys Urodziła się w rodzinie Jerzego Michała Żmigrodzkiego (zm. 1933), adwokata, majora Wojska Polskiego, i Zofii Marii z domu Majewskiej. Ukończyła w 1934 roku szkołę powszechną w Siedlcach. Edukację kontynuowała w Warszawie, gdzie uczęszczała do gimnazjum, a następnie liceum humanistycznegoHanna Macierewicz, Katarzyna Słojkowska, Materiały Marii Żmigrodzkiej (1922–2000) [dostęp 2026-02-16]..
Po wybuchu II wojny światowej, uczęszczała na tajne komplety licealne. W latach 1941–1944 studiowała polonistykę i prawo na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Warszawie. W czasie okupacji niemieckiej należała do Armii Krajowej, pełniąc funkcję kolporterki i członka patrolu dywersji.
W marcu 1945 roku zamieszkała w Łodzi, gdzie pracowała w charakterze urzędnika w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym. W latach 1947–1953 była jednym z redaktorów tygodnika społeczno-politycznego „Wieś”, odpowiedzialna za dział krytyki literackiej. W 1948 roku ukończyła studia z filologii polskiej na Uniwersytecie Łódzkim uzyskując stopień magistra. Od 1948 roku była asystentką w Instytucie Badań Literackich PAN, od 1950 roku na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1954 roku kierowała Działem Historii Literatury Polskiej Epoki Romantyzmu w IBL PAN. W tym roku została także powołana na członka Komisji do spraw Naukowych i Ekspozycyjnych w Muzeum Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego. W marcu 1956 roku Rada Naukowa IBL PAN w Warszawie nadała jej stopień naukowy kandydata nauk filologicznych na podstawie złożonych egzaminów i pracy pt. Estetyka Edwarda Dembowskiego. Od 1957 była zatrudniona na stanowisku docenta. W 1964 roku otrzymała tytuł profesora.
W 1985 roku była promotorką pracy doktorskiej (później profesora) Jana Tomkowskiego.
Była członkiem PZPR w latach 1949–1981 oraz I sekretarzem POP PZPR w Instytucie Badań Literackich PAN. Należała do Związku Literatów Polskich oraz Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
W krytyce literackiej szczególnie zajmowała się epoką pozytywizmu, także polskiego romantyzmu. Współpracowała z prof. Marią Janion.
Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 277-4-22,23).
Książki 1951 – Eliza Orzeszkowa 1952 – Seweryn Goszczyński 1955 – Podstawowe cechy Mickiewiczowskiej ballady 1955 – Pisma (m.in. Estetyka Edwarda Dembowskiego, redakcja) 1957 – Edward Dembowski i polska krytyka romantyczna 1959 – Z zagadnień prozy narracyjnej Juliusza Słowackiego 1965 – Orzeszkowa: młodość pozytywizmu 1971 – Problemy polskiego romantyzmu (redakcja) 1973 – Studia romantyczne: prace poświęcone VII międzynarodowemu kongresowi slawistycznemu (redakcja) 1974 – Problemy polskiego romantyzmu (redakcja) 1978 – Romantyzm i historia (wraz z Marią Janion)
Źródło.
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi (1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”. Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 26 marca 1955 r. nr 0/436 - na wniosek Polskiej Akademii Nauk.
Przypisy Spętana akademia, Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały partyjne 1950–1986, t. II, wybór, wstęp i opracowanie Patryk Pleskot, Tadeusz Paweł Rutkowski, Warszawa 2012, s. 713.
Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Piotrkowie Trybunalskim Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pierwsi sekretarze POP PZPR Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2000